“Soğuk Savaş” döneminde devletler propaganda yapmak için gazeteleri, radyoları ve televizyonları kullanıyordu.
Günümüzde ise aynı mücadele sosyal medya platformlarında, sahte haber sitelerinde ve yapay zekâ destekli videolarda yürütülüyor. Küresel çapta dezenformasyon operasyonlarıyla adı geçen beş ülke var: Rusya, ABD, Çin, İran, Kuzey Kore.
Rusya
Bu ülkenin son yıllarda yeni bilgi savaşının en çok konuşulan aktörlerinden biri “Storm-1516” adındaki yapı.
“Storm-1516”, bu konuda çalışma yapan araştırmacılar tarafından Rusya bağlantılı bir dezenformasyon ağı olarak tanımlanıyor. İlk kez 2023 yılında dikkat çeken grup, özellikle Batı ülkelerindeki kamuoyunu etkilemeye yönelik çevrim içi operasyonlarıyla gündeme geldi. Microsoft ve çeşitli dezenformasyon araştırma kuruluşları, ağın eski Rus trol fabrikalarıyla bağlantılı olabileceğini öne sürüyor.
Bu yapıyı diğer propaganda ağlarından ayıran en önemli özellik, klasik propaganda yöntemlerini yapay zekâ teknolojileriyle birleştirmesi. “Storm-1516″nın faaliyetlerinde sahte haber siteleri, uydurma uzman görüşleri, yapay zekâ ile üretilmiş kişiler, deepfake videolar ve manipüle edilmiş belgeler önemli yer tutuyor. Amaç yalnızca belirli bir görüşü yaymak değil; aynı zamanda insanların doğru bilgiye olan güvenini zayıflatmak.
Araştırmalara göre grup, Ukrayna savaşıyla ilgili haberlerden Avrupa siyasetine, ABD seçimlerinden Almanya ve Macaristan’daki iç siyasi tartışmalara kadar çok geniş bir alanda faaliyet gösterdi. Özellikle 2024 ABD başkanlık seçimleri sırasında dolaşıma sokulan bazı sahte videolar ve uydurma iddialar “Storm-1516” ile ilişkilendirildi. İçeriklerin milyonlarca kişiye ulaşması, dezenformasyonun ne kadar hızlı yayılabildiğini gösterdi.
“Storm-1516″nın çalışma yöntemi genellikle benzer bir şablon izliyor. Önce dikkat çekici bir iddia üretiliyor. Daha sonra bu iddiayı destekliyormuş gibi görünen sahte videolar, belgeler veya tanık ifadeleri hazırlanıyor. Ardından içerik sosyal medya hesapları, düşük güvenilirliğe sahip haber siteleri ve çeşitli influencer ağları üzerinden dolaşıma sokuluyor. Bir süre sonra ilk kaynağı belirsiz hale gelen bilgi, gerçekmiş gibi tartışılmaya başlanıyor.
Uzmanlara göre burada asıl tehlike tek bir yalan haberden daha büyük. Çünkü bu tür operasyonlar, toplumlarda “Hiçbir bilgiye güvenilemez” duygusunu güçlendiriyor. Gerçek ile kurgu arasındaki sınırlar bulanıklaştıkça, kamuoyu manipülasyona daha açık hale geliyor.
Bugün “Storm-1516” yalnızca bir propaganda ağı değil, dijital çağın yeni bilgi savaşlarının sembollerinden biri olarak görülüyor. Yapay zekânın gelişmesiyle birlikte benzer yapıların daha da yaygınlaşacağı düşünülüyor.
ABD
Washington’ın bilgi operasyonları yeni değil.
“Soğuk Savaş” boyunca Sovyetler Birliği’ne karşı radyo yayınları, psikolojik harp faaliyetleri ve kamuoyu etkileme kampanyaları yürütüldü. Örneğin, “Soğuk Savaş” döneminde yayın yapan Radio Free Europe ve Radio Liberty milyonlarca kişiye ulaştı.
Günümüzde ABD daha çok “stratejik iletişim” ve “karşı dezenformasyon” kavramlarını öne çıkarmaya çalışsa da Irak Savaşı öncesindeki yanıltıcı bilgi operasyonları hâlâ tartışma konusu.
Çin
Konuyla ilgili araştırma yapan çevrelere göre, Çin’in dezenformasyon faaliyetleri çoğunlukla dış politikadan çok kendi anlatısını güçlendirmeye odaklanıyor.
Başlıca hedefleri:
Tayvan’ın bağımsızlık yanlısı hareketleri
Hong Kong protestoları
Uygur politikalarına yönelik eleştiriler
Güney Çin Denizi anlaşmazlıkları
Araştırmacıların “Spamouflage” adını verdiği ağlarda binlerce sahte sosyal medya hesabı kullanıldığı tespit edildi. Bu hesaplar Çin hükümetini destekleyen içerikler paylaşırken eleştirileri itibarsızlaştırmaya çalışıyor.
İran
İran’ın faaliyetleri büyük ölçüde Orta Doğu’ya odaklanıyor.
Öne çıkan konular: İsrail karşıtı söylemler, Filistin meselesi, Körfez ülkeleriyle rekabet ve İran muhalefeti.
Araştırmalarda sahte haber siteleri ve sahte gazeteci profilleriyle çalışan çeşitli İran bağlantılı ağlar tespit edildi. İran genellikle ideolojik ve jeopolitik mesajları yaymaya çalışıyor.
Kuzey Kore
Kuzey Kore’nin kapasitesi diğer ülkeler kadar büyük değil.
Ancak şu alanlarda faaliyet gösterdiği düşünülüyor:
Rejim propagandası
Güney Kore karşıtı içerikler
Siber operasyonlarla bağlantılı bilgi faaliyetleri
Devlet imajını koruma çalışmaları
Kuzey Kore’nin asıl ününün dezenformasyondan çok siber saldırılar ve kripto para hırsızlıklarıyla bağlantılı gruplardan geldiği iddia ediliyor. Özellikle Lazarus Group bu alandaki en bilinen örneklerden biri.
İlgili yazılar:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
