Borsada bazı hisselerin fiyatı kısa sürede olağanüstü yükselir. Sosyal medyada “Bu hisse daha çok artacak” yorumları yayılır, yatırımcılar kazanç beklentisiyle alıma yönelir. Ancak bir süre sonra fiyat düşmeye başladığında, ortada gerçek bir değer artışından çok yapay biçimde oluşturulmuş bir hareket olduğu anlaşılır.
Türkiye’de son yatırım fonu kriziyle birlikte gündeme gelen manipülasyon iddiaları da bu mekanizmanın nasıl işleyebileceği sorusunu yeniden gündeme getirdi.
Aslında, bir hissenin hızlı yükselmesi tek başına manipülasyon yapıldığının kanıtı değil. Manipülasyonun varlığı, işlem kayıtları, para hareketleri, yatırımcılar arasındaki bağlantılar ve diğer delillerin incelenmesiyle ortaya konabiliyor.
Manipülasyon nedir?
Borsa manipülasyonu, bir hisse senedinin fiyatını veya işlem hacmini gerçek arz ve talep koşullarını yansıtmayacak şekilde etkilemeye yönelik işlemler ve yöntemlere deniliyor.
Amaç genellikle iki şekilde ortaya çıkar
Hissenin fiyatını yapay olarak yükseltip yüksek fiyattan satmak
Fiyatı düşürerek yatırımcıları zarara uğratmak veya başka bir işlemden kazanç sağlamak
Manipülasyonun temelinde, yatırımcıların yanlış bir piyasa görüntüsüne inandırılması bulunur.
1-Önce düşük miktarda hissesi bulunan şirket seçilir
Manipülasyon iddialarında sıkça karşılaşılan yöntemlerden biri, borsada işlem gören hisse miktarı sınırlı olan şirketlere yönelmek.
Bir şirketin hisselerinin büyük bölümü ana ortakların, yöneticilerin veya belirli yatırımcıların elindeyse, piyasada alınıp satılan hisse miktarı düşük kalır. Buna düşük halka açıklık veya düşük fiilî dolaşım denir.
Bu tür hisselerde, görece küçük miktardaki alım veya satımlar bile fiyatı daha fazla oynatabilir.
Örneğin, piyasada yalnızca sınırlı sayıda hissesi bulunan bir şirketin hissesine yoğun alım geldiğinde, fiyat kısa sürede sert biçimde yükselebilir. Bu yükseliş, şirketin gerçek değerindeki değişimden değil, piyasadaki işlem miktarından kaynaklanabilir.
2-Hisse fiyatı yapay biçimde yükseltilir
Manipülasyon iddiasına konu olan senaryolarda, birbiriyle bağlantılı kişi veya hesapların aynı hisse üzerinde yoğun alım yaptığı görülür. Bu işlemler dışarıdan bakıldığında, “Bu hisseye büyük talep var, fiyatı sürekli yükseliyor” izlenimi verir.
Fiyat yükseldikçe başka yatırımcılar da harekete geçer. Çünkü borsada birçok kişi, yükselen bir hissenin yükselmeye devam edeceğini düşünerek alım yapar.
Böylece ilk hareketi başlatanlarla sonradan alıma katılanlar arasında bir zincir oluşur.
3-Sosyal medya ve söylentiler devreye girer
Yapay fiyat hareketleri çoğu zaman çeşitli söylentilerle desteklenebilir.
Örneğin:
Şirketin büyük bir sözleşme imzalayacağı
Yabancı bir yatırımcının şirkete ortak olacağı
Şirketin çok değerli bir varlık satacağı
Hissenin yakında başka bir endekse gireceği
Fiyatın kısa sürede birkaç katına çıkacağı gibi doğrulanmamış iddialar yayılabilir.
Bu bilgilerin tümü yalan olmak zorunda değildir. Ancak gerçek dışı, eksik veya abartılı bilgilerle yatırımcıların kararlarını etkilemeye çalışmak manipülasyonun bir parçası olabilir.
Bazı durumlarda sosyal medya paylaşımları doğrudan yapılırken, bazen de çok sayıda hesabın aynı mesajı tekrarlamasıyla yapay bir ilgi görüntüsü oluşturulabilir.
4-Yükselişi gören küçük yatırımcılar alıma yönelir
Fiyat yükseldikçe hisse daha fazla dikkat çekmeye başlar. Bazı yatırımcılar, “Herkes kazanıyor, ben de geç kalmadan alayım” düşüncesiyle hareket edebilir
Bu aşamada hisseye yeni para girer. Talep arttıkça fiyat daha da yükselebilir. Böylece başlangıçta sınırlı miktardaki işlemlerle oluşturulan hareket, daha geniş bir yatırımcı grubunun katılımıyla büyür.
Ancak fiyatın yükselmesi, şirketin gerçek değerinin de aynı oranda arttığı anlamına gelmez.
5-İlk alıcılar hisselerini satmaya başlar
Fiyat yeterince yükseldiğinde, hareketin başında alım yapan kişiler ellerindeki hisseleri satmaya başlayabilir. Buna piyasada genellikle “mal boşaltmak” denir.
İlk yatırımcılar yüksek fiyattan satış yaptıkça, piyasadaki alım baskısı zayıflar. Yeni alıcı bulunamadığında fiyat düşmeye başlar.
Düşüşü gören yatırımcıların bir bölümü zarar büyümeden satış yapmak ister. Bu da fiyat üzerindeki baskıyı artırır.
Sonuçta şu zincir ortaya çıkabilir:
Yapay alım-fiyat artışı-yatırımcı ilgisi-yüksek fiyattan satış-panik-sert düşüş.
6-Bazı işlemler sadece görüntü oluşturmak için yapılabilir
Manipülasyon yöntemlerinden biri de piyasada gerçekte olduğundan daha yoğun bir işlem varmış izlenimi yaratılması.
Örneğin, birbiriyle bağlantılı hesapların aynı hissede karşılıklı alım ve satım yapması, işlem hacmini olduğundan yüksek gösterebilir. Bu tür işlemler gerçek bir yatırım talebi varmış izlenimi oluşturabilir.
Ancak her yüksek işlem hacmi veya aynı kişiler arasındaki işlem otomatik olarak manipülasyon anlamına gelmez. İşlemlerin amacı, taraflar arasındaki bağlantılar ve piyasa üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilir.
Fonların rolü
Yatırım fonları, çok sayıda yatırımcının parasını bir araya getirerek çeşitli varlıklara yatırım yapar. Fon yöneticileri, yatırımcıların taleplerini karşılamak için gerektiğinde ellerindeki hisseleri satabilir.
Sorun, bir fonun portföyünde piyasada kolayca satılamayan, işlem hacmi düşük hisselerin büyük yer tutmasıyla başlayabilir.
Basitleştirilmiş bir örnek:
A-Bir fon, düşük işlem hacmine sahip bir hisseden büyük miktarda alır.
B-Hissenin fiyatı yükselir ve fonun portföy değeri artar.
C-Fonun getirisi yüksek görünür.
D-Bu performansı gören yeni yatırımcılar fona para yatırır.
E-Bir süre sonra yatırımcılar paralarını geri çekmek ister.
F-Fon, nakit yaratmak için elindeki hisseleri satmaya çalışır.
G-Ancak piyasada yeterli alıcı yoksa hisseler ancak daha düşük fiyattan satılabilir.
H-Fiyat düştükçe fonun değeri azalır ve daha fazla yatırımcı parasını çekmek isteyebilir.
Böylece sorun yalnızca bir hisseyle sınırlı kalmayıp, fonlara ve daha geniş biçimde borsaya yayılabilir.
Son krizin gösterdikleri
Türkiye’de Eylül 2026’da yaşanan kriz sırasında, bazı yatırım fonlarının düşük işlem hacimli hisselerde yoğunlaşması ve yatırımcıların para çekme taleplerinin karşılanmasında yaşanan sorunlar gündeme geldi.
Sermaye Piyasası Kurulu, yedi portföy yönetim şirketine bağlı fonlarla ilgili işlem ve tasfiye kararları aldı. Kriz sırasında bazı fonların ellerindeki varlıkları satmakta zorlanması, borsada sert fiyat hareketlerine yol açtı. Reuters’ın aktardığına göre, gelişmeler Borsa İstanbul’da ciddi bir satış dalgasını tetiklerken, düzenleyici kurumlar çok sayıda fonun tasfiye sürecini başlattı.
Aynı dönemde SPK, bazı hisselerde piyasa dolandırıcılığı veya manipülasyon şüphesi bulunduğu gerekçesiyle kişiler ve şirketler hakkında işlem yaptı.
Yatırımcı neye dikkat etmeli?
Bir hissenin manipülasyona konu olup olmadığını sıradan bir yatırımcının kesin olarak anlaması her zaman mümkün değildir. Ancak şu işaretler dikkat gerektirir:
Şirketin mali sonuçlarıyla açıklanamayacak kadar hızlı fiyat artışı
Düşük halka açıklık oranı
Çok düşük işlem hacminden sonra aniden başlayan yoğun hareket
Sosyal medyada aynı yöndeki aşırı iyimser paylaşımlar
Sürekli tekrarlanan, ancak resmî kaynaklarla doğrulanmayan haberler
Şirketin faaliyetleriyle ilgisiz biçimde artan hisse fiyatı
Fiyat yükselirken işlem hacminin ve yatırımcı ilgisinin olağan dışı artması
Hissenin kısa sürede sert yükselip ardından aynı hızla düşmesi
Bunlar manipülasyonun kanıtı değil, risk işaretleridir.
İlgili yazılar:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
