İstanbul’un Haliç kıyısındaki en köklü yerleşimlerinden biri olan Kasımpaşa’nın çok iddialı bir sloganı var: Semtlerin efendisi, efendilerin semti.
Kasımpaşa’nın hikâyesi, Osmanlı’nın İstanbul’u fethinden sonra başlamış. Fatih Sultan Mehmed döneminde Haliç, imparatorluğun deniz gücünün kalbi hâline geldi. Burada kurulan Tersane-i Amire, Osmanlı donanmasının ana üretim ve bakım merkeziydi. Donanmanın gemileri burada inşa edilir, leventler burada yetişir ve deniz seferleri buradan planlanırdı. Kısacası Kasımpaşa, sıradan bir mahalle değil, imparatorluğun askeri elitinin yaşadığı ve görev yaptığı stratejik bir merkezdi.
Semt ismini, Kanuni döneminde kaptanıderyalık yapmış olan asıl adı Güzelce Kasım Paşa olan Kasımpaşa’dan almış. Zamanla semtte kaptanıderyalar, tersane yöneticileri, bahriye subayları ve devlet erkânı burada yaşamaya başlamış. Yani gerçekten de “paşaların, efendilerin” yaşadığı bir semt olmuş.
Osmanlı döneminde denizcilik sınıfı hem askeri hem idari bakımdan çok güçlüydü. Bu yüzden Kasımpaşa, devlet gücünü temsil eden bir mahalle olarak görülüyordu.
Cumhuriyet döneminde tersane önemini korusa da semtin sosyal yapısı değişti. Anadolu’dan göç aldı, işçi sınıfı yoğunlaştı. Ancak Kasımpaşa’nın karakteri hep güçlü, sert, dayanıklı olarak anıldı. Mahalle kültürü günümüzde de güçlü, dayanışma ve sahiplenme duygusu yüksek, İstanbul’un “racon” semtlerinden biri olarak görülür. Bu öz güvenli duruş zamanla “Semtlerin efendisi” söylemini beslemiş.
Kasımpaşa’nın adı sporla da özdeşleşmiş durumda. 1921’de kurulan Kasımpaşa SK, uzun yıllar İstanbul futbol kültürünün önemli kulüplerinden biri oldu. Semtin tribün kültürü ve sahiplenmer refleksi, “efendilik” söylemini daha da pekiştirdi.
Kasımpaşalı ünlüler
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan çocukluk ve gençlik yıllarını Kasımpaşa’da geçirdi. Konuşmalarında sık sık “Kasımpaşalı” kimliğine vurgu yapıyor.
Sanatçı Kadir İnanır aslen Ordulu olsa da İstanbul’daki gençlik yıllarında Kasımpaşa çevresinde bulunmuş, Yeşilçam’ın “ağır abi” figürünü temsil etmiştir. Semtin sert ama onurlu erkeklik algısıyla örtüşen bir sinema karakteri var.
Tugay Kerimoğlu her ne kadar Galatasaray altyapısından yetişmiş olsa da Kasımpaşa semti futbol kültürü açısından İstanbul’un en köklü mahallelerinden biri, pek çok futbolcu burada yetişmiş.
Mahalle kültürü
Kasımpaşa’nın belki de en çok konuşulan yönü mahalle kültürü ve racon.
“Yol, yöntem, usul” anlamlarına gelen “racon” kelimesi, sözünün arkasında durmak, haksızlığa karşı tavır almak, mahalle dayanışmasını korumak, saygı ve hiyerarşiye dikkat etmek anlamlarında da kullanılıyor. “Racon kesmek” ise, gösteriş yapmak demek.
Kasımpaşa kültüründe büyük küçüğünü korur, küçük büyüğüne saygı gösterir, mahalle dışına karşı birlik olunur. Bu yüzden semt, İstanbul folklorunda “ağır abi mahallesi” olarak anılır.
Kısaca, “Semtlerin efendisi, efendilerin semti” deyişi Kasımpaşa’nın Osmanlı’dan gelen aristokrat geçmişi ile Cumhuriyet döneminde şekillenen delikanlılık kültürünü birleştiren bir söz.
Fotoğraf: eskiistanbul.net
İlgili yazılar:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
