Uluslararası ilişkiler literatürü, devlet davranışlarını genellikle güç, çıkar ve güvenlik ekseninde okur.
Oysa bugün Orta Doğu’da yaşananlar, bu klasik çerçevenin çok ötesinde; pazarlama teorilerinin en sert jeopolitik enstrümanlarla birleştiği yeni bir döneme işaret ediyor. 1900’lerin başındaki “ne üretirsem onu satarım” mantığının yerini nasıl “kişiselleştirilmiş tasarım” aldıysa, savunma sanayi de aynı dönüşümü hem de çok daha kanlı bir versiyonuyla yaşıyor. İran merkezli gerilim, artık sadece bir güvenlik krizi değil; küresel silah üreticilerinin ürün lansmanı, saha testi ve bağımlılık yönetimi süreçlerinin iç içe geçtiği dev bir laboratuvar vazifesi görüyor.
Savaşın 4P’si yeniden yazılırken
20. yüzyılın ilk yarısında devletler için silah, tıpkı Ford’un T-Modeli gibi, “standartlaştırılmış” bir üründü; siyah olmak kaydıyla her rengi seçebilirdiniz. Savaşta, stokta ne varsa cepheye sürülür, kullanıcı deneyimi diye bir kavramdan söz edilmezdi. Bugün ise İran-İsrail hattında yaşanan her angajman, dijital ve deneyim odaklı pazarlamanın askeri versiyonuna dönüşmüş durumda. Artık İHA, SİHA, seyir füzesi veya hava savunma sistemi bir “ürün” değil; çözüm paketi, hatta daha doğrusu bir nevi bağımlılık ekosistemi. Üretici devlet, bölge ülkelerine sadece mühimmat değil, bir stratejik kader ortaklığı satıyor. Bu ilişki, klasik tedarikçi-müşteri ilişkisinden çok, Apple’ın kullanıcılarını iCloud ekosistemine kilitlemesine benziyor. Silahı alan ülke, artık o teknolojinin lisans sözleşmesine tabi.
Ücretsiz deneme sürümü
1950 sonrası pazarlamanın “müşteri odaklı” evresi, savunma sanayinde sahada kanıtlanmış “battle-proven” kavramıyla karşılık buldu. İran’ın hamleleri, küresel silah devleri için paha biçilmez bir gerçek zamanlı test ortamı yarattı. Yeni nesil radarlar, yapay zekâ destekli hava savunma algoritmaları, elektronik harp sistemleri… Hepsi Orta Doğu semalarında deneniyor. Peki, bu testlerin maliyetini kim karşılıyor?
Cevap basit: Bölge ülkeleri.
Bu ülkeler, satın aldıkları sistemlerle sadece bir ürün değil, ömür boyu sürecek bir bağlılık, bağımlılık, ilişkisi satın alıyor. Yazılım güncellemeleri, yedek parça zinciri, veri paylaşımı… Hepsi, üretici devletin elinde görevlerini ifa ediyor. Bu çerçevede mesela, Türkiye’nin S-400 deneyimini, iPhone’na android yüklemeye çalışmak gibi düşünmek de mümkün; program tek başına çalışacak denilse bile, ekosistem dışı kalma riskinin maliyeti ağır olacağı hemen anlaşılmış bulunuyor.
2010 sonrası pazarlamanın kalbi nasıl veri olduysa, bugünün savaşlarının da kalbi veri. İran’ın hangi füzesinin hangi açıyla geldiği, hangi radarın hangi noktada körleştiği, hangi SİHA’nın hangi irtifada görünmez olduğu… Bunların hepsi, üretici devletler için kişiselleştirilmiş pazarlama malzemesi. Yarın bir monarşinin kapısı çalındığında şu cümle kurulacak:
Bu, tam anlamıyla terzi dikimi bir güvenlik sistemi.
İşte burada yaratılan değer, sürdürülebilir barış değil; sürdürülebilir tehdit algısıdır. Tehdit biterse, ürün yelpazesi çöker. Dolayısıyla sistem, tarafların birbirine düşman tutumlarını sürdürülebilir kılmak zorundadır.
Müşteri mi ürün mü?
Kendi teknolojisini üretmeyen ülke, sadece müşteri değil; aynı zamanda test edilen prototipin deneğidir.
Bugün Orta Doğu’da kurulan koalisyonlar, eksenler ve ittifaklar, pazarlamanın “topluluk yönetimi” (marka ile insanlar arasında sürekli, iki yönlü, güvene dayalı bir ilişki kurmayı hedefler) kavramının askeri versiyonudur. Aynı silah sistemlerini kullanan ülkeler, ister istemez aynı politik çizgiye, aynı veri akışına ve aynı stratejik bağımlılığa mahkûm oluyor.
Orta Doğu’daki son gerilim, bize şunu gösteriyor:
Günümüz jeopolitiği, artık sadece güç mücadelesi değil; pazarlama, veri yönetimi ve bağımlılık stratejilerinin iç içe geçtiği yeni bir oyun alanı. Reklam panolarında değil, füzelerin güdüm sistemlerinde yazılan bir pazarlama çağındayız. Güvenlik satın aldığını düşünen her ülke, aslında kendi bağımlılığını finanse ediyor. Bu arada, kendi teknolojisini ürettiğini düşünen bazı ülkelerin durumunu da Avrupa’daki örnekleriyle kıyaslamak yararlı olabilir.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
