27.2 C
İstanbul
13 Haziran 24, Perşembe
spot_img

Türkçenin kaçırdığı fırsat

Halil Ocaklı (halilocakli@yahoo.com)

Genç Cumhuriyetimizin kuruluş yıllarının özgün ideolojik koşullarda dilde özleştirme çalışmaları yürütüldü. Amaç, Türkçe kökenli olmayan sözlerin Türkçe karşılıklarını bulmak ve kullanıma sunmaktı. Doğrusuyla yanlışıyla, bu bilimsel olarak tartışılabilecek bir konudur.

Anadolu’dan ve diğer Türkçe konuşulan coğrafyalardan derlenen karşılıkların doyurucu olmadığına karar verildiğinde, yeni söz türetme yoluna gidildi. Ancak arı Türkçeye dönüş mantığıyla türetilen sözlerin bazıları, sıradan vatandaşta beklenen çağrışımları yapmıyor, dolayısıyla dil varlığı içine alınamıyordu.

Bununla birlikte, anti-cumhuriyetçi çevrelerce önce iftira atılan sonra da alay konusu yapılan uydurma sözler vardı. Örneğin binek taşıt için “oturgaçlı götürgeç” ya da İstiklal Marşı için “Ulusal Düttürü” gibi saçmalıkların TDK tarafından türetilmediği kesin olarak biliniyor. Aslında bunlar “Cumhuriyete çamur at izi kalsın” gibisinden bir kampanyanın sloganlarından başka bir şey değildir.

Dahası, 2. Meşrutiyet döneminde dilde reform arayışları olmuş ve ilk çalışmalar 1920’de Dr. Rıza Nur’un eğitim bakanlığı döneminde başlatılmıştı. Bu nedenle, Türkçeyi özleştirme girişiminden dolayı Cumhuriyet’e bu denli saldırmak, itibarsızlaştırmaya çalışmak hiç tutarlı değil.

Buradaki amacım Arapça ve Farsçanın Türkçenin ciğerine işleyişini ideolojik formatta eleştirmek değil, dilbilimsel bir gerçeği ortaya çıkarmaktır. Yabancı sözlere öz Türkçe karşılık arayan dil komisyonu üyeleri bir konuyu gözden kaçırmışlardır: Türkçe konuşulan Müslüman toplulukların dilleri irdelenmiş ancak İslam ile tanışamamış, Arapçadan Farsçadan söz ödünçlememiş Türk dilleri derinlemesine incelenmemiştir.

Oysa Çuvaş, Hakas, Tuva, Yakut, Karay, Kırımçak, Gorno-Altay, Dolgan, Sarı Uygur, Tofa gibi gayrimüslim Türk topluluklarının dillerinde öz Türkçe sözler bulunabilirdi. Bu dillerin bazılarından aktarılacak sözlerin Anadolu insanı tarafından benimseneceği yüksek olasılıktır.

Örneğin Türkçe olmayan avukat yerine “aklawçy” >aklayıcı ya da televizyon yerine “sanalgı” ödünçlenebilirmiş. Toplumca çok da güzel sindirilebilirdi ama artık geç.

Aşağıda Müslüman olmayan Asya Türk toplulukların dillerinden 50 sözcük içeren karma bir liste sunuyorum. Örneğin Türkçe olmayan “anahtar” sözü yerine “açar” ya da “muhasebeci” yerine “sayıcı” size de anlamlı gelmiyor mu?

1-Açar>Anahtar

2-Albatu>Bürokrat

3- Algış>Teşekkür

4-Ası>Kazanç, kar

5-Başkarma>Hükümet

6-Başlap >İtibaren

7-Baştag>Şımarık

8-Baysala>Sakin

9-Bilgir>Usta

10-Bitig>Kitap

11-Börk>Şapka

12-Buyrukçu>Komutan

13-Çaazın>Kağıt

14-Çeneş>Mücadele

15-Davrak>Hızlı

16-Erqaşan>Daima

17-İştemkey>İşkolik

18-Kezin>Tekrar

19-Kılga>Makine, araç

20-Kiji>İnsan

21-Körböz>Zebani

22-Kubattagıç>Şarj cihazı

23-Küçe>Sokak

24-Küreş>Rekabet

25-Ortalık>Merkez

26-Örgin>Taht

27-Saçık>Havlu

28-Sagış>İspat

29-Sakçı>Polis (saklayan, koruyan)

30-Satkın>Hain, kalleş

31-Sayıcı>Muhasebeci

32-Sınalga>Kamera

33-Sıylap>Hediye

34-Sürge>Zaman

35-Taamu>Cehennem

36-Tabqır>Marifet

37-Tamak aş>Pişmiş yemek

38-Tan aşı>Kahvaltı

39-Tanda>Sabahleyin

40-Tarmag>Nokta

41-Tepgiç>Merdiven

42-Tınca>Melodi, müzik

43-Tınlıq>Hayvan

44-Tuşunuk>Bilgi (düşünük)

45-Tübölük>Sonsuza dek

46-Uçmağ>Cennet

47-Uyaşıq>Hücre

48-Üstel>Masa

49-Yenün>Gazete

50-Yalvaç>Peygamber

Not: Bu yazı Medya Günlüğü’nde daha önce yayınlanmıştır.

Medya Günlüğü

Medya eleştirisine odaklanan, özel habere ve söyleşilere önem veren, dilediği konuda özgürce yazmak isteyenlere kapısı açık, kâr amacı taşımayan bir site.

Medya Günlüğü
Medya eleştirisine odaklanan, özel habere ve söyleşilere önem veren, dilediği konuda özgürce yazmak isteyenlere kapısı açık, kâr amacı taşımayan bir site.

İlginizi Çekebilir

4,757BeğenenlerBeğen
678TakipçilerTakip Et
11,500TakipçilerTakip Et

Popüler İçerikler