ABD Başkanı Donald Trump ile Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski arasındaki gerilim yeniden tırmanmaya başladı
Trump, Zelenski’yi Rusya’yla savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya yanaşmamakla suçladı ve Ukrayna liderinin değişmesi gerektiğini söyledi. Zelenski ise Moskova’nın saldırıları sürerken Kiev’den tek taraflı taviz beklenmesine karşı olduklarını açıkladı.
Gerilimi bilinçli olarak tırmandırdığı izlenimi veren ABD Başkanı son açıklamasında, savaşın bir gün mutlaka biteceğini, ancak bunun Zelenski olmadan gerçekleşeceğini söyledi.
İki lider arasında gerilimin son aşamasında iki gelişme öne çıkıyor: Washington’ın Rusya’yla dizel yakıt anlaşması yapması ve Trump’ın Ukrayna’dan Rus petrol rafinerilerine yönelik saldırıları durdurmasını istemesi. Ancak anlaşmazlığın arkasında enerji piyasalarının yanı sıra savaşı bitirme stratejisi, ABD iç siyaseti ve Trump’ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le ilişkileri de bulunuyor.
1-Savaşı bitirme baskısı
Trump, Beyaz Saray’a dönüşünden bu yana Ukrayna savaşını sona erdirecek bir anlaşmaya ulaşmayı öncelikli hedeflerinden biri olarak gösteriyor. Ancak Washington ile Kiev’in anlaşmanın koşulları konusunda farklı yaklaşımları var.
Trump, Zelenski’nin uzlaşmaya yanaşmadığını savunuyor. Zelenski ise Ukrayna’nın güvenliğini ve topraklarını riske atacak bir anlaşmanın kalıcı barış getirmeyeceğini düşünüyor.
Trump’ın 10 Ekim’de Ukrayna’nın yeni bir başkana ihtiyaç duyduğunu söylemesi, anlaşmazlığın diplomatik görüş ayrılığının ötesine geçtiğini gösterdi. ABD Başkanı, Zelenski’yi savaşın sona ermesinin önündeki engellerden biri olarak gösteriyor. Bu yaklaşım, Kiev üzerindeki siyasi baskıyı artırıyor.
2-Rusya’yla dizel anlaşması
Gerilimin en önemli nedenlerinden biri, Trump yönetiminin Rusya’yla dizel yakıt konusunda anlaşmaya varması oldu.
Washington, Rus dizelinin küresel piyasalara sunulmasını enerji arzını artırma ve fiyat baskısını hafifletme girişimi olarak savunuyor. Ancak karar, Rusya’nın enerji gelirlerini sınırlamayı amaçlayan Avrupa Birliği yaptırımlarıyla çelişiyor.
Zelenski, Rusya’nın enerji ihracatından elde ettiği gelirin savaşın finansmanına katkıda bulunduğunu belirterek anlaşmayı eleştirdi. Kiev’in bakış açısıyla Moskova’ya yeni gelir sağlayabilecek bir adım, Rusya üzerindeki baskının azaltılması anlamına geliyor.
Trump ise anlaşmayı savunuyor ve Rusya’dan sağlanacak dizelin yalnızca ABD’de kullanılmayacağını, küresel piyasalara sunulacağını söylüyor. Böylece iki lider arasındaki anlaşmazlık, savaşın nasıl sona erdirileceği kadar Rusya’ya ekonomik baskının sürdürülüp sürdürülmemesi konusunda da yoğunlaşıyor.
3-Enerji fiyatları ve ABD siyaseti
Enerji fiyatları, Trump’ın Ukrayna politikasının iç siyasetle bağlantısını da güçlendiriyor.
ABD’de yakıt maliyetlerinin yükselmesi, yönetim üzerinde baskı oluşturuyor. Kasım ayında yapılacak ara seçimler yaklaşırken Beyaz Saray’ın fiyat artışlarını sınırlama arayışı daha da önem kazanıyor.
Trump, Ukrayna’nın Rus petrol rafinerilerine yönelik saldırılarının enerji piyasalarını olumsuz etkilediğini savunuyor ve bu nedenle saldırıların durmasını istiyor.
Ancak Ukrayna’nın saldırılarının yanı sıra İran’la yaşanan çatışmalar ve küresel arz koşulları da enerji fiyatlarını etkiliyor. Washington’ın Rusya’yla anlaşmasının bu koşullarda gündeme gelmesi, enerji politikasının iç siyasi hesaplarla bağlantılı olduğu yönündeki yorumları güçlendiriyor.
4-Zelenski neden geri adım atmıyor?
Kiev açısından Rusya’nın enerji altyapısına yönelik saldırılarının durdurulması, Moskova’nın da aynı yönde adım atmasına bağlı olmalı.
Zelenski, Ukrayna’nın Rus enerji tesislerine saldırıları durdurmaya hazır olduğunu, ancak bunun Rusya’nın Ukrayna’nın enerji altyapısına yönelik saldırılarını durdurması koşuluyla mümkün olacağını söylüyor.
Ukrayna yönetimi, Rusya’nın enerji ihracatından elde ettiği gelirleri savaş kapasitesini sürdürmek için kullandığını savunuyor.
Trump ise bu saldırıların enerji piyasalarına ve barış görüşmelerine zarar verdiğini düşünüyor. İki lider arasındaki temel anlaşmazlıklardan biri, Ukrayna’nın askeri baskıyı sürdürmesinin müzakere gücünü mü artırdığı, yoksa anlaşma ihtimalini mi zayıflattığı sorusu.
5-Trump neden Putin’e daha farklı yaklaşıyor?
Trump’ın Zelenski’ye yönelik sert sözleri, Rusya lideri Putin’e karşı daha uzlaşmacı bir yaklaşım sergilediği eleştirilerini de beraberinde getiriyor.
Trump yönetimi, Moskova’yla doğrudan görüşmeler ve ekonomik anlaşmalar üzerinden savaşın sona erdirilebileceğini düşünüyor. Bu yaklaşımın temelinde, Rusya’yla ilişkileri yeniden düzenlemenin ve Putin’i anlaşmaya ikna etmenin mümkün olduğu varsayımı yatıyor.
Ancak Zelenski ve Avrupa’daki bazı liderler, Rusya’ya ekonomik kolaylık sağlanmasının Moskova’nın taviz vermesini garanti etmediğini savunuyor. Rusya’nın enerji gelirlerini artırabilecek bir anlaşmanın, savaşın maliyetini düşürerek Kremlin’in elini güçlendirebileceği endişesi de var.
6-İstihbarat ve uydu iletişimi baskı aracı mı?
Gerilim yalnızca açıklamalar ve enerji anlaşmalarıyla sınırlı değil. Reuters’ın 15 Ekim tarihli haberine göre, ABD yönetimi Ukrayna’nın askeri operasyonlarında kullandığı Starshield uydu sistemine erişimi sınırlandı. Haberde, Ukrayna’nın Rus füze saldırılarına karşı kullandığı istihbarat desteğinin de Washington tarafından baskı unsuru olarak gündeme getirildiği aktarıldı.
Trump 13 Ekim’de ABD’nin Ukrayna’yla istihbarat paylaşımını sürdürdüğünü söylemişti. Bununla birlikte uydu iletişimi ve istihbarat paylaşımı üzerindeki kısıtlamalar, ABD’nin Ukrayna üzerindeki etkisinin ne kadar belirleyici olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.
Ukrayna, ABD’nin askeri ve istihbarat desteğine bağımlılığı nedeniyle Washington’la yaşadığı anlaşmazlıklarda sınırlı hareket alanına sahip. Trump yönetimi de bu bağımlılığı, Kiev’i kendi belirlediği müzakere çizgisine yaklaştırmak için kullanmaya çalışıyor.
7-Kişisel gerilim yeniden mi tırmanıyor?
Trump ile Zelenski arasındaki sorunların geçmişi, iki liderin savaşın geleceği konusunda yaşadığı anlaşmazlıklardan daha eskiye uzanıyor.
Şubat 2025’te Beyaz Saray’da yapılan ve kameralar önünde tartışmaya dönüşen görüşme, ilişkilerdeki kırılmanın en görünür örneğiydi. Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance, Zelenski’yi ABD’nin desteğine yeterince değer vermemekle ve uzlaşmaya yanaşmamakla suçlamıştı.
Daha sonraki görüşmelerde ilişkilerde geçici bir yumuşama görülse de temel görüş ayrılıkları ortadan kalkmadı. Trump hızlı bir anlaşma ararken Zelenski, Ukrayna’nın güvenliğini sağlayacak koşullar olmadan savaşı sona erdirmenin yeni bir çatışmaya zemin hazırlayabileceğini düşünüyor.
Son gerilim, kişisel anlaşmazlıkların yanı sıra bu stratejik farklılıkların da devam ettiğini gösteriyor.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
