Bugün Taksim Meydanı’ndan geçen yüz binlerce insanın büyük bölümü farkında bile değil ama bir zamanlar InterContinental Oteli’nin bulunduğu yerde İstanbul’un en modern eğlence yapılarından biri yükseliyordu.
Adı Taksim Belediye Gazinosu’ydu.
Bugün yalnızca birkaç fotoğraf, gazete kupürü ve hatırada yaşayan yapı, Cumhuriyet’in ilk yıllarında İstanbul’un Batılılaşma projesinin en görünür simgelerinden biriydi.
4 Ağustos 1940’ta halka açılan gazino yalnızca müzik dinlenen bir yer değildi; Cumhuriyet’in yeni insanını, yeni şehir hayatını ve yeni yaşam tarzını temsil ediyordu.
1936 yılında Fransız şehir plancısı Henri Prost, İstanbul’u yeniden tasarlamak üzere davet edildi.
Planın en önemli hedeflerinden biri, Osmanlı döneminin sıkışık kent dokusunu çağdaş Avrupa kentleri gibi geniş meydanlar, parklar ve kültür alanlarıyla dönüştürmekti.
Topçu Kışlası’nın kaldırılmasıyla ortaya çıkan alanın önemli bir bölümü Gezi Parkı’na ayrılırken, Harbiye tarafında ise İstanbul’un en modern eğlence yapılarından Taksim Belediye Gazinosu yükseldi.
Binayı dönemin önemli mimarlarından Rüknettin Güney tasarladı. Yaklaşık 2.250 metrekarelik betonarme yapı, geniş terasları, dans pisti, büyük orkestra sahnesi ve Boğaz manzarasına açılan salonlarıyla dönemin en modern eğlence yapılarından biri sayılıyordu.
Fazla bilinmese de gazino aslında 29 Ekim 1939’da, Cumhuriyet Bayramı Balosu ile sembolik olarak açıldı. Cumhurbaşkanı İsmet İnönü de açılışa katıldı.
Ancak yapıdaki eksikler tamamlandıktan sonra işletme olarak 4 Ağustos 1940’ta halka açıldı.
Yıllarca Türkiye’nin en büyük sanatçılarını ağırlayan gazino, İstanbul gecelerinin vazgeçilmez adreslerinden biri oldu.
İstanbul Belediyesi tarafından Taksim Belediye Bahçesi içinde açılan gazino, özellikle yaz aylarında açık hava konserleriyle büyük ilgi gördü. Ünlü sanatçıları canlı dinlemek isteyenler için gazinolar en önemli buluşma noktasıydı.
Taksim Gazinosu da kısa sürede Türkiye’nin en prestijli sahnelerinden biri hâline geldi. Dönemin seçkin orkestraları burada sahne alıyor, binlerce kişi yaz akşamlarını müzik eşliğinde geçiriyordu.
Gazinonun sahnesinde Türk müziğinin unutulmaz isimleri yer aldı.
Başta Zeki Müren, Müzeyyen Senar, Safiye Ayla, Hamiyet Yüceses, Behiye Aksoy, Gönül Yazar, Emel Sayın ve daha sonraki yıllarda Bülent Ersoy olmak üzere sayısız sanatçı burada konser verdi.
Kaynak: Yeniçağ
Sadece Türk sanat müziği değil; halk müziği, pop müzik, dans gösterileri ve büyük orkestralar da Taksim Gazinosu’nun programlarında yer aldı.
Bugün fotoğraflarına bakınca sade görünse de 1940 yılında son derece ileri bir yapıydı. Geniş bir dans pisti, büyük orkestra sahnesi, salonu, açık terasları, profesyonel mutfağı, modern bir havalandırması ve Avrupa tarzı servis düzeni vardı. İstanbul Belediyesi’nin resmî belgelerinde doğrudan “lüks ve turistik” tesis olarak tanımlanıyordu.
Fakat burasını günümüzün konser salonlarıyla karşılaştırmak yanıltıcı olur. Gazino kültürü başlı başına farklı bir sosyal deneyimdi. Misafirler akşamüstü gelir, beyaz örtülü masalara oturur, yemeklerini yer, saatler süren canlı müzik programlarını izlerdi. Bir gecede birkaç farklı sanatçı sahne alabilir, büyük orkestralar konser verebilir, fasıl heyetleri gece yarısına kadar çalabilirdi. Bu arada, garson servisi, sahne düzeni, ışıklandırma ve orkestralar dönemin en yüksek standartlarını temsil ediyordu.
Kaynak: Facebook
Gazino yalnızca yemek servisi yapmıyordu. Burada “Garson Yetiştirme ve Ehliyetlendirme Kursu” da düzenlendi. Araştırmacılar bunu Türkiye’de hizmet sektörüne yönelik ilk sistemli mesleki eğitimlerden biri olarak kabul ediyor. Eğitimi, yıllarca gazinonun maître d’hôtel’liğini (şef garson) yapan Silvio Fontana yürütüyordu.
Savaş ve barış
1940’da Avrupa’da savaş başlamış, Paris düşmüş, Londra bombalanıyordu. Türkiye ise tarafsız kalmaya çalışıyordu.
İşte bu atmosferde Taksim Belediye Gazinosu’nda tango orkestraları çalıyor, insanlar yaz akşamlarını dans ederek geçiriyordu.
Bu yönüyle gazino, savaşın gölgesindeki İstanbul’un moral merkezlerinden biri hâline geldi.
Yazar Sena Yapar Taksim Belediye Gazinosu’yla ilgili araştırmasında ilginç tespitler yapıyor:
“İnsanlar yalnızca müzik dinlemek için gitmiyordu. Oraya görünmek için gidiyorlardı. En şık kıyafetler giyiliyor, son moda elbiseler sergileniyordu. Gazete dedikodu sütunlarında kimlerin geldiği yazılıyordu.”
Yani günümüzde sosyal medya neyse, o günün Taksim Gazinosu da biraz öyleydi.
Bugün belirli bir yaşın üstündekiler “gazino” denince önce Maksim’i hatırlıyor ve çoğunlukla Taksim Belediye ile karıştırıyor. Oysa Maksim daha sonraki yılların yıldızıyd, Taksim Belediye Gazinosu ise Cumhuriyet’in ilk döneminin simgesiydi. Dolayısıyla aslında ikisi farklı yapılardı ama aynı sanatçıların her iki sahnede de yer alması nedeniyle zamanla hafızalarda birleşti.
1967 yılında ana binası yıkıldıktan sonra “Taksim Gazinosu” adı yaşamaya devam etti; Gezi Parkı’nın Cumhuriyet Caddesi tarafındaki başka bir yapıda düğünler, defileler, kongreler ve balolar için bir süre daha kullanıldı.
1980’li yıllarla birlikte televizyonun yaygınlaşması, değişen eğlence anlayışı ve ekonomik koşullar gazino kültürünü de etkiledi. Canlı müzik merkezli büyük gazinolar yavaş yavaş önemini kaybetti.
Manşet görseli: yenicag.com
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
