İnsan başını yastığa koyup uyuyamadığında anlar; yorgun olan bedeni değil, gün boyu susturduğu kendisiymiş.
Gündüz herkese yeten kalbinin gece kendine yetmediğinden anlar ki; yorgun olan bedeni değil, ömrü boyu susturduğu asıl kendisiymiş. “Eskiden gözyaşlarımı silerdim, şimdi beni ağlatanları hayatımdan siliyorum. Biliyor musun, ben artık büyüdüm.”
“Şeker Portakalı” romanın Zezé’si bu cümleyi kurmuştu. Ama hepimiz bu cümleyi hayatımızda ilk kez gerçekten kurduğumuz anı net hatırlıyoruz. Takvimde bir yaşın arttığı gün değil o gün. İçeride bir şeyin yerinden oynadığı gün.
Uzun yıllar bize büyümenin tanımı yanlış öğretildi. Büyümenin daha az ağlamak, daha dayanıklı olmak, daha çok tahammül etmek olduğuna inandırıldık. Gözyaşını kimseye göstermeden silmeyi bir erdem sandık. Ofiste hakareti yutmak, ilişkide ihaneti sineye çekmek, ailede haksızlığa “kol kırılır yen içinde kalır” diye susmak… Hepsine olgunluk dedik. Oysa o, olgunluk değil yorgunluktu. Nietzsche’nin dediği gibi, insanı büyüten acıya dayanması değil, acıya anlam verebilmesidir. Biz ise anlam vermedik, sadece dayandık.
Eskiden gözyaşlarımızı siliyorduk. Bu, çocukluğun en çaresiz refleksi. Yerde bir su birikintisi var ve sen elinde bir bezle yeri silmeye çalışıyorsun. Oysa musluk açık. Boşa kürek çekiyorsun ama farkında değilsin. Sana sadece bezi nasıl daha iyi sıkacağın öğretilmiş, musluğa dokunmaman tembihlenmiş. Büyümek, o musluğun varlığını fark etmektir.
Modern insanın trajedisi de budur. Artık acıya tahammül eşiğimiz çok yüksek ama acının kaynağına dair farkındalığımız çok düşük. Terapi odalarında hep aynı cümle: “Çok yoruldum.” Neden yorulduğumuzu sormadan, sadece gözyaşımızı silmeye devam ederek.
O yorgunluğun resmini görmek için Facebook’a, Snapchat’e, sosyal medyaya bakmanız yeterli.
Döngü aynı.
Biri “hastayım” diye paylaşıyor. Serum kolunda, hüzünlü bir müzik. Eskiden hasta olan kapısını kapatırdı. Şimdi hasta olan önce ışığı ayarlıyor. Kierkegaard buna estetik varoluşun çaresizliği derdi; insan acısını yaşayamayınca, acısını sergiler. Yalnız hasta olmak yetmiyor, hasta olduğunu ispatlamak gerekiyor. Acısını dindirmeyi değil, süslemeyi öğrenmiş.
Bir başkası tuttuğu takımın maç skorunu paylaşıyor. “3-1 yendik! Biz yendik!” Sanki golü o atmış gibi. Kendi hayatında bir skor tabelası olmayan, kendi hayatında bir galibiyet hissedemeyen insanın başkasının galibiyetine sığınması bu. Sartre “insan özgürlüğe mahkumdur” demişti, biz özgürlüğe değil aidiyete mahkum olduk. Kendi hayatında yenemediğini, başkasının formasıyla telafi etmek. Bu da başka bir avuntu.
Bir diğeri arkadaş ortamını paylaşıyor. Dört kişi bir masada, kahkahalar. “Canlarım, iyi ki.” Guy Debord yarım asır önce söylemişti: “Gerçekten yaşanan her şey, bir gösteriye dönüşerek uzaklaşır.” O masada eğlenildi mi, yoksa o masa o fotoğraf için mi kuruldu? Anı yaşamıyoruz, anı belgeliyoruz. Ne bekliyoruz? “Ne kadar mutlusunuz” desinler. Onay.
Bir de gezdiği yeri paylaşan var. Uçaktan kanat, tabakta yemek, altında “huzur.” Stoacılar huzurun bir yerde değil, bir bakışta olduğunu söylerdi. Biz huzuru bir lokasyona etiketledik. Camus’nün Sisifos’u gibi taşı tepeye çıkarıyoruz ama manzarayı görmek yerine manzaranın fotoğrafını çekiyoruz. İşte bu yüzden yoruluyoruz. Hepsi aynı musluğun suyu. Onay musluğu açık, biz yerleri siliyoruz. Beğenilmezsem var olmam, görülmezsem yaşamış sayılmam korkusuyla.
Bugün büyümek dediğimiz şey, yerdeki suyu silmek için uğraşmayı bırakıp, o suyu akıtan musluğa doğru yürüme cesaretidir. Spinoza der ki, insan anladığı şeyin esiri olmaktan kurtulur. Büyümek de budur işte. “Beni kim üzdü?” diye sormayı bırakıp, “Ben neden hâlâ üzüldüğüm yerde duruyorum?” diye sorabilmektir.
“Silmek” kelimesi bu yüzden sert duruyor, farkındayım. Kulağa vicdansız geliyor. Ama bu yazıda bahsettiğim silmek; birine bağırmak, kapıyı çarpmak, intikam almak değil. En olgun silme biçimi en sessiz olanıdır. Heidegger’in dediği gibi, bazen var olabilmek için bazı kapıları sessizce kapatmak gerekir.
Artık kendini anlatmaktan vazgeçmektir. O masaya bir daha oturmamaktır. Telefonun o ismi gördüğünde eskisi gibi titrememesidir. Bir zamanlar uğruna ağladığın insanın adını duyduğunda içinin acımamasıdır. Bu bir nefret hali değil, bir nötrlük halidir. Nötrlük, çoğu zaman huzurun ta kendisidir. Nefret hala bir bağdır, hala enerji ister. Nötrlük ise özgürlüktür.
Zezé bize şunu öğretmişti: Şeker portakalı fidanı kesildiğinde dünya sona ermez. Yas tutarsın, evet. Ama sonra başka bir fidanla konuşmayı öğrenirsin. Tıpkı Küçük Prens’in tilkisi gibi. “Sorumlu olduğun şey evcilleştirdiğin şeydir” der tilki, ama sonra ekler, “Git güllere tekrar bak.” Hayat, yas tutmayı ve devam etmeyi aynı anda öğrenmektir.
Eskiden cebimizde hep hazır bir şey taşırdık. Birileri bizi ağlattığında hemen silelim diye. Birileri bizi görsün diye hastayken, yalnızken, gezerken, maç kazanırken hep küçük bir işaret uzattık dünyaya: Beni görün, beni onaylayın diye.
Şimdi soruyorum: Cebinizde ne taşıyorsunuz?
Ben artık sınır taşıyorum. Duvar değil, sınır. Duvar cezalandırmak için örülür, sınır korumak için çizilir. Virginia Woolf’un dediği gibi, kendine ait bir oda gerekir insana. Kapısı olan, anahtarı sende olan bir oda. Kimin yanında ağlamak zorunda kalmadığımı, kimin yanında ağlasam bile omzumun çökmediğini bilmenin sınırını. Kimin eleştirisinin beni büyüttüğünü, kimin eleştirisinin sadece kendi yetersizliğini örtmek için olduğunu ayırt etmenin sınırını.
Büyümek, kimin için ağladığını değil, kimin yanında artık hiç ağlamak zorunda kalmadığını fark ettiğin gün başlıyor. Kimin “geçmiş olsun”unu beklemediğin, kimin “aferin”ine ihtiyaç duymadığın, kimin “ne kadar mutlusun” demesine muhtaç kalmadığın gün.
O gün geldiğinde, kimseye kızmadan, kimseyi suçlamadan, kimseye bir şey kanıtlama ihtiyacı duymadan, sadece fısıldıyorsun:
Biliyor musunuz, ben artık büyüdüm. Artık insanların ne söylediğine değil, ne yaptığına bakıyorum. Söz, insanın kendini nasıl görmek istediğidir; davranış ise gerçekten kim olduğudur.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
