Bir ülke kendisini dünyaya nasıl tanıtır? Bazen bunun cevabı bir konuşmada, bazen bir bayrakta, bazen de bir pasaportun sayfalarında saklıdır.
Ermenistan’ın 1 Kasım 2026’da kullanıma giren yeni biyometrik pasaportu tam da böyle bir hikâye anlatıyor. Sıradan bir pasaport gibi vatandaşının kimliğini ve seyahat hakkını belgelemekle yetinmiyor. Ermeni alfabesinden antik krallıklara, Hristiyanlık mirasından bugünkü devlet kurumlarına uzanan görsellerle ülkenin tarihini yeniden yorumluyor. Üstelik bu tasarımın arkasında Başbakan Nikol Paşinyan’ın siyasi yaklaşımını yansıtan önemli bir tercih var: Ermenistan’ın kimliğini geçmişin hatıraları dışında bugün sahip olduğu egemen devlet ve onun geleceğiyle de tanımlamak. Yeni pasaport, bu yönüyle Paşinyan’ın “Gerçek Ermenistan” vizyonunun sayfalara yansımış hâli olarak dikkat çekiyor.
Ermeni basınından CivilNet’in 28 Nisan 2026 tarihli haberinde aktarılan tasarım ayrıntıları, pasaportun nasıl bir tarihsel ve kültürel yolculuk kurguladığını ortaya koyuyor. Her sayfa, Ermenistan’ın geçmişinden bir dönemi, önemli bir sembolü veya ulusal hafızasında yer edinmiş bir değeri temsil ediyor. Bu yolculuk Ermeni alfabesiyle başlıyor ve antik krallıklardan modern Ermenistan’a uzanıyor.
Sayfaların hikâyesi Mesrop Maştots’un Ermeni alfabesiyle başlıyor. Alfabenin belirli harfleri özel anlamlar taşıyor. A harfi özgürlük ve bağımsızlığı, Է Tanrı’yı, Ի egemenliği, Ք ise Mesih’i temsil ediyor. Altında Ermenice ilk cümlelerden biri yer alıyor: “Hikmeti ve öğüdü bilmek, bilge sözleri anlamak.”
Ardından Ermeni tarihinin önemli durakları geliyor. Efsanevi ata Hayk Nahapet, Geğama Dağları’ndaki kaya resimleri, Erebuni Kalesi ve Urartu döneminden kalan çivi yazılı kitabe bu anlatının parçaları. Artaksiad dönemine ait sınır taşları ve Ermenistan’ın Hristiyanlığı devlet dini olarak kabul etmesini simgeleyen Eçmiyadzin Katedrali de pasaportta yer buluyor.
Ancak asıl dikkat çekici tercih, tarihten bugüne geçişte ortaya çıkıyor. Cumhurbaşkanlığı konutu, hükümet binası, Ulusal Meclis ve Anayasa Mahkemesi gibi kurumlar da pasaport sayfalarında kendilerine yer buluyor. Böylece Ermenistan’ın geçmişi ile bugünkü cumhuriyet düzeni aynı hikâyenin iki parçası olarak sunuluyor.
Pasaportun en güçlü siyasi mesajı ise Khor Virap Manastırı’nın fotoğrafında saklı. Türkiye sınırına yakın konumuyla bilinen manastır, özellikle seçilmiş bir açıdan görüntülenmiş. Paşinyan, tasarımın tanıtımında bu tercihi açıkça anlattı: “Öyle bir açı seçtik ki kadrajda yalnızca Ermenistan Cumhuriyeti’nin egemen toprağı yer alsın.”
Bu cümle, yeni pasaportun taşıdığı siyasi yaklaşımı anlamak açısından oldukça önemli. Paşinyan yönetimi, Ermeni kimliğini tarihsel ve kültürel mirasından koparmadan, bugünkü devletin egemen coğrafyası etrafında tanımlamak istiyor. Bu, hükümetin “Gerçek Ermenistan” söyleminin görsel bir karşılığı.
Pasaportta başkent Yerevan’ın yanı sıra Aragats Dağı, Sevan Gölü, Garni Tapınağı, Lori Kalesi, Gümrü’nün tarihî dokusu ve Jermuk Şelalesi gibi ülkenin farklı bölgelerinden semboller de bulunuyor. Geleneksel lavaş yapımının bile tasarıma dahil edilmesi, ulusal kimliğin yalnızca siyasi sembollerden oluşmadığını gösteriyor.
Yeni pasaport, kültürel ve siyasi mesajlarının yanı sıra önemli bir teknolojik yenilik de getiriyor. Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü standartlarına uygun biyometrik sistem, belge güvenliğini artırmayı ve sınır geçişlerini kolaylaştırmayı hedefliyor. Avrupa Birliği ile yürütülen vize serbestisi sürecine de güçlü bir teknik altyapı desteği sağlıyor.
Nikol Paşinyan’ın yeni pasaportun tanıtımında verdiği mesaj aslında bütün tasarımı özetliyor: “Bu pasaportlar bizim devletimizle ilgilidir. Devlet ise standartlarla ilgilidir.”
Ermenistan, yeni pasaportunda geçmişini saklamıyor. Ancak geleceğini de yalnızca geçmişe yaslamıyor. Hayk Nahapet’ten modern devlet kurumlarına uzanan bu yolculuk, Paşinyan’ın savunduğu yeni devlet kimliğinin en somut örneklerinden biri olarak karşımıza çıkıyor. Çünkü yeni pasaportun anlattığı hikâyede kimliğin merkezi, bugünkü egemen Ermenistan Cumhuriyeti.
Fotoğraflar: Ermenistan İçişleri Bakanlığı
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
