Filistin ulusal hareketinin simge isimlerinden Yaser Arafat’ın, 11 Kasım 2004’te Fransa’nın başkenti Paris’te hayatını kaybetmesinin üzerinden 22 yıl geçti.
Asıl adı Muhammed Abdurrahman Abdürrauf Arafat el-Kudve el-Hüseyni olan Arafat, 24 Ağustos 1929’da Kahire’de doğdu. Mühendislik eğitimi aldıktan sonra Filistin ulusal hareketine katıldı. 1959’da El Fetih’in kuruluşunda öncü rol oynadı. 1969’da Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) başkanlığına getirildi ve yaklaşık 35 yıl boyunca Filistin siyasetinin en etkili aktörü oldu.
Arafat’ın uluslararası alanda tanınmasını sağlayan dönüm noktalarından biri, 13 Kasım 1974’te Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda yaptığı konuşmaydı. Bir elinde zeytin dalı, diğerinde özgürlük savaşçısının silahını tuttuğunu söyleyen Arafat, dünyaya Filistin halkının bağımsızlık talebini duyurdu.
Bu konuşma, Filistin meselesinin uluslararası diplomaside daha görünür hale gelmesinde önemli rol oynadı. Aynı yıl Arap Birliği, FKÖ’yü Filistin halkının tek meşru temsilcisi olarak tanıdı.
1987’de başlayan Birinci İntifada’nın ardından Arafat, 15 Kasım 1988’de Cezayir’de Filistin Devleti’nin kuruluşunu ilan etti. Filistin yönetimi, İsrail’in varlığını tanıma ve iki devletli çözüm doğrultusunda önemli bir siyasi değişime yöneldi.
1993’te İsrail ile FKÖ arasında imzalanan Oslo Anlaşmaları, Arafat’ın siyasi hayatındaki en önemli dönüm noktalarından biri oldu. 1994’te İsrail Başbakanı İzak Rabin ve Dışişleri Bakanı Şimon Peres ile birlikte Nobel Barış Ödülü’nü aldı. Aynı yıl Gazze’ye dönerek Filistin Ulusal Yönetimi’nin başına geçti. 1996’da yapılan seçimlerde başkan seçildi.
Ancak Oslo süreci, bağımsız Filistin devletinin kurulmasını sağlayamadı. Kudüs’ün statüsü, sınırlar, Yahudi yerleşimleri ve Filistinli mültecilerin geri dönüş hakkı gibi temel sorunlar çözümsüz kaldı.
Türkiye ile yakın ilişkiler
Arafat’ın siyasi hayatında Türkiye’nin de özel bir yeri vardı. Ankara ile Filistin Kurtuluş Örgütü arasındaki resmi ilişkiler 1975’e kadar uzanıyor. Türkiye, Filistin meselesinde Arap ülkeleriyle ilişkilerini gözetirken İsrail’le diplomatik bağlarını da sürdürdü.
Arafat, 1979’da dönemin Başbakanı Bülent Ecevit tarafından Ankara’da kabul edildi. Bu temasların ardından FKÖ’nün Türkiye’de temsilcilik açmasına izin verildi. Ankara’nın bu kararı, Türkiye’nin Filistin hareketiyle ilişkilerinde önemli bir aşamaydı.
Türkiye, 15 Kasım 1988’de ilan edilen Filistin Devleti’ni aynı gün tanıyan ülkeler arasında yer aldı. Böylece Arafat liderliğindeki Filistin yönetimiyle diplomatik ilişkilerin önü daha da açıldı.
Arafat’ın Türkiye ziyaretleri sonraki yıllarda da devam etti. Özellikle 14 Şubat 2001’de Ankara’ya gerçekleştirdiği ziyaret dikkat çekiciydi. İkinci İntifada’nın sürdüğü, İsrail ile Filistin arasındaki şiddetin tırmandığı dönemde Dışişleri Bakanı İsmail Cem ile görüşen Arafat, Türkiye’nin barış sürecindeki rolünü önemsediğini söyledi.
Arafat, Türkiye’nin İsrail’le yakın ilişkilerine de dikkat çekerek Ankara’nın bu konumunu barış sürecinin ilerletilmesi için kullanabileceğini düşünüyordu. Türkiye ise görüşmelerde şiddetin sona erdirilmesi ve müzakerelerin yeniden başlatılması çağrısı yaptı.
Son yılları
Arafat’ın siyasi hayatının son dönemi, İsrail’le ilişkilerin yeniden çatışmaya dönüştüğü yıllara rastladı. İkinci İntifada’nın başlamasının ardından İsrail yönetimi Arafat’ı siyasi olarak etkisizleştirmeye çalıştı. 2002’den itibaren Ramallah’taki karargâhı İsrail ordusu tarafından kuşatıldı. Arafat, hayatının son yıllarını büyük ölçüde bu karargâhta geçirdi.
2004 yılının sonbaharında sağlık durumu ağırlaşınca Fransa’ya götürüldü. 11 Kasım 2004’te Paris’teki Percy Askeri Hastanesi’nde 75 yaşında hayatını kaybetti. Ölümünün nedeni konusunda uzun süre tartışmalar yaşandı. Daha sonraki yıllarda yapılan incelemelerde zehirlenme ihtimali de gündeme geldi ancak ölümüne ilişkin tartışmalar kesin biçimde sona ermedi.
Arafat’ın ölümünün ardından Filistin siyasetinde yeni bir dönem başladı. Ancak onun temsil ettiği ulusal hareketin temel hedefi olan bağımsız Filistin devleti hâlâ kurulabilmiş değil.
Zeytin dalı ve silahla hafızalara kazınan Arafat, Filistin halkının uluslararası alanda tanınmasında önemli rol oynadı. Buna karşılık siyasi tercihleri, yönetim anlayışı ve Oslo sürecinin sonuçları da tartışılmaya devam ediyor.
Diğer “Portre” yazıları için tıklayın
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
