Üçüncü Birleşmiş Milletler Su Konferansı, 8–10 Aralık tarihlerinde Birleşik Arap Emirlikleri’nin ev sahipliğinde Abu Dabi’de yapılacak.
Dünyanın giderek ağırlaşan su sorunlarına çözüm arayacağı bu önemli toplantı, beni yaklaşık yarım asır öncesine, diplomasi hayatımın unutulmaz bir dönemine götürdü.
İlk Birleşmiş Milletler Su Konferansı, 14–25 Mart 1977 tarihlerinde Arjantin’in Mar del Plata kentinde düzenlenmişti. Su kaynaklarının korunması, verimli kullanılması ve temiz suya erişimin küresel bir sorumluluk olarak ele alındığı bu konferans, uluslararası su politikaları açısından tarihi bir dönüm noktasıydı.
Konferansta kabul edilen “Mar del Plata Eylem Planı”nın en önemli ilkelerinden biri, ekonomik ve sosyal koşulları ne olursa olsun bütün insanların temel ihtiyaçlarını karşılayacak miktarda ve nitelikte içme suyuna erişebilmesi gerektiğiydi. Bu yaklaşım, suyun yalnızca ekonomik bir kaynak değil, insan yaşamının ve toplumsal kalkınmanın vazgeçilmez unsuru olduğunu uluslararası gündeme taşıdı.
Konferansın ardından Birleşmiş Milletler, 1981–1990 dönemini “Uluslararası İçme Suyu ve Sanitasyon On Yılı” ilan etti. Su kaynaklarının korunması, tarımsal sulamada verimlilik, kirlilikle mücadele, kuraklık ve taşkınlara karşı önlemler gibi bugün de önemini koruyan konular o yıllarda kapsamlı biçimde tartışılmıştı.
Mar del Plata’da bir Türk diplomat
Bu konferansın benim için ayrı bir anlamı vardı. Türkiye’nin Birleşmiş Milletler Daimi Temsilciliğinde görev yaptığım 1974–1977 yıllarında, BM Namibya Konseyi’nin çalışmalarını da izliyordum. Mar del Plata Konferansı’na bu Konseyi temsil eden heyetin bir üyesi olarak katılmıştım.

O dönemde Namibya, Güney Afrika’daki apartheid (ırkçı) rejiminin yasa dışı yönetimi altındaydı. Birleşmiş Milletler Namibya Konseyi ise Namibya halkının bağımsızlık mücadelesini desteklemek, haklarını savunmak ve doğal kaynakları üzerindeki egemenliğini korumak amacıyla faaliyet gösteriyordu. Türkiye de Konseyin çalışmalarında etkin rol üstlenen ülkeler arasındaydı.
Mar del Plata’daki görevimiz yalnızca teknik su sorunlarını ele almak değildi. Henüz bağımsızlığına kavuşmamış Namibya halkının temiz suya erişim hakkını ve doğal kaynakları üzerindeki egemenlik talebini uluslararası toplum önünde savunmak da temel amaçlarımız arasındaydı.
Su kaynakları üzerindeki denetimin, sömürge yönetimleri altında yaşayan toplumlar açısından nasıl bir eşitsizlik ve bağımlılık sorunu oluşturduğunu yakından görme fırsatı bulmuştum.
Konseyin uluslararası toplantılarda Namibya’yı temsil etmesi, bağımsızlık mücadelesinin diplomatik alanda görünürlük kazanması bakımından da önemliydi. Mar del Plata’daki çalışmalarımızı bu geniş çerçevede değerlendirmek gerekir.
O yıllarda savunduğumuz ilkelerin bugün hâlâ uluslararası su gündeminin merkezinde bulunması, aradan geçen yarım yüzyıla rağmen bazı temel sorunların çözülemediğini gösteriyor.
1977’den 2026’ya değişen dünya
İlk konferanstan sonra Birleşmiş Milletler çatısı altında aynı ölçekte ikinci büyük su konferansının düzenlenmesi için tam 46 yıl geçmesi gerekti. Bu toplantı ancak 2023 yılında New York’ta yapılabildi.
Şimdi üçüncü konferans Abu Dabi’de toplanıyor. Ancak dünya, 1977’nin dünyası değil. İklim değişikliği, nüfus artışı, kentleşme, tarımsal üretimin artan su ihtiyacı ve kuraklık tehdidi, su güvenliğini yalnızca çevresel değil, ekonomik ve siyasi bir sorun hâline getirmiş bulunuyor.
Su artık ülkelerin kalkınma politikalarının, gıda güvenliğinin ve uluslararası ilişkilerinin temel unsurlarından biri.
Türkiye açısından önemi
Akdeniz Havzası’nda yer alan Türkiye, iklim değişikliğinin ve su stresinin etkilerini giderek daha fazla hisseden ülkeler arasında bulunuyor. Azalan yağışlar, kuraklık riski, yeraltı su kaynakları üzerindeki baskılar ve tarımsal sulamada yaşanan verimlilik sorunları, su yönetimini ülkemiz açısından stratejik bir öncelik hâline getiriyor.
Türkiye’nin 2026–2035 dönemini kapsayan “Ulusal Su Planı”, su verimliliğinin artırılması, kaynakların korunması ve bütüncül yönetim anlayışının geliştirilmesi bakımından önemli bir yol haritası niteliğinde.
Mayıs 2026’da İstanbul’da düzenlenen 5. Uluslararası Su Forumu da yenilikçi çözümlerden somut uygulamalara geçilmesi gereğini vurgulayan önemli bir hazırlık toplantısı oldu.
Abu Dabi Konferansı, Türkiye’nin bu alandaki çalışmalarını uluslararası toplumla paylaşması, yeni teknolojilerden yararlanması ve özellikle sınıraşan sular konusunda hakkaniyete dayalı iş birliği anlayışını geliştirmesi için değerli bir fırsat sunuyor.
COP31 sürecinde gündeme gelen iklim değişikliğine uyum ve dirençlilik hedeflerinin, su yönetiminde somut uygulamalara dönüştürülmesi de büyük önem taşıyor.
Yarım asır önce Mar del Plata’da suyun insan yaşamı ve kalkınma açısından taşıdığı önemi tartışıyorduk. Bugün ise aynı sorunları çok daha ağırlaşmış koşullar altında ele alıyoruz.
1977’de Namibya halkının suya erişim hakkını ve doğal kaynakları üzerindeki egemenliğini savunurken taşıdığımız düşünce bugün de geçerliliğini koruyor:
Su yalnızca doğal bir kaynak değil; insan onurunun, toplumsal adaletin, barışın ve sürdürülebilir kalkınmanın temel koşullarından biridir.
Abu Dabi Konferansı’nın başarısı da yeni bildiriler yayımlamasından çok, bu anlayışı somut uluslararası iş birliğine ve uygulanabilir politikalara dönüştürebilmesine bağlı olacaktır.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
