Türkiye’nin en büyük dini yapılanmalarından biri olarak gösterilen Menzil cemaati, son yıllarda ekonomik gücü, kamu kurumlarıyla ilişkileri ve siyasi bağlantı iddialarıyla gündemde. 2023’te lider Abdülbaki Erol’un ölümünün ardından başlayan miras ve liderlik mücadelesi ise son dönemde farklı kentlere yayılan protestolarla yeniden tartışma konusu oldu.
Menzil, Nakşibendi tarikatının Halidiyye koluna bağlı dini bir oluşum. Adını, Adıyaman’ın Kahta ilçesine bağlı Menzil köyünden alıyor. Türkiye’de özellikle 1970’li yıllardan itibaren geniş bir takipçi kitlesine ulaşan cemaat, zamanla dini faaliyetlerin yanı sıra vakıf, dernek, yayıncılık ve ticaret alanlarında da örgütlendi.
Menzil yapılanmasının temelleri, 1902 doğumlu Abdülhakim Erol’a dayanıyor. Erol ve ailesi, 1971 yılında Adıyaman’ın Kahta ilçesindeki Menzil köyüne yerleşti. Bu yerleşim, daha sonra dini oluşumun merkezi haline geldi.

1970’li yıllarda Türkiye’nin farklı bölgelerinden insanlar, dini sohbetlere katılmak ve Erol’u ziyaret etmek için köye gitmeye başladı. Abdülhakim Erol’un 1972’deki ölümünden sonra oğlu Muhammed Raşit Erol cemaatin başına geçti.
Muhammed Raşit Erol’un 1993’te hayatını kaybetmesinin ardından kardeşi Abdülbaki Erol liderliği üstlendi. Abdülbaki Erol, 2023’teki ölümüne kadar cemaatin en etkili ismi olarak kabul edildi.
Menzil’in büyümesinde dini faaliyetlerin yanı sıra sosyal ve ekonomik örgütlenme de etkili oldu. Semerkand Vakfı, Beşir Derneği, TÜMSİAD ve Genç-Kon gibi kuruluşlar cemaatle bağlantılı yapılar arasında sayılıyor.
Cemaatin yayıncılık faaliyetleri Semerkand Yayın Grubu ve Semerkand TV üzerinden yürütülürken, yardım çalışmaları da çeşitli vakıf ve dernekler aracılığıyla gerçekleştiriliyor. Bu kuruluşların Türkiye dışında da faaliyetleri bulunuyor.
Menzil’le bağlantılı ticari faaliyetler özellikle 1990’ların sonlarından itibaren genişledi. 1997’de Semerkand Şirketler Grubu’nun kurulmasıyla gıda, inşaat, sağlık ve başka sektörlerde şirketler faaliyete geçti.
Alman yayın kuruluşu DW’nin araştırmasına göre, Menzil’le bağlantılı olduğu belirtilen şirket ve kuruluşların ekonomik faaliyetleri milyarlarca liralık bir büyüklüğe ulaşıyor. Ancak cemaatin toplam mal varlığına ilişkin doğrulanmış, bütüncül ve kamuya açık bir bilanço bulunmuyor.
DW’nin haberinde, Abdülbaki Erol’un oğlu Muhammed Saki Erol’un bir konuşmasında cemaatin mal varlığının en az 17 milyar lira olduğunu söylediği de aktarılıyor.
Siyasetle ilişkisi
Menzil cemaati, yıllar boyunca Türkiye’deki farklı sağ siyasi çevrelerle ilişkileriyle de gündeme geldi. Özellikle kamu kurumlarında kadrolaştığı ve bazı bakanlıklarda etkili olduğu yönünde iddialar ortaya atıldı.
BBC’ye göre, Menzil’in geçmişten bugüne sağ partilerle yakın bir ilişki kurduğu görülüyor.
Oluşum son yıllarda Cumhur İttifakı’na açık destek verdi, iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) ile iyi ilişkiler kurdu.
Grup, özellikle 15 Temmuz 2016’daki darbe girişimi ve sonrası iktidara önemli oranda destek verdi.
Darbe girişiminden sonra bürokrasiden tasfiye edilen Gülen yapılanması mensuplarının yerine farklı dini oluşumların üyelerinin getirildiği ve Menzil Cemaati ile ilişkilendirilen kişilerin burada kritik bir rol üstlendiği iddiaları son yıllarda sık sık gündeme geldi.
Menzil mensuplarının, Sağlık Bakanlığı’nın da aralarında bulunduğu çeşitli kamu kurumlarında kadrolaştıkları öne sürüldü.
Cemaatle bağlantılı kuruluşlar, 2023 genel seçimleri ve 2024 yerel seçimleri öncesinde Cumhur İttifakı’na destek açıklamaları yaptı. Bu açıklamalar, Menzil’in siyasi ilişkilerini yeniden gündeme taşıdı.
Cemaatin lideri Abdülbaki Erol’un 12 Temmuz 2023’te ölümünün ardından en önemli sorun, liderlik ve yönetim yapısının nasıl şekilleneceği oldu.
Erol’un üç oğlu Muhammed Saki, Muhammed Mübarek ve Muhammed Fettah Erol’un üçünü de halife olarak belirlediği açıklandı. Böylece cemaatin başında tek bir isim yerine üç kardeşin çevresinde farklı gruplar oluştu.
Muhammed Saki Erol, Serhendi Vakfı çevresinde örgütlenen grubun lideri konumuna geldi. Muhammed Mübarek Erol ve Muhammed Fettah Erol ise Gucdevan ve Buhara vakıflarıyla bağlantılı yapılar üzerinden faaliyetlerini sürdürdü. Bu iki kardeşin büyük ölçüde birlikte hareket ettiği bildiriliyor.
Ayrışma yalnızca dini liderlik meselesiyle sınırlı kalmadı. Cemaatle bağlantılı vakıfların, dergâhların, binaların ve diğer taşınmazların mülkiyeti ve kullanım hakkı da anlaşmazlığın merkezine yerleşti.
Sokakta miras kavgası
Kardeşler arasındaki anlaşmazlık, son dönemde farklı kentlerde protestolara yol açtı. Özellikle cemaat mensuplarının bağışlarıyla oluşturulduğu belirtilen taşınmazların aile mirası gibi paylaşılmasına itiraz eden gruplar, vakıf mallarının cemaatin ortak varlığı olduğunu savunuyor.
Son günlerde Uşak’ta Muhammed Mübarek Erol’un ziyareti sırasında, Muhammed Saki Erol’u destekleyen bir grup protesto düzenledi. Protestocular, dergâh ve medreselerin miras konusu yapılmasına karşı çıktı. Protesto sırasında “Ümmetin malını miras yaptınız” sloganları atıldı.
Daha önce Antalya’daki bir dergâh binasıyla ilgili mülkiyet ve tahliye anlaşmazlığı da gündeme gelmişti. T24’ün haberine göre, değeri 500 milyon lira olduğu öne sürülen binayla ilgili mahkeme tahliye kararı verdi.
Menzil cemaati bugün yalnızca dini bir yapılanma olarak değil, ekonomik faaliyetleri, vakıf ve dernek ağı, siyasi ilişkileri ve kamu kurumları üzerindeki etkisine ilişkin iddialarla da tartışılıyor.
Abdülbaki Erol’un ölümünden sonra başlayan liderlik ve mülkiyet anlaşmazlığı ise bu yapının içindeki güç dengelerini görünür hale getirdi. Son protestolar, cemaatin geleceğine ilişkin tartışmaların henüz sona ermediğini gösteriyor.
İlgili yazılar:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
