ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 19 Kasım’da Çin’in Şıncın kentinde bir araya gelecek. Üç ülkenin liderleri arasında tarihte ilk kez gerçekleştirilecek üçlü zirvede nükleer silahsızlanma, İran savaşı ve büyük güçler arasındaki ilişkilerin ele alınması bekleniyor.
Dünya siyasetinin en etkili üç ülkesinin liderleri, perşembe günü Çin’de aynı masaya oturacak. Çin Dışişleri Bakanlığı’nın yaptığı açıklamaya göre Şi, Trump’la Putin’i Şıncın kentinde ağırlayacak.
Görüşme, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi kapsamında gerçekleştirilecek. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, buluşmanın üç ülke liderleri arasında tarihteki ilk yüz yüze üçlü toplantı olacağını belirterek, görüşmelerde dünya barışının korunması ve büyük güçler arasındaki stratejik istikrarın geliştirilmesinin ele alınacağını söyledi.
ABD yönetiminin açıklamalarına göre Trump, üçlü görüşmede nükleer silahların azaltılması konusunu gündeme getirecek. Washington, Rusya ve Çin’in de katılacağı daha kapsamlı bir silah kontrolü sürecinin başlatılmasını istiyor.
ABD’li yetkililer, Trump’ın İran’daki savaşı da görüşmede ele almayı planladığını bildirdi. Buna karşılık Rusya-Ukrayna savaşının üçlü toplantının gündeminde bulunmasının beklenmediği belirtildi. Washington, bu konudaki temasların Ukrayna ve Rusya ile ayrı bir diplomatik kanal üzerinden sürdürüldüğünü savunuyor.
Nükleer silahlar konusunda ise önemli bir görüş ayrılığı bulunuyor. ABD ve Rusya’nın nükleer cephanelikleri binlerce savaş başlığından oluşurken, Çin’in nükleer kapasitesi bu iki ülkenin oldukça gerisinde. Pekin, ABD ve Rusya’nın kendi stoklarını azaltmadan Çin’in silah kontrolü müzakerelerine katılmasına sıcak bakmıyor.
Putin’in beklentisi
Rusya açısından zirve, ABD ile ilişkileri yeniden şekillendirme ve Moskova’nın uluslararası konumunu güçlendirme fırsatı olarak görülüyor.
Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, 17 Kasım’da yaptığı açıklamada üçlü buluşmanın son derece önemli olduğunu belirtti. Peskov, zirvenin 1945’te ABD, İngiltere ve Sovyetler Birliği liderlerinin katıldığı Yalta Konferansı’na benzetilmesine ise karşı çıktı. Rusya ve Çin’in başka ülkelerin geleceğini belirlemeye çalışmadığını, çok kutuplu bir dünya düzenini savunduğunu ifade etti.
Trump ise Filipinler’de gazetecilerin sorularını yanıtlarken Putin ile ayrıca ikili görüşme yapmaya da açık olduğunu söyledi. Ancak böyle bir görüşmenin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği henüz kesinleşmiş değil.
Çin’in hamlesi
Zirve, Şi açısından Çin’in küresel siyasetteki ağırlığını sergilemek için önemli bir fırsat sunuyor. Pekin, hem Washington hem de Moskova ile ilişkilerini sürdürürken kendisini uluslararası sorunların çözümünde merkezi bir aktör olarak konumlandırmaya çalışıyor.
Çin ile Rusya arasındaki yakın ilişkiler, özellikle 2022’de Ukrayna savaşının başlamasından sonra daha da güçlendi. Batılı ülkelerin yaptırımları nedeniyle Rusya’nın enerji ihracatında Çin’in ağırlığı arttı; Pekin, Moskova’nın en önemli ticaret ortaklarından biri haline geldi.
ABD ile Çin arasında ise ticaret, teknoloji ve stratejik rekabet başlıklarında önemli anlaşmazlıklar sürüyor. Trump’ın Şi ile ayrıca ikili görüşme yapması da bekleniyor.
Yalta benzetmesi
Üç liderin aynı masada buluşacak olması, 1945’te Avrupa’nın savaş sonrası düzeninin şekillendirildiği Yalta Konferansı’nı yeniden gündeme getirdi. Ancak uzmanlar, Şıncın’daki görüşmenin somut anlaşmalardan çok diplomatik ve sembolik önem taşıyabileceğine dikkat çekiyor.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy de Kiev’in katılmadığı bir toplantıda ülkesinin geleceğine ilişkin kararlar alınması ihtimalinden duyduğu kaygıyı dile getirdi.
19 Kasım’daki buluşmanın somut sonuç üretip üretmeyeceği belirsizliğini koruyor. Ancak ABD, Rusya ve Çin liderlerinin ilk kez üçlü formatta bir araya gelmesi, uluslararası ilişkiler açısından başlı başına önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
