Iç ve dış politikada hamasetin ve duygusal açılımların raf ömrü, kişisel çıkarların birbiriyle çeliştiği ana kadardır.
Yıllardır iç politikada adeta bir “alkış makinesi” olarak kullanılan “Bir millet, iki devlet” söyleminin bugün Ankara ile Bakü arasında geldiği noktanın, tam da reel politiğin soğuk duvarına tosladığımız yer olduğunu daha önceki yazımda vurgulamıştım. Son haftalarda eşine az rastlanır, derin ve sesli bir kriz yaşadığımız Azerbaycan ile ilişkiler, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 8 Kasım Zafer Günü vesilesiyle Karabağ’a, Şuşa’ya yaptığı ziyaretle yeni bir evreye girdi. Ancak bu ziyaretin anlamını atılan nutukların ve ekranlara yansıyan sıcak görüntülerin ötesinde okumak zorundayız.
Erdoğan’ın Aliyev’in davetiyle Şuşa’ya gitmesi ve burada verilen “kardeşliğimiz sarsılmazdır” pozları, dışarıdan bakıldığında her şeyin yolunda olduğu izlenimi yaratmak için kurgulanmış güçlü bir diplomatik “reset” adımıdır. İki liderin ortak açıklamalarında Karabağ’a, Türk dünyası dayanışmasına ve Güney Kafkasya’da çatışmaya değil iş birliği vurgusuna dikkat çekmesi elbette önemlidir. Erdoğan’ın Karabağ’da bulunması, Türkiye’nin Azerbaycan’ın 2020 sonrası sahada yarattığı fiili durumu tam olarak desteklediğini bir kez daha dış dünyaya, bilhassa da Ermenistan’a ilan etmesidir. Ancak madalyonun diğer yüzü, yani perde arkasındaki gerçekler, liderlerin kameralar önündeki gülümseme çabalarından çok daha karmaşık bir tablo sunuyor.
Ankara’daki karar alıcılar, olaylara genellikle o kadar sığ ve ezberci bir çerçeveden bakıyorlar ki, Bakü ile yaşanan son krizi yalnızca birkaç “yanlış anlaşılmaya” veya sosyal medyadaki provokasyonlara bağlama kolaycılığına kaçıyorlar. Oysa krizin boyutları çok daha yapısal ve derindir. İsrail meselesindeki keskin görüş ayrılıkları, Türkiye’nin Ermenistan’la normalleşme adımları ve Ankara’nın içerideki radikal dindarlığı teşvik eden politikalarının Bakü tarafından kendi seküler rejimine bir beka tehdidi olarak algılanması, buzdağının sadece görünen yüzüdür.
Daha da önemlisi, Bakü artık kendini Ankara’nın sözünden çıkmayan, yönlendirilebilir bir “küçük kardeş” olarak görmüyor. Azerbaycan; egemenliğine son derece düşkün, enerji ve ticaret projeleriyle bölgesel denklemlerde kendi ağırlığını hissettiren, eşit bir ortaklık talep eden rasyonel bir aktör. Nitekim diplomasinin “mütekabiliyet” esasına dayandığını bize acı bir şekilde hatırlatan Aliyev, kısa süre önce Ankara’daki Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) zirvesine katılmayarak bu rahatsızlığını en üst perdeden göstermişti.
Güney Kafkasya’da şekillenen yeni düzende Bakü, sadece Ankara ile değil, Moskova ile de hassas bir denge siyaseti yürütüyor. Şuşa’da liderlerin vurguladığı yeni ulaşım hatları, enerji koridorları ve bölgesel ticaret projeleri, Azerbaycan’ın elini güçlendiren temel unsurlar. Aliyev, Sovyet kodlarını ve Rusya dengesini çok iyi okuyan bir lider olarak, gerektiğinde Moskova ile pragmatik ilişkiler kurarak Ankara’ya “seçeneksiz olmadığını” hep hissettirdi. Dolayısıyla, Kafkasya satrancında Ankara’nın Bakü üzerinde kayıtsız şartsız bir nüfuz kurma hayali de reel politiğin duvarlarına çarpıyor.
İşte tam da bu yüzden, Erdoğan’ın Şuşa ziyareti bir “kriz çözümü” değil, tam anlamıyla bir “kriz yönetimi” ve hasar kontrolüdür. Yerli ve milli basının bu teması “buzların erimesi” olarak nitelendirmesi diplomasinin işlediğini gösterse de, yapısal sorunların masadan kalktığı anlamına gelmiyor. Şuşa’da iki lider, “Birliğimizi sarsmak isteyenlerin hevesleri kursaklarında kalacak” diyerek faturayı meçhul üçüncü taraflara kesmiş olsalar da, aslında her ikisi de asıl sorunun kendi aralarındaki ilişkileri ve vizyonel farklılıklar olduğunu çok iyi biliyor.
Kardeşlik vurguları, karşılıklı ekonomik bağımlılıklar, temel stratejik çıkarlar ve coğrafi zorunluluklar bu ittifakın çökmesini engelliyor ve sorunlar perde arkasında bir şekilde idare edilmeye çalışılıyor. Şuşa ziyareti, kamuoyuna “kardeşlik devam ediyor” mesajı vermek için atılmış zorunlu bir adımdı. Ancak şu gerçeği kabul etmeliyiz. Kapanan sadece romantizm dönemi değildir.
Türkiye-Azerbaycan ilişkileri artık salt bir duygu seli üzerinden yürümeyecek ve iki lider arasındaki şahsi yakınlık muhtemelen hiçbir zaman eski altın günlerine geri dönemeyecek. Bundan sonra Ankara’nın Bakü’ye rasyonel ve eşitlikçi bir devlet aklıyla yaklaşması kaçınılmazdır. Bu belki de daha sağlam kurumsal ve devletler arası ilişkilerin gelişmesinin önünü açacaktır.
Fotoğraf: Cumhurbaşkanlığı
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
