Azerbaycan’ın başkenti Bakü’nün yüksek kesimlerinden birinde, Hazar Denizi’ne bakan Şehitler Hıyabanı yakınında Türk askerlerinin anısına yapılmış bir anıt var.
Bakü Türk Şehitliği, 1918 yılında Azerbaycan’ın bağımsızlık mücadelesine destek vermek üzere bölgeye gelen ve şehrin kurtarılması için savaşırken hayatını kaybeden Kafkas İslam Ordusu askerlerinin hatırasını yaşatıyor.
Azerbaycan, 28 Mayıs 1918’de bağımsızlığını ilan etmişti ama başkent Bakü, o dönemde Bolşevik yönetiminin ve Ermeni silahlı birliklerinin kontrolündeydi. Yeni kurulan Azerbaycan hükümeti, başkentin alınması ve ülkenin toprak bütünlüğünün sağlanması için Osmanlı Devleti’nden yardım istedi.
Osmanlı ile Azerbaycan arasında 4 Haziran 1918’de imzalanan Batum Antlaşması’nın ardından Nuri Paşa komutasında Kafkas İslam Ordusu oluşturuldu. Osmanlı askerlerinin yanı sıra Azerbaycanlı birliklerin de katıldığı ordu, Bakü’ye doğru harekete geçti.
Göyçay, Salyan, Ağsu ve Kürdemir gibi bölgelerdeki çatışmaların ardından Bakü önlerine ulaşan ordu, kenti almak için iki büyük taarruz düzenledi. İlk saldırı sonuçsuz kaldı. 14 Eylül 1918’de başlayan ikinci harekât ise yaklaşık 30 saat süren çatışmaların ardından başarıya ulaştı. Kafkas İslam Ordusu, 15 Eylül 1918’de Bakü’ye girdi.
Anadolu Ajansı’na göre, Bakü’nün kurtarılması için yürütülen harekât sırasında Kafkas İslam Ordusu toplam 1.130 şehit verdi.
Şehitliğin yapılışı
Bakü Türk Şehitliği, bu askerlerin anısını yaşatmak amacıyla 1999 yılında inşa edildi. Yapımına 24 Haziran 1999’da başlanan anıtın açılışı, 9 Nisan 2000’de Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev’in katıldığı törenle yapıldı.
Anıtın tasarımı Hüseyin Bütüner, Hilmi Güner ve Elçin Özhelvacı tarafından hazırlandı. Yaklaşık 1.950 metrekarelik alana yayılan kompleksin merkezinde kırmızı granitten yapılmış, yedi metre yüksekliğinde bir anıt yükseliyor. Üzerinde ay-yıldız bulunan anıtın mimarisinde Oğuz-Selçuklu geleneklerinden esinlenildi.
Şehitlikte en dikkat çekici bölümlerden biri, yan yana sıralanmış 1.130 taş bloktan oluşan anı duvarı. Her blok, hayatını kaybeden bir askeri simgeliyor. Tasarımcıların anlatımına göre taşların zeminden ayrılmış ve eğimli biçimde yerleştirilmesi, şehitlik mertebesini ve fedakârlığı vurguluyor.
Bakü Türk Şehitliği, Azerbaycan halkının yakın tarihindeki önemli olayların anıldığı Şehitler Hıyabanı’nın bulunduğu bölgede yer alıyor. Şehitler Hıyabanı, özellikle 20 Ocak 1990’da Sovyet askerlerinin Bakü’ye müdahalesinde hayatını kaybedenler ile Birinci Karabağ Savaşı’nda yaşamını yitiren Azerbaycanlıların mezarlarına ev sahipliği yapıyor.
Dolayısıyla bölgede iki ülkenin tarihindeki farklı mücadelelerin izleri yan yana bulunuyor. Türk askerlerinin anıtı, Azerbaycan’ın bağımsızlığı ve Bakü’nün kurtarılması için verilen mücadeleyi hatırlatırken, Şehitler Hıyabanı Azerbaycan’ın özgürlük ve egemenlik mücadelesinde hayatını kaybedenleri anıyor.
Türk Şehitliği’nin hemen yakınında Türkiye Diyanet Vakfı tarafından yaptırılan Türk Şehitliği Camisi de bulunuyor. 1995’te hizmete açılan cami, anma alanının önemli yapılarından biri.
Yaşayan tarih
Bakü Türk Şehitliği, her yıl çeşitli tarihlerde düzenlenen törenlerle ziyaret ediliyor. Özellikle her 15 Eylül’de, Bakü’nün kurtuluş yıl dönümünde Türk ve Azerbaycanlı yetkililer anıtın önünde bir araya geliyor, çelenk bırakıyor ve şehitleri anıyor.
Bugün Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkilerin sembollerinden biri kabul edilen şehitlik, iki ülkenin ortak tarihindeki önemli bir dönemi temsil ediyor. Bakü’nün kurtuluşu için Anadolu’dan Kafkasya’ya gelen askerlerin hatırası, aradan geçen bir asırdan fazla zamana rağmen bu anıtta yaşatılıyor.
Fotoğraf: Wikimedia
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
