İsrail’de 120 sandalyeli parlamentonun (Knesset) yeni üyelerini belirlemek üzere yapılacak seçim, ülkenin son üç yılda yaşadığı güvenlik krizlerinin ardından siyasi dengeleri yeniden şekillendirebilecek önem taşıyor.
Başbakan Binyamin Netanyahu, liderliğini yaptığı Likud Partisi ve sağcı-dinci ortaklarıyla iktidarını sürdürmeye çalışacak. Muhalefetin en önemli aktörü eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot.
Seçim yalnızca Netanyahu’nun siyasi geleceği açısından değil, İsrail’in Gazze, İran ve bölge ülkelerine yönelik politikalarının nasıl devam edeceği bakımından da önem taşıyor. Ancak hükümet değişikliği yaşansa bile güvenlik ve dış politika alanında köklü bir dönüşüm olup olmayacağı belirsiz. Financial Times’ın değerlendirmesine göre, Netanyahu karşıtı muhalefet uluslararası ilişkileri onarmayı ve aşırı sağın bazı politikalarını geri çevirmeyi vaat etse de Filistin meselesinde kapsamlı bir politika değişikliği beklemek için güçlü nedenler bulunmuyor.
Kimler yarışıyor?
Seçimin iki önemli aktörü Netanyahu ve Eisenkot. Ancak İsrail’in parçalı siyasi yapısı nedeniyle başbakanlık yarışını yalnızca bu iki isim üzerinden değerlendirmek yeterli değil.
Binyamin Netanyahu-Likud: İsrail siyasetinin en uzun süre görev yapan lideri Netanyahu, güvenlik ve askeri güç vurgusunu kampanyasının merkezinde tutuyor. Hamas’ın 7 Ekim 2023 saldırısını engelleyememesi ve ardından yürütülen savaşların sonuçları, iktidarının en önemli tartışma başlıkları arasında. Buna karşılık Likud, sağcı ve dindar partilerle kurduğu ittifak sayesinde önemli bir seçmen tabanını koruyor.
Gadi Eisenkot-Yaşar: Eski Genelkurmay Başkanı Eisenkot, Netanyahu’ya karşı muhalefetin en dikkat çekici isimlerinden biri hâline geldi. Hesap verebilirlik, yönetimde güvenin yeniden kurulması ve devlet kurumlarının güçlendirilmesi mesajları veriyor. Bununla birlikte asker kökenli Eisenkot’un güvenlik yaklaşımı da sert. Gazze ve Batı Şeria konusunda Netanyahu’dan bütünüyle farklı bir çizgi izleyeceği kesin değil. The Guardian’ın profil analizinde de Eisenkot’un iki devletli çözüm ve yerleşimler konusunda net bir kopuş vaat etmediğine dikkat çekiliyor.
Naftali Bennett ve Yair Lapid-Birlikte: Eski başbakanlar Bennett ve Lapid’in ortak siyasi listesi, Netanyahu karşıtı cephenin diğer önemli unsuru. İki siyasetçi de Erdoğan ve Türkiye konusunda eleştirel açıklamalar yaptı. Dolayısıyla bu ittifakın güçlenmesi, Ankara ile ilişkilerde otomatik bir yumuşama anlamına gelmeyecek.
Diğer partiler: Yair Golan’ın Demokratlar Partisi, Avigdor Lieberman’ın Yisrael Beiteinu’su, Itamar Ben-Gvir’in Otzma Yehudit’i, Bezalel Smotrich’in dini milliyetçi çizgideki ittifakı ile ultra-Ortodoks Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği de seçim sonrasında kurulacak hükümetin hesabında önemli rol oynayacak. Arap seçmenleri temsil eden Ra’am ve Ortak Liste de parlamentodaki dengeyi etkileyebilecek partiler arasında.
Anketler ne diyor?
İsrail’de seçim öncesi anketler tek bir tablo ortaya koymuyor. Bazı araştırmalar Eisenkot’un Yaşar Partisi’ni Likud’un önünde gösterirken, bazıları Netanyahu’nun partisini birinci sıraya yerleştiriyor.
18 Ekim itibarıyla yayımlanan anketleri bir araya getiren The Petek’in ortalamasında Likud ve Yaşar yaklaşık 22’şer sandalyeyle başa baş görünüyor. Naftali Bennett ve Yair Lapid’in ortak listesi yaklaşık 12, Demokratlar 9 sandalye düzeyinde hesaplanıyor. Netanyahu’nun mevcut koalisyonunu oluşturabilecek partilerin toplamı yaklaşık 52 sandalyede kalırken, değişim yanlısı Siyonist partilerin toplamı 51 civarında. Arap partilerine ise yaklaşık 13 sandalye öngörülüyor.
İsrail.com’un farklı anketlerden oluşturduğu ortalamada da Netanyahu’nun mevcut koalisyonu 61 sandalyelik çoğunluğun altında bulunuyor.
Asıl kritik konu, hangi partinin birinci sırada yer alacağından çok, seçim sonrasında 120 sandalyeli parlamentoda hükümet kurmak için gereken 61 sandalyelik çoğunluğun nasıl sağlanacağı.
Netanyahu kalabilir mi?
Anketler, Netanyahu’nun iktidarını sürdürmesinin önünde ciddi bir sandalye hesabı bulunduğunu gösteriyor. Ancak mevcut hükümet blokunun çoğunluğu kaybetmesi, muhalefetin otomatik olarak hükümet kuracağı anlamına gelmiyor.
Muhalefet partileri arasında Netanyahu karşıtlığı ortak bir zemin oluştursa da güvenlik, din-devlet ilişkileri ve Arap partileriyle iş birliği gibi konularda farklılıklar bulunuyor. Reuters’ın 19 Ekim tarihli haberine göre Eisenkot’un başını çektiği muhalefet, Arap partilerinin doğrudan veya dolaylı desteği olmadan çoğunluğa ulaşmakta zorlanabilir. Eisenkot’un Arap partileriyle koalisyon konusunda mesafeli durması da bu hesabı güçleştiriyor.
Arap partilerinin parlamentodaki ağırlığı bu nedenle kritik. Bu partilerin oylarını artırması, yalnızca kendi sandalye sayılarını değil, hükümet kurma seçeneklerini de etkileyebilir. Ancak seçim sonrasında nasıl bir iş birliği kurulacağı henüz net değil.
Türkiye faktörü
İsrail seçim kampanyasının dikkat çekici özelliklerinden biri, Türkiye’nin ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın doğrudan siyasi propaganda malzemesi hâline gelmesi.
Netanyahu’nun partisi Likud, ağustos ayında Tel Aviv’deki bir seçim afişinde Erdoğan’ın yanı sıra İran lideri Mücteba Hamaney, Hizbullah lideri Naim Kasım ve New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani’nin fotoğraflarını kullandı. Afişte, “Onlar Netanyahu’nun kaybetmesini istiyor” mesajı yer aldı.
Euronews ve Medyascope’un haberlerinde aktarılan yukarıdaki afiş, Netanyahu’nun seçim mücadelesini yalnızca rakipleriyle sınırlamadığını; kendisini İsrail’in düşmanlarına karşı mücadele eden lider olarak sunmaya çalıştığını gösteriyor.
Anadolu Ajansı’nın ağustos ayında yayımladığı analizde de Netanyahu ve yakın çevresinin Türkiye karşıtı söylemi kampanyada daha fazla öne çıkardığı belirtildi. Türkiye’nin Suriye’deki olası askeri varlığı, Ankara’nın bölgesel ilişkileri ve Erdoğan’ın İsrail hükümetine yönelik açıklamaları bu söylemin başlıca konuları arasında.
Bununla birlikte Türkiye’ye yönelik eleştiriler yalnızca Netanyahu ve Likud çevresiyle sınırlı değil. Eski başbakan Naftali Bennett de Türkiye’yi yeni bir güvenlik sorunu olarak tanımlayan açıklamalar yaptı. Bu durum, Ankara’ya ilişkin kaygıların İsrail siyasetinin daha geniş bir kesiminde karşılık bulabildiğini gösteriyor.
Öte yandan, Netanyahu’nun Türkiye’yi kampanyada öne çıkarmasının iç siyasi bir işlevi de olabilir. Turkish Minute’ın değerlendirmesinde, Türkiye karşıtı söylemin Netanyahu’nun seçmen tabanını güvenlik tehdidi etrafında birleştirme arayışının parçası olabileceği görüşüne yer veriliyor.
İlişkiler ne olur?
Netanyahu’nun iktidarını sürdürmesi durumunda Türkiye ile ilişkilerde yakın vadede belirgin bir yumuşama beklemek için pek neden gözükmüyor. Gazze savaşı, Erdoğan ile Netanyahu arasındaki karşılıklı sert açıklamalar ve Suriye’deki güvenlik çıkarlarının çakışması, ilişkilerin önündeki başlıca sorunlar olmaya devam edebilir.
İsrail’in Türkiye’nin Suriye’deki rolüne ilişkin kaygıları da askeri ve diplomatik gerilim riskini artırıyor. İki ülkenin aynı bölgede farklı güvenlik önceliklerine sahip olması, siyasi söylemden bağımsız olarak ilişkilerin seyrini etkileyebilir.
Muhalefet kazanırsa…
Netanyahu’nun iktidardan ayrılması, Ankara-Tel Aviv ilişkilerinde yeni bir diplomatik değerlendirme fırsatı yaratabilir. Yeni hükümetin uluslararası ilişkileri onarma ve dış politikada daha öngörülebilir bir çizgi izleme isteği, temas kanallarının yeniden açılmasını kolaylaştırabilir.
Ancak muhalefetin önde gelen isimlerinin Türkiye ve Erdoğan hakkındaki açıklamaları, bu ihtiyatlı iyimserliğin sınırlarını gösteriyor. Bennett ve Lapid’in eleştirel tutumları, Netanyahu sonrası dönemde Türkiye’nin İsrail’in güvenlik değerlendirmelerinde önemini kaybedeceği varsayımını zayıflatıyor.
Türkiye açısından belirleyici konu, yeni başbakanın kim olduğundan çok, hükümetin Gazze, Suriye, Filistinliler ve bölgesel güvenlik konusunda hangi adımları atacağı. Diplomatik temasların yeniden başlaması mümkün olsa bile, bunun kapsamlı bir normalleşmeye dönüşmesi somut politika değişikliklerine bağlı.
İlgili yazı:
https://medyagunlugu.com/turk-israil-iliskilerinin-gelecegi
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
