11 Eylül 2001 sabahı ABD tarihinin en ağır terör saldırılarından biri yaşandı. Kaçırılan dört yolcu uçağından ikisi New York’taki Dünya Ticaret Merkezi’nin İkiz Kuleleri’ne, biri Washington’daki Pentagon’a çarptı. United Airlines’ın 93 sefer sayılı uçağı ise yolcuların müdahalesinin ardından Pennsylvania’da düştü.
Saldırılarda yaklaşık 3 bin kişi hayatını kaybetti.
Ancak 11 Eylül yalnızca binlerce insanın ölümüne ve iki dev binanın yıkılmasına yol açmadı. ABD’nin dış politikasını, güvenlik anlayışını ve dünya siyasetini de değiştirdi.
Tam da bu nedenle saldırılardan hemen sonra sorular ortaya çıkmaya başladı.
Uçaklar nasıl kaçırılmıştı? ABD istihbaratı neden saldırıyı önceden engelleyememişti? Hava savunma sistemi neden müdahale edemedi? Dünya Ticaret Merkezi neden çöktü? Pentagon’a gerçekten bir yolcu uçağı mı çarpmıştı?
Bu soruların bir bölümü ciddi soruşturmalara konu oldu. Bir bölümü ise zamanla komplo teorilerine dönüştü.
Aradan 25 yıl geçtikten sonra 11 Eylül’le ilgili en çok tekrarlanan iddialara ve bu iddiaların dayandığı kanıtlara bakalım.
1-Saldırıların arkasında ABD mi vardı?
En yaygın komplo teorilerinden biri, saldırıların aslında ABD yönetimi veya devlet içindeki “derin” yapılar tarafından planlandığı iddiası.
Bu teoriye göre Washington, saldırıları bahane ederek Afganistan ve Irak savaşlarının önünü açmak, Orta Doğu politikasını değiştirmek ve ABD’nin küresel gücünü artırmak istedi.
ABD yönetiminin saldırılardan sonra bu olayları dış politika hedefleri için kullandığı tartışmasız. Ancak bu tespit saldırıların Washington tarafından planlandığı sonucu otomatik olarak doğurmuyor.
9/11 Komisyonu başta olmak üzere yapılan soruşturmalar; saldırganların El-Kaide ile bağlantılarını, eğitim süreçlerini, finansman ağlarını ve saldırı hazırlıklarını ortaya koydu.
Tüm iddialara rağmen bugüne kadar ABD yönetiminin saldırıları organize ettiğini gösteren güvenilir ve bağımsız biçimde doğrulanmış bir kanıt ortaya çıkmadı.
2-İkiz Kuleler kontrollü olarak mı yıkıldı?
Belki de en yaygın teori bu.
İddiaya göre uçakların çarpması ve ardından çıkan yangınlar binaları yıkmaya yetmezdi. Kulelerin çökmesi, önceden yerleştirilen patlayıcıların kullanıldığını gösteriyordu.
Bu görüş özellikle binaların aşağı doğru ve hızlı biçimde çökmesinin “kontrollü yıkım” görüntüsüne benzemesi üzerinden savunuluyor.
Ancak mühendislik incelemeleri farklı bir tablo ortaya koydu.
Uçakların çarpması binaların taşıyıcı sistemlerine ağır hasar verdi. Ardından yayılan yangınlar çelik yapıların dayanıklılığını daha da azalttı.
Kontrollü yıkım teorisini destekleyenlerin göstermesi gereken şey, yalnızca görüntünün “patlamaya benzemesi” değil, gerçekten patlayıcı kullanıldığını gösteren güvenilir fiziksel kanıtlar.
Böyle bir kanıt ortaya konulamadı.
3-WTC 7 neden çöktü?
Komplo teorilerinin en çok tartışılan başlıklarından biri de Dünya Ticaret Merkezi (WTC) kompleksi içindeki 7 numaralı bina.
Çünkü WTC 7’ye bir yolcu uçağı çarpmadı. Buna rağmen bina saatler süren yangının ardından çöktü.
Bu da, “Binada patlayıcı vardı” iddiasının temel dayanaklarından biri oldu.
Ancak binada uzun süre devam eden yangınlar ve yapısal hasarın kritik taşıyıcı unsurları etkilemesi üzerine yapılan mühendislik incelemeleri, binanın çöküşünü açıklamak için patlayıcı varsayımına ihtiyaç olmadığını ortaya koydu.
WTC 7’nin çöküşü hâlâ 11 Eylül tartışmalarının en fazla konuşulan görüntülerinden biri.
Sonuç: Kontrollü yıkım kanıtlanmadı.
4-Pentagon’a uçak değil füze mi çarptı?
ABD Savunma Bakanlığı’na (Pentagon) saldırı da komplo teorilerinin vazgeçilmezlerinden.
İddiaya göre binaya Boeing 757 değil, füze veya başka bir askeri araç çarptı. Bazıları uçak parçalarının sonradan yerleştirildiğini bile öne sürdü.
Ancak olay yerindeki uçak parçaları, yolcu ve mürettebata ait kalıntılar, görgü tanıkları, uçuş kayıtları ve hava trafik verileri birlikte değerlendirildiğinde Pentagon’a American Airlines’ın 77 sefer sayılı uçağının çarptığı sonucunu destekleyen çok sayıda bağımsız kanıt bulunuyor.
Kameraların saldırıyı bütün ayrıntılarıyla göstermemesi ise “uçak yoktu” iddiasının kanıtı değil.
Sonuç: Kanıtlar uçağın çarptığını gösteriyor.
5-“Uçaklar aslında yoktu” iddiası
Bu, 11 Eylül komplo teorilerinin en uç örneklerinden biri.
Bazı teorilere göre uçak görüntüleri sahteydi; bazıları hologramlardan söz etti, bazıları ise uçakların yerine başka teknolojilerin kullanıldığını ileri sürdü.
Ancak dört uçağın uçuş kayıtları, hava trafik verileri, yolcu listeleri, telefon görüşmeleri, görgü tanıkları ve enkazlar gibi birbirinden bağımsız çok sayıda fiziksel veri bu iddialarla bağdaşmıyor.
Bir komplo teorisinin ayakta kalabilmesi için yalnızca “görüntüde gariplik” bulması yetmez. Bütün bu fiziksel kanıtları da açıklaması gerekir.
Sonuç: İddia somut kanıtlarla çelişiyor.
6-Saldırıyı El-Kaide yapmadı mı?
11 Eylül’ün El-Kaide tarafından gerçekleştirilmediğini savunan teoriler de yıllardır dolaşımda.
Ancak saldırganların kimlikleri, El-Kaide ile bağlantıları, örgütün eğitim kampları, finansman ve planlama süreçleri konusunda çok sayıda kanıt bulunuyor.
Usame bin Ladin’in saldırılarla ilgili açıklamaları, El-Kaide içerisindeki bağlantılar ve saldırganların örgütle ilişkileri bu tabloyu güçlendirdi.
Fakat El-Kaide’nin saldırının arkasında olduğuna ilişkin kanıtların bulunması, ABD istihbaratının saldırıyı neden önceden engelleyemediği sorusunu ortadan kaldırmıyor.
Sonuç: El-Kaide bağlantısı güçlü biçimde belgelenmiş durumda.
7-Uçaklarda nano-termit mi kullanıldı?
Bazı araştırmacılar, enkazdan alınan örneklerde termit benzeri maddelerin bulunduğunu ve bunun çelik yapıların kesilmesinde kullanılmış olabileceğini savundu.
Bu iddia özellikle “kırmızı-gri parçacıklar” üzerinden uzun süre tartışıldı.
Ancak söz konusu araştırmaların yöntemleri ve sonuçları bilim dünyasında tartışmalı kaldı. Daha geniş mühendislik incelemeleri ise binaların çöküşünü açıklamak için termit veya patlayıcı kullanımına ihtiyaç olmadığı sonucuna ulaştı.
Burada da temel sorun aynı:
Bir kimyasal kalıntının varlığı iddia edilebilir; fakat bunun saldırı sırasında kontrollü yıkım amacıyla kullanıldığını ayrıca göstermek gerekir.
Sonuç: Yeterli kanıt yok.
8-United 93’teki yolcular gerçekten direndi mi?
Bu iddia diğerlerinden biraz farklı.
Çünkü United 93’te yolcuların saldırganlara karşı direndiğine ilişkin çok sayıda veri bulunuyor.
Yolcuların telefon görüşmeleri, uçak içinden gelen bilgiler ve kokpit kayıtlarıyla oluşturulan zaman çizelgesi, bazı yolcuların uçağın kontrolünü ele geçirmeye çalıştığını gösteriyor.
Uçak bu nedenle Washington’daki muhtemel hedefine ulaşamadı ve Pennsylvania’da düştü.
Dolayısıyla burada komplo teorisinden ziyade dramatik bir gerçek söz konusu:
Yolcuların direnişi büyük ihtimalle uçağın hedefe ulaşmasını engelledi.
Sonuç: İddia güçlü kanıtlarla destekleniyor.
9-NORAD uçaklara bilerek müdahale etmedi mi?
İşte 11 Eylül’le ilgili en ilginç sorulardan biri daha.
Komplo teorisine göre ABD hava savunması kaçırılan uçakları durdurabilecek durumdaydı ancak bunu bilerek yapmadı.
Gerçek ise daha karmaşık.
11 Eylül öncesinde ABD hava savunma sistemi, ülke içindeki yolcu uçaklarının aynı anda kaçırılarak intihar saldırılarında kullanılacağı bir senaryoya göre tasarlanmamıştı.
Üstelik saldırganlar uçakların transponderlerini kapattı ve hava trafik kontrol sisteminin alışık olduğu izleme mekanizmasını bozdu.
Olay sırasında NORAD’ın (Kuzey Amerika Havacılık ve Uzay Savunma Komutanlığı) ve FAA’nın (Federal Havacılık İdaresi) bilgileri arasında da ciddi koordinasyon sorunları yaşandı.
Bunlar, “saldırıya göz yumulduğunu” kanıtlamıyor.
Ama aynı zamanda ABD güvenlik sisteminin saldırıya hazırlıksız yakalandığı gerçeğini de ortadan kaldırmıyor.
Sonuç: Göz yumma iddiası kanıtlanmadı ama ciddi güvenlik zaafları ise gerçek.
10-4 bin Yahudi çalışan önceden uyarıldı mı?
İddiaya göre Dünya Ticaret Merkezi’nde çalışan binlerce Yahudi, saldırıdan önce uyarıldığı için o gün işe gitmedi.
Ama bu iddianın temelinde güvenilir bir kaynak bulunmuyor.
Dünya Ticaret Merkezi’nde Yahudiler de dahil olmak üzere çok sayıda farklı inanç ve etnik kökenden insan hayatını kaybetti.
Üstelik saldırıdan önce binlerce kişinin topluca uyarıldığına ilişkin güvenilir bir kanıt da ortaya çıkmadı.
Sonuç: İddia kanıtlanamadı.
11-Medya da komplonun parçası mıydı?
11 Eylül’ün canlı yayın görüntüleri bugün bile komplo teorilerinin önemli malzemelerinden biri.
Örneğin bazı televizyon kanalları Dünya Ticaret Merkezi’nin çöküşünden önce binanın çöktüğünü yanlışlıkla duyurdu.
Bu durum “Medya saldırıyı önceden biliyordu” iddiasına dönüştürüldü.
Oysa büyük bir canlı yayın sırasında yanlış haber geçilmesi, haber merkezlerinin saldırının içeriğini önceden bildiğini göstermiyor.
11 Eylül günü bilgi akışı o kadar hızlı ve karmaşıktı ki birçok yayın kuruluşu yanlış bilgiler verdi, daha sonra bunları düzeltti.
Yanıtsız sorular
11 Eylül hakkında hâlâ cevaplanması gereken sorular var:
ABD istihbaratı saldırı hazırlıklarıyla ilgili bilgileri neden tam olarak birleştiremedi?
Bazı istihbarat uyarıları neden yeterince ciddiye alınmadı?
Kurumlar arasındaki iletişim neden bu kadar kötüydü?
Saldırıdan sonra ABD yönetimi neden Irak’ı da savaşın hedeflerinden biri haline getirdi?
Ve neden saldırı, ABD’nin dış politikasında bu kadar büyük bir dönüşümün başlangıcı oldu?
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
