Türkiye’de motorinin litre fiyatı ilk kez üç haneli rakama çıktı. 17 Eylül 2026 itibarıyla motorin İstanbul’da 100 liranın üzerine yükselirken Ankara ve İzmir’de 101 lirayı aştı.
Oysa, 2002’de litre fiyatı 1,30 liraydı. Peki motorin neden bu kadar pahalandı?
Bugünkü rakamın ne anlama geldiğini görmek için 24 yıl geriye gitmek gerekiyor.
31 Aralık 2002’de İstanbul Avrupa Yakası’nda motorinin litre fiyatı 1.303.000 eski TL, yani bugünkü karşılığıyla 1,303 TL idi.
Sonraki yıllarda fiyat yükseldi ama bazı dönemlerde geriledi. Örneğin yıllık ortalama verilere göre motorin 2010’da yaklaşık 3,30, 2015’te 3,47, 2020’de 6,55 TL seviyesindeydi. 2021’de 11,43, 2022’de 23,14 ve 2023’te 30 liraya çıktı.
2025’in başında motorinin litre fiyatı 47,24 TL civarındayken yıl sonunda 53,27 TL’ye yükseldi.
| Yıl | Motorin litre fiyatı |
|---|---|
| 2002 | 1,30 TL |
| 2005 | yaklaşık 2,55 TL |
| 2010 | yaklaşık 3,30 TL |
| 2015 | yaklaşık 3,47 TL |
| 2020 | yaklaşık 6,55 TL |
| 2021 | yaklaşık 11,43 TL |
| 2022 | yaklaşık 23,14 TL |
| 2023 | yaklaşık 30 TL |
| 2025 sonu | yaklaşık 53,27 TL |
| 17 Eylül 2026 | 100,40 TL |
Geçmiş yıllardaki rakamlar yıllık ortalama veya dönemsel fiyatlar; 2026 rakamı 17 Eylül tarihindeki pompa fiyatı.
Neden bu kadar arttı?
Birincisi ham petrol ve uluslararası motorin fiyatları. Türkiye’de kullanılan akaryakıtın maliyeti büyük ölçüde uluslararası piyasalardaki fiyatlara bağlı. TCMB’ye göre ürün fiyatının temel belirleyicileri uluslararası petrol fiyatları, rafineri marjları ve döviz kuru.
İkincisi döviz kuru. Petrol ve petrol ürünleri uluslararası piyasalarda dolar üzerinden fiyatlandığı için Türk lirasının dolar karşısındaki değer kaybı, petrol fiyatı aynı kalsa bile Türkiye’deki maliyeti artırıyor.
Üçüncüsü vergiler. Pompa fiyatının önemli bölümünü ÖTV ve KDV oluşturuyor. Dolayısıyla vergi düzenlemeleri de nihai fiyatı doğrudan etkiliyor.
Dördüncüsü ise son dönemdeki küresel enerji şoku. Eylül ayında uluslararası petrol ve özellikle dizel piyasasındaki arz sıkıntıları fiyatları yukarı itti. 17 Eylül’de motorine yaklaşık 4,7-4,8 liralık yeni zam geldi ve fiyat 100 liranın üzerine çıktı.
Verginin etkisi ne?
Hükümet, küresel petrol fiyatlarındaki yükselişin iç piyasaya etkisini sınırlamak amacıyla eşel mobil mekanizmasını Mart ayında devreye aldı. Sistem, petrol fiyatı yükseldiğinde ÖTV üzerinden ayarlama yaparak artışın bir bölümünü tüketiciye yansıtmamayı amaçlıyor.
Ancak ağustos ayında motorinin ÖTV’si sıfırlanırken, eylülden itibaren yeniden kademeli olarak artırılması kararlaştırıldı. Eylül için litre başına 3 TL, ekimde 6 TL, kasımda 9 TL, aralıkta 12 TL ve 2027’den itibaren 13,9006 TL ÖTV öngörüldü.
Dolayısıyla son fiyat artışında hem uluslararası petrol/dizel fiyatlarındaki yükseliş hem döviz kuru hem de vergi düzenlemeleri birlikte rol oynuyor.
1,30 liradan 100 liraya
24 yıl önce 1,30 lira olan motorinin bugün 100,40 liraya ulaşması, nominal olarak yaklaşık 77 katlık bir artış anlamına geliyor.
Ayrıca, aynı dönemde Türk lirasının değeri, genel fiyat düzeyi, ücretler ve diğer mal ve hizmetlerin fiyatları da büyük ölçüde değişti.
Yine de motorin fiyatındaki değişim, Türkiye ekonomisindeki uzun dönemli dönüşümü görmek açısından çarpıcı bir örnek.
Çünkü motorin yalnızca araçların deposuna giren bir yakıt değil. Kamyonlar, otobüsler, traktörler, iş makineleri ve lojistik sektörünün önemli bölümü motorin kullanıyor. Bu nedenle akaryakıt fiyatındaki artış kısa sürede taşımacılık maliyetlerinden tarıma, sanayiye ve tüketici fiyatlarına kadar geniş bir alana yayılıyor. TCMB de akaryakıt fiyatlarının ulaştırma ve özellikle işlenmemiş gıda başta olmak üzere birçok sektöre maliyet kanalıyla yansıdığını belirtiyor.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
