Tehlikenin farkında mısınız?-Barış Terkoğlu (Cumhuriyet)
“Pazar gecesi Galatasaray efsanesi Prekazi’nin ölüm haberiyle uykuya daldım. Bu köşeyi okuyanlar hatırlayacaktır. 7 yıl önce onu anlatan bir yazı yazmış, “çocukluk kahramanımdı” demiştim. Yazıdan sonra kısa sohbet şansım da oldu. Yalnız topa vuruşunu değil dünyaya dair derdini de anlattığım için mutluydu.
Cüzdanı, parası, takısı çalınır da… Bir insanın ülkesi çalınır mı? Prekazi’nin ülkesi çalınmıştı. Arnavut bir aileden geliyordu. Ama sorulduğunda o hep “Yugoslavım” diyordu. Doğduğu şehir Mitroviça’yı bir köprü ayırıyordu, bir yanında Kosova öbür yanında Sırbistan bayrakları dalgalanıyordu. Prekazi, etnik milliyetçiliğin Yugoslav ulusundan Sırp, Hırvat, Boşnak ya da Arnavut yaratmasını sorguluyordu. Türkiye’yi de “aman dikkat” diye uyarıyordu.
Top deyip geçmeyin…
Futbol sahada 22 kişi ile oynanır. Ancak tribünlerde on binler, ekran başında milyonlar… Hayatında belki de hiçbir aidiyete bu denli bağlılık hissetmeyen kitleler; bir gol ile, bir penaltı ile, bir sarı kartla öfke krizine girebilir. Bu hal bulaşıcıdır da… Ömründe fiske atmaktan bile imtina eden bir insan, etrafındaki 10 kişinin attığı su şişesinin ardından içindeki şiddetin kapılarını açar.
Prekazi’nin anlattığı “Yugoslavya’nın çalınması” kuşkusuz bir stadyumda başlamadı. Tito’nun ölümü, Yugoslavya’nın kötü yönetilmesi, Sovyet sosyalizminin geri çekilişi, etnik milliyetçiliğin yükselişi ve elbette emperyalizmin bölünmeye dayalı saldırı stratejisi… Yeraltında birikmiş su, kendisine yeryüzüne çıkmak için çatlak arar ya. Yugoslavya’da da 13 Mayıs 1990’daki maçı buldu. Maksimir Stadı’nda Hırvat futbolunun önde gelen takımı Dinamo Zagreb ile Sırp futbolunun tarihi kulübü Kızılyıldız karşı karşıya geliyordu. Hırvat milliyetçiliği “değişim ve ayrılık”, Sırp milliyetçiliği “düzenin devamını ve merkeziyetçiliği” istiyordu. 22 kişi bu gerilimin ortasında top peşinde koşarken, Dinamo Zagrebli Zvonimir Boban’ın düzeni temsil eden ve Sırp olduğu kabul edilen polise attığı tekmeyle binlerce kişinin karıştığı olaylar başladı. O gün stadyumda 59 polis 79 taraftar yaralanırken iç savaşın kıvılcımı da bir daha geri dönmemek üzere aleve dönüştü. Bugün Yugoslavya’nın yerinde 7 ayrı ülke, 7 ayrı bayrak, 7 ayrı millet ve içinde soykırımın olduğu kocaman bir düşmanlık var.
Prekazi’nin ölümünden buraya niye mi geldim? Tam da aynı günlerde bir Galatasaray maçıyla içine düştüğümüz kavga nedeniyle.
Belki futbolu takip etmiyorsunuz. O zaman sizi ilgilendirdiği kadarını söyleyeyim. Bu yıl, Diyarbakır şehrinin takımı Amedspor Süper Lig’e çıktı. Bu “süreç için bir fırsat” olarak yorumlandı. Öyle ya… HDP’nin hapisteki lideri Selahattin Demirtaş, “Amedspor ile Trabzonspor arasında bir kardeşlik maçı” önermişti, Amedspor ligin üçüncü haftasında Trabzonspor ile maç yaptı.
Futbolun İstanbul dükalığından kurtulup Anadolu’ya yayılması güzel. Anadolu’nun her şehrinin olduğu gibi Diyarbakır’ın da Süper Lig’de olması mutluluk verici. Futbolda yalnız üç büyüklerin konuşulduğu bir düzenden çoklu rekabete geçmemiz iyi. Amedspor da bugün lig üçüncüsü olarak çok iyi gidiyor. “Tehlikenin farkında mısınız” dediğim mesele bunlar değil.”
Size bir savcı tanıtayım-Soner Yalçın (Nefes)
Deniyor ki:
– Yıllardır aydınlatılamayan, üzeri örtülen, faili bulunamayan dosyalar bugün nasıl oluyor da birbiri ardına çözülüyor?
Sorunun yanıtını ararken size bir savcı tanıtmak istiyorum…
Benim gibi 1980’ler ve 1990’larda Ankara’da gazetecilik yapan herkesin tanıdığı bir hukukçu vardı: Savcı Uğur Tönük…
Sıradan dosyalarla uğraşmadı:
Yıl, 1983. Altın Kaçakçılığı Davası, Türkiye’nin yeraltı dünyası (Behçet Cantürk), finans sektörü (Ceyhan Bektaş) ve siyaset üçgenini sarsan, askeri dönemden sivil Turgut Özal dönemine geçişin önemli soruşturmalarından biriydi…
Yıl 1985. Kemal Horzum’un Emlak Bankası üzerinden yaptığı milyonlarca dolarlık teminatsız kredi ve hayali ihracat vurgununu soruşturdu…
Yıl, 1988. ANAP kongresinde Başbakan Turgut Özal’a yönelik suikast girişimini araştırmakla görevlendirildi…
TBMM komisyonlarında Uğur Mumcu suikastı dahil tüm karanlık olayların arkasında aynı yasa dışı odakların bulunduğuna dair tanıklıklar yaptı…
Para, siyaset, istihbarat ve devletin içindeki karanlık ilişkileri araştıran savcıydı Uğur Tönük…
Yürüttüğü soruşturmalar nedeniyle sürekli ölüm tehditleri aldığını, Özal suikastını araştırırken Malatya’da silahlı saldırıya uğradığını, kızının kaçırıldığını, ailesinin hedef alındığını ve devletin içindeki bazı güçlerin kendisini susturmaya çalıştığını iddia etti…
Medyanın ilgi odağı Savcı Uğur Tönük’e sonra ne oldu?
Fonda birinci perde kapandı-Berkant Gültekin (BirGün)
Toplumsal bellekte bırakacağı iz bir yana fon skandalı güncel siyasi dengeler açısından da oldukça önemli bir yere sahip. Çünkü ortada düzenin içinde büyüyen organize bir yapıdan söz ediyoruz. Yargı da soruşturmada hiyerarşik ve sistemli biçimde faaliyet gösteren organize bir suç yapılanmasının tespit edildiğini açıklamak zorunda kaldı. Şu ana dek soruşturma kapsamında 120’den fazla kişi tutuklandı.
Aralarında eski bakan, milletvekili ve vurgun yaptığının anlaşıldığı gün AKP Genel Başkan Yardımcısı olan Fatma Betül Sayan Kaya’dan yine kendisi gibi eski milletvekili ve “Türkiye Yüzyılı” sloganının mimarlarından Ertan Aydın’a kadar birçok AKP’li isim bulunuyor. BDDK Başkan Yardımcısı, BDDK Uygulama 3. Daire Başkanı, BDDK Uygulama 4. Daire Başkanı, eski Borsa İstanbul Genel Müdürü, eski Sermaye Piyasası Kurulu Başkan Vekili, eski SPK Piyasa Gözetim ve Denetim Daire Başkanı, eski TCMB Başkan Yardımcısı, eski Türkiye Sigorta ve Türkiye Hayat Emeklilik Genel Müdürü, eski Türkiye Sigorta Genel Müdür Yardımcısı, eski Başbakanlık Başdanışmanı, eski Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı, eski Devlet Denetleme Kurulu Başkanı da listeye dahil.
Kadroları siyasetten bürokrasiye uzanan bu yapının faaliyetleriyle 141 gerçek kişi ile 73 tüzel kişi toplam 187 milyar 653 milyon TL kazanç sağladığı söyleniyor. Soygunun gerçek boyutunun ne olduğu belirsiz. İşin içindekiler de öyle… Bu gümbürtü içinde, soruşturma kapsamında 3 üst düzey yöneticisi tutuklu olan Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun Başkanı, aynı zamanda eski AKP Bayburt Milletvekili ve Merkez Bankası Başkanı Şahap Kavcıoğlu dün “istifa” etti. Herkes biliyor ki kendisi istifa etmedi, ettirildi. Sırada başkalarının da olduğunu tahmin etmek güç değil.
AKP iktidarı hiç olmadığı kadar büyük bir basınçla ve iç gerilimle karşı karşıya. Bu sıkışmışlığı aşmanın yolları aranıyor. Fatma Betül Sayan Kaya, 5 Kasım’da eşi İlyas Kaya ile birlikte ifadeye gittiğinde ortaya çıkan görüntüyü “kriz iletişimi” olarak tanımlamak mümkün. Mesele sadece Kaya’nın tutuklanması değildi; tutuklamaya adeta bir geçit töreniyle götürülmesiydi. Adliyeye girdiği ilk andan savcının odasına girdiği dakikaya kadar her şeyin anbean kaydedilmesine ortam yaratılmasıydı. Kaya büyük güneş gözlükleriyle mimiklerini gizlemeye çalıştı ancak onun kamuoyuna yansıyan fotoğraflarının fon dolandırıcılığının afişine dönüştüğünü söylemek mümkün.
Ucuz ölümler ülkesi-Erkan Aydoğanoğlu (Evrensel)
İzmir Aliağa’da HABAŞ Fabrikasında yaşanan ve 19 işçinin ölümüyle sonuçlanan iş cinayeti, Türkiye’de işçi hayatının ne kadar pamuk ipliğine bağlı olduğunu bir kez daha gösterdi. Bu cinayet, yıllardır uygulanan güvencesiz çalışma rejiminin, sermaye birikim modelinin ve kağıt üzerinde kalan denetim mekanizmalarının sonuçlarından biri.
Türkiye’de işçiler, içine itildikleri ekonomik sıkışmışlık altında geçinebilmek için olması gerekenden çok daha uzun saatler, çok daha ağır ve güvenlik önlemlerinin yetersiz olduğu çalışma koşullarına razı olmak zorunda kalıyorlar. Fazla mesailer, ek işler ve haftalık tatil hakkının dahi kullandırılmadığı tempolu çalışma biçimleri işçiler için bir tercih değil, yaşamsal bir zorunluluk haline gelmiş durumda. Yaşamın sürdürülebilmesi için gereken maliyetler bu kadar yükselmişken, o yaşamı var eden işçilerin emeğinin, alın terinin ve canının bu derece değersizleştirilmesi büyük bir çelişki.
HABAŞ patronu gibi, iş yerinde işçi sağlığı ve iş güvenliği önlemlerini “maliyet” ya da “ek masraf” olarak gören patronlar ile kamusal denetim yükümlülüğünü yerine getirmeyen Çalışma Bakanlığı, SGK vb. gibi idari makamların sorumluluğu genellikle geri plana itiliyor. İş cinayetleri sonrasında cezai ve hukuki fatura genellikle fabrikada çalışan idari personele, mühendislere veya ücretli çalışan iş güvenliği uzmanlarına kesilerek dosya kapatılıyor. Kâr kararını veren, üretimi ve bütçeyi yöneten asıl sorumlular gölgede kalırken, sistemin işleyişinde ücretli birer çalışan olan kişilerin günah keçisi ilan edilmesi, cezasızlık algısını güçlendiriyor ve yeni iş cinayetlerinin önünü açıyor.
Eurostat, ILO ve İSİG Meclisi verilerine göre Türkiye, ölümcül iş cinayetlerinde Avrupa genelinde açık ara birinci sırada. Avrupa Birliği ülkelerinde 100 bin çalışan başına düşen ölümcül iş kazası oranları 1.5 ile 2 bandında seyrederken, Türkiye’de bu oran döneme göre 5 ila 10 katına kadar çıkıyor. Tüm AB üyesi 27 ülkede bir yılda meydana gelen toplam ölüm sayısı 3 bin civarındayken, tek başına Türkiye’de her yıl 2 binden fazla işçi çalışırken hayatını kaybediyor. Türkiye; iş kazalarında denetimin zayıf, kayıt dışılığın yaygın olduğu ülkelerle birlikte dünyada da üçüncü sırada yer alıyor.
Piyasalar Enflasyon Raporu’na kilitlendi-Ufuk Korcan (Dünya)
Piyasalar bugün Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) açıklayacağı Enflasyon Raporu’na kitlendi. Başkan Fatih Karahan’ın yapacağı sunum, yalnızca güncel enflasyon tahminleri açısından değil, para politikasının önümüzdeki dönemde nasıl şekilleneceğine ilişkin ipuçları bakımından da önem taşıyor. Özellikle ekim ayında enflasyonun beklentilerin üzerinde gerçekleşmesi, raporun vereceği mesajların önemini artırmış durumda. Merkez Bankası, ağustos ayında yayımladığı bir önceki Enflasyon Raporu’nda 2026 yıl sonu enflasyon tahminini yüzde 28’e yükseltmişti. Ancak son dönemde fiyat artışlarının seyri ve beklentilerdeki bozulma, bu tahminin yeniden güncellenebileceği görüşünü güçlendirdi. Genel beklenti yıl sonu enflasyon tahmininin yüzde 29.5’e revize edilebileceği yönünde. Ancak yüzde 28 seviyesinin korunabileceğini düşünenler de var.
Bu yıl sonuna ilişkin tahminlerin yanında gelecek yıllara ilişkin projeksiyonlar da yakından izlenecek. Piyasaların 2027 yıl sonu enflasyon beklentisi yüzde 21, 2028 yılı içinse yüzde 13.5 seviyesinde. Bu rakamlar, Merkez Bankası’nın orta vadeli dezenflasyon patikasında ne ölçüde değişikliğe gideceği konusunda önemli bir gösterge olacak. Özellikle 2027 tahmininin Orta Vadeli Program’daki yüzde 21 hedefiyle uyumlu tutulup tutulmayacağı izlenecek. Enflasyon tahminlerindeki olası revizyonun piyasalara etkisi, para politikasına ilişkin mesajlarla birlikte değerlendirilecek. Ekim ayında aylık enflasyonun yüzde 2.58, yıllık enflasyonun yüzde 29.77 olarak gerçekleşmesi, dezenflasyon sürecinin beklenenden daha zorlu ilerleyebileceği yorumlarını kuvvetlendirdi.
Merkez Bankası ekim ayında politika faizini 100 baz puan indirerek yüzde 36 seviyesine çekmişti. Yılın son Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısı 10 Aralık’ta gerçekleştirilecek. Piyasalar, Enflasyon Raporu’nda verilecek mesajlardan aralık ayında yeni bir faiz indiriminin mümkün olup olmadığına ilişkin ipuçları arayacak. Tahminlerin yükseltilmesi tek başına faiz indirimlerinin duracağı anlamına gelmese de enflasyonun ana eğilimine ve beklentilere ilişkin olumsuz değerlendirmeler, indirimlerin daha sınırlı ve ihtiyatlı olabileceği görüşünü güçlendirebilir. Toplantının piyasalardaki ilk yansımasının tahvil faizlerinde görülmesi beklenebilir. Merkez Bankası’nın enflasyon tahminlerini yükseltirken para politikasında sıkı duruşun korunacağı mesajını vermesi, kısa vadede faiz indirim beklentilerini öteleyerek tahvil getirileri üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabilir. Buna karşılık dezenflasyon sürecinin kontrol altında olduğuna ve orta vadeli hedeflerden vazgeçilmediğine ilişkin güçlü mesajlar, tahvil piyasasında daha dengeli bir görünüm sağlayabilir.
Not: Başlıklara tıklayarak yazıların tamamına ulaşabilirsiniz.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
