Rusya, Ukrayna ve ABD arasında 10–11 Kasım’da Abu Dabi’de düzenlenen görüşmeler, beklendiği gibi savaşı sona erdirecek büyük bir anlaşma üretmedi.
Kapalı kapılar ardında yapılan ve yaklaşık dört saat süren ilk gün oturumlarıyla başlayan üçlü barış görüşmeleri, salt bir ateşkes arayışının çok ötesine geçerek önümüzdeki on yılların Avrupa jeopolitik manzarasını şekillendirecek bir zemine dönüştü. Abu Dabi’deki somut gelişmeleri bir araya getirdiğimizde, masadaki gerçek denklemin ve tarafların gizli ajandalarının çok daha derin bir yapıya sahip olduğunu görüyoruz. Asıl soru artık yalnızca silahların ne zaman susacağı değil, silahlar sustuktan sonra Avrupa’da hangi güvenlik düzeninin kurulacağıyla da ilgili.
Abu Dabi’deki bu kritik zirvede ABD tarafını Donald Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ve Jared Kushner temsil ederken, Rus heyetine Devlet Başkanı Vladimir Putin’in yardımcısı Vladimir Medinski, Ukrayna heyetine ise Dış İstihbarat Servisi Başkanı Rustem Umerov başkanlık etti. Müzakerelerde Rusça iletişim kurulması ve tarafların asgari müştereklerde buluşma çabası dikkat çekiciydi.
Aslında bu müzakereler de daha önceki değerlendirmelerimde üzerinde durduğum temel ayrıma işaret ediyor. Moskova’nın görüşmeleri bir barış sürecinin başlangıcı olarak görüyor, Kiev’in ise öncelikle ateşkes istiyor. Abu Dabi’de ortaya çıkan anlaşmazlık da büyük ölçüde bu farklı öncelik sıralamasının devamı niteliğindedir. Diğer bir ifadeyle, tarafların müzakere masasından beklentileri taban tabana zıt.
Ukrayna, öncelikli olarak sıcak çatışmayı durduracak bir “ateşkes” peşindeyken, Rusya görüşmelere, Avrupa’nın genel güvenlik mimarisinin yeniden yapılandırılacağı ve kendi stratejik çıkarlarının garanti altına alınacağı kapsamlı bir “barış sürecinin” ilk adımı olarak bakıyor. Nitekim Medinski’nin Abu Dabi’deki açıklamaları, Rusya’nın temel önceliğinin çatışma sonrası Avrupa’nın gelecekteki güvenlik mimarisi olduğunu teyit eder nitelikteydi.
Bu bağlamda Avrupa’nın dışlanmışlığı, müzakerelerin en çarpıcı yönlerinden biri oldu. Görüşmelerden önce Ukrayna heyeti, İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya, AB ve NATO temsilcileriyle ayrı bir koordinasyon toplantısı yapsa da Rusya, Avrupalıların ana müzakere masasına oturmasını kesin bir dille reddetti. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un, “Abu Dabi’ye kadar gitmişler, otelde otursunlar” minvalindeki alaycı çıkışı ve Avrupa ülkelerinin Ukrayna’ya silah sağlayarak sivillerin ölümüne katkıda bulunduğunu belirterek “onlarla ne konuşulabileceği belirsiz” demesi, Moskova’nın Batı Avrupa’ya yönelik derin güvensizliğini yansıtıyor. Abu Dabi’de Rusya’nın Avrupa’yı masadan uzak tutma inadının arkasında, geçmişte Batı’nın bu tür barış süreçlerini sabote ettiğine dair yerleşik Moskova algısı yatmaktadır.
Görüşmelerin somut çıktılarına bakıldığında, tarafların en büyük uzlaşmazlık noktasının “toprak meselesi” olduğu görülüyor. Rus tarafı “toprak takasının mümkün olmadığını ve her karış toprağın Rusya’da kalacağını” sert bir dille vurgularken, Ukrayna lideri Zelenski ise resmi toprak tavizlerinin imkansız olduğunu, ancak çatışmayı mevcut cephe hattı boyunca donduracak bir anlaşmaya yeşil ışık yakabileceğini hissettiriyor. Nakit sıkıntısı çeken, Batılı bağışçılara bağımlı hale gelen ve kışın yaklaşmasıyla enerji altyapısına yönelik ağır Rus saldırıları altında ezilen Ukrayna, sahada ciddi bir dezavantajla masaya oturmuş durumda. Müzakerelerde enerji altyapısına yönelik saldırıların durdurulması, Karadeniz deniz ulaşım rotalarının açılması ve uzun vadeli güvenlik garantileri Ukrayna’nın en acil talepleri arasında yer alıyor.
Müzakerelerin ikinci gününün sonunda elde edilen en somut başarı ise yeni ve geniş çaplı bir “esir takası” konusunda varılan prensip anlaşması oldu. Taraflar, kapsamı ilerleyen günlerde açıklanacak bu takasın dışında, birbirlerini dinleyerek “yapıcı” ve “oldukça kapsamlı” bir fikir alışverişinde bulundular. ABD Dışişleri Bakanı Rubio süreci “çok verimli” olarak tanımlasa da çözümün 24 saat içinde gerçekleşmeyeceği uyarısında bulundu. Amerikan delegasyonundan Jared Kushner ve Steve Witkoff’un, Abu Dabi’den doğrudan Moskova’ya geçerek Vladimir Putin’le ve ardından da Zelenski ile görüşecek olmaları, ABD’nin bu yeni diplomasi trafiğinde ağırlığını ne denli hissettirdiğini gösteriyor. Trump yönetiminin ve ekibinin sürece doğrudan müdahil olması, Avrupa’nın yıllardır sürdürdüğü “megafon diplomasisi”nin iflası anlamına da geliyor. “Megafon diplomasisi” (megaphone diplomacy), uluslararası ilişkilerde tarafların sorunları kapalı kapılar ardında, resmi ve sessiz diplomatik kanallarla çözmek yerine, medya, basın toplantıları ve yüksek perdeden kamuoyu açıklamaları aracılığıyla birbirlerine mesaj verdikleri, suçlamalarda bulundukları yaklaşım için kullanılan bir terim.
Aslında, Batı destekli uzlaşmazlığın Ukrayna’ya ödettiği ağır bedel tezi, Abu Dabi’deki tabloyla da örtüşüyor. Ukrayna’nın “maksimalist” taleplerinden yavaş yavaş, sahadaki gerçekliğin dayattığı “uzlaşma” zeminine çekilmeye başladığı görülüyor. Abu Dabi görüşmeleri, toprak tavizleri ve nihai sınırlar konusunda bir mucize yaratmamış olsa da, Rusya’nın ABD ile doğrudan Avrupa’nın için yeni bir güvenlik konsepti konuşabildiği, Ukrayna’nın ise artık savaşın sürdürülmesinin bedelleriyle yüzleştiği yeni bir diplomatik dönemin başlangıcı olarak tarihe geçecektir.
Bu üçlü mekanizma, çok kutuplu dünyanın sancılı doğumunda, masada kimin kalıp kimin tasfiye edileceğini gösterecek en önemli turnusol kâğıdıdır.
Fotoğraf: TASS
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
