Avrupa merkezli şirketlerin Latin Amerika’da devlet ihaleleri almak için ödediği rüşvetler, olaylardan yıllar sonra birer birer mahkemelere taşınıyor.
Son halka, Lufthansa Grubu’nun eski ABD iştirakinde çalışan bir yöneticinin Meksika ve Panama’daki rüşvet ödemelerini kabul etmesi oldu. İspanyol Duro Felguera’nın Venezuela’daki santral ihalesi, İsveçli Skanska’nın Arjantin’deki boru hattı ihaleleri ve İsviçreli petrol tüccarlarının Ekvador ile Brezilya’daki anlaşmalarıyla ilgili yıllar süren davalar aynı soruyu gündeme getiriyor: Avrupalı şirketlerin Latin Amerika’daki faaliyetleri yeterince denetleniyor mu?
Geçen hafta ABD’de bir federal mahkemenin karşısına çıkan Jald Jensen, Latin Amerika’daki devlet yetkililerine rüşvet ödemek için kurulan komploya katıldığını kabul etti. Jensen, Alman Lufthansa Grubu’na bağlı Lufthansa Technik’in eski ABD iştiraki BizJet International’da bölge satış müdürü olarak çalışıyordu. ABD Adalet Bakanlığı’nın duyurduğu suç kabulüne göre Jensen ve ortakları, 2004-2010 arasında Meksika ve Panama’nın devlet uçak filolarından iş almak için yetkililere ödeme yaptı. Şirket davayı 2012’de 11,8 milyon dolar cezayla kapatmıştı; yıllarca bulunamayan Jensen ise bu yıl Panama’da yakalanıp ABD’ye iade edildi. Cezası 2027’de belirlenecek.
BizJet dosyası, Avrupa merkezli şirketlerin Latin Amerika’daki rüşvet davalarına eklenen son örnek. Bu davaların çoğunda tablo benzer: Bir şirket, devletin ya da devlet şirketlerinin verdiği büyük bir ihaleyi almak için kamu görevlilerine aracılar üzerinden para ödemekle suçlanıyor. Ödemeler danışmanlık sözleşmeleri, sahte faturalar ya da paravan şirketlerle gizleniyor. Son aylarda bu tabloyu en açık biçimde ortaya koyan davalardan biri Madrid’de görüldü: İspanyol mühendislik şirketi Duro Felguera, Venezuela’daki bir elektrik santrali ihalesi nedeniyle yargılanıyor.
Venezuela
Duro Felguera davasının kökü, Venezuela’nın 2009’daki elektrik krizine uzanıyor. Devlete ait Electricidad de Caracas, 1,5 milyar dolarlık Termocentro santralinin inşaatını ihalesiz olarak Gijon merkezli Duro Felguera’ya verdi; bu, şirket tarihinin en büyük sözleşmesiydi. İspanya Yolsuzlukla Mücadele Savcılığı’na göre şirket, Chavez döneminin eski Enerji Bakan Yardımcısı Nervis Villalobos’a aracı şirketler üzerinden 105 milyon doları aşan ödeme yaptı.
EU Today, konuyu Ağustos 2024’te “Duro Felguera: Yolsuzluk, skandallar ve jeopolitik entrikalarla lekelenen bir miras” başlığıyla haberine taşıdı. Yazıya göre İspanya’nın mali istihbarat birimi Sepblac’ın raporu, şirketin santralin yanı sıra Caracas metrosunun yenilenmesine ilişkin 1,85 milyar euroluk sözleşme için de Venezuelalı yetkililere komisyon ödemiş olabileceğine işaret ediyordu. Ödemelerin, kara para aklama nedeniyle zaten mercek altında olan Banco Madrid üzerinden yapıldığı ileri sürülüyordu.
İspanya Ulusal Mahkemesi’nde 19-22 Ekim’de görülen davada, şirketi 2003-2011 arasında yöneten eski başkan Juan Carlos Torres savcılıkla anlaşarak suçlamaları kabul etti; dokuz buçuk yıl hapis yerine para cezasına razı oldu. Villalobos ise rüşvet almadığını savunuyor. Savcılık şirket için 160 milyon euro para cezası ve iki yıllık kamu ihalesi yasağı istiyor. 2021’de İspanya devletinden 120 milyon euroluk kurtarma paketi alan Duro Felguera, yönetiminin 2018’den bu yana tamamen yenilendiğini belirterek suçlamaları reddediyor. Karar bekleniyor.
Arjantin
Benzer bir dava Arjantin’de Temmuz’da sonuçlandı. Konu, Nestor Kirchner hükümetinin 2004’te verdiği doğal gaz boru hattı ihaleleriydi. Buenos Aires’teki federal mahkeme, dönemin Planlama Bakanı Julio De Vido ile Bayındırlık Sekreteri Jose Lopez’i rüşvet almaktan beşer yıl hapse mahkûm etti. İsveçli Skanska’nın dokuz eski yöneticisi de ceza aldı; eski CEO Mario Piantoni dört yıl hapis cezasına çarptırıldı. Mahkemenin gerekçesine göre Skanska’dan çıkan para, 23 şirketlik bir sahte fatura ağı üzerinden rüşvete aktarıldı. Karar henüz kesinleşmedi.
Ekvador’dan Brezilya’ya
Aynı örüntü, İsviçre merkezli petrol tüccarlarının dosyalarında da görülüyor. ABD Adalet Bakanlığı’na göre Vitol’ün eski tüccarı Javier Aguilar, 500 milyon doları aşan sözleşmeler için Ekvador’un devlet petrol şirketi Petroecuador ile Meksika’nın Pemex’indeki yetkililere 1 milyon dolardan fazla rüşvet ödediği gerekçesiyle 18 Eylül’de dört yıl hapis cezasına çarptırıldı. Vitol bu dosyalar nedeniyle daha önce 135 milyon dolar ödemeyi kabul etmişti.
Aynı Ekvador ağında yer alan Cenevre merkezli Gunvor, Mart 2024’te suçunu kabul ederek 661 milyon doları aşan ödeme yapmayı üstlendi. Bloomberg’in aktardığına göre New York’taki yargılamada verilen ifadeler, Gunvor, Vitol ve Trafigura’nın Ekvador’la anlaşmalarında Çin, Tayland, Umman ve Uruguay’ın devlet petrol şirketlerini paravan olarak kullandığını ortaya koydu. Merkezi İsviçre’de bulunan Trafigura ise ABD Adalet Bakanlığı ile yaptığı anlaşmada, 2003-2014 arasında Brezilya’nın devlet petrol şirketi Petrobras’tan iş almak için rüşvet ödediğini kabul etti ve yaklaşık 127 milyon dolar ödedi.
Telekomdan bankacılığa
Telekom sektörü de bu tablonun dışında değil. Lüksemburg merkezli Millicom’un Guatemala iştiraki, geçen yıl ABD Adalet Bakanlığı ile yaptığı anlaşmada 2012-2018 arasında, Kongre üyelerine yapılan nakit ödemeler de dahil, sistematik biçimde rüşvet verdiğini kabul etti ve yaklaşık 118 milyon dolar ödedi. Yine ABD Adalet Bakanlığı’na göre İspanyol Telefonica’nın Venezuela iştiraki, 2014’te bir devlet döviz ihalesinden pay almak için yetkililere rüşvet verdi ve bunu tedarikçilerden şişirilmiş fiyatla ekipman alarak gizledi. Şirket 85,2 milyon doları aşan ödeme yapmayı kabul etti.
Avrupa’nın rolü rüşvet veren şirketlerle de sınırlı değil. ABD savcılarına göre Brezilyalı Odebrecht’in 12 ülkede ödediği 788 milyon dolarlık rüşvet için kullanılan fonların bir kısmı Avusturya’daki Meinl Bank üzerinden oluşturuldu. Bankanın eski CEO’su Peter Weinzierl suçunu kabul etti; banka 2019’da lisansını kaybetmişti.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
