İngilizce bir film ya da dizi izliyorsunuz. Son sahnenin ardından müzik çalmaya devam ederken ekrandan yüzlerce isim akmaya başlıyor. Oyuncular, yönetmen ve yapımcılar çoğu izleyici için tanıdık. Ama sonra işler biraz karışmaya başlıyor:
Gaffer… Key Grip… Best Boy… Foley Artist…
Peki bu insanlar kim, neden jenerikte isimleri var ve sette tam olarak ne yapıyor?
Bir filmin sonunda gördüğümüz jenerik, aslında kameranın arkasındaki devasa dünyanın kısa bir dökümü. İşte sinema ve televizyon dünyasında sık karşılaşılan İngilizce ünvanlar ve Türkçe karşılıkları.
Director: Yönetmen
Filmin yaratıcı bütünlüğünden sorumlu kişi.
Oyuncuların nasıl oynayacağından sahnenin nasıl çekileceğine, hikâyenin tonundan filmin genel anlatımına kadar pek çok konuda son yaratıcı sözü yönetmen söyler.
Producer: Yapımcı
Projenin hayata geçmesinden sorumlu kişi.
Finansman bulmak, bütçeyi oluşturmak, ekibi kurmak ve yapım sürecini organize etmek yapımcının görevleri arasında.
Executive Producer: Yürütücü-yönetici yapımcı
Jeneriklerde sıkça görülen ama en çok karıştırılan ünvanlardan biri.
Türkçede genellikle yürütücü yapımcı ya da icra yapımcısı olarak kullanılır. Ancak bu görevin içeriği projeden projeye değişebilir. Bazen finansmanı sağlayan kişi, bazen yapım şirketinin temsilcisi, bazen de projenin üst düzey sorumlularından biri olabilir.
Screenwriter: Senarist
Filmin hikâyesini, karakterlerini ve diyaloglarını yazan kişi.
İngilizcede “Writer” veya “Screenwriter” olarak geçebilir.
Bir filmde hikâyeyi bulan kişi ile senaryoyu yazan kişi farklıysa jenerikte “Story by” ve “Screenplay by” ifadelerini ayrı ayrı görmek mümkündür.
Director of Photography: Görüntü yönetmeni
Genellikle DP ya da DoP kısaltmasıyla görülür.
Bir filmin görüntüsünün nasıl görüneceğinden sorumlu en önemli isimlerden biridir. Kamera açıları, objektifler, ışık anlayışı ve görüntünün genel estetiği, yönetmenle birlikte görüntü yönetmeninin çalışma alanıdır.
Bir filmin “karanlık”, “soğuk”, “nostaljik” ya da “parlak” görünmesinde onun büyük payı vardır.
Production Designer: Yapım tasarımcısı
Türkçede bazen yanlışlıkla doğrudan “sanat yönetmeni” diye çevriliyor. Oysa filmin bütün görsel dünyasını tasarlayan kişi.
Evler nasıl görünecek? Bir savaş sonrası şehir nasıl kurulacak? Bir bilim kurgu gezegeni neye benzeyecek?
Bunların genel tasarımından yapım tasarımcısı sorumludur.
Art Director: Sanat yönetmeni
Yapım tasarımcısının oluşturduğu görsel dünyanın uygulanmasında önemli görev üstlenir.
Dekorların, setlerin ve diğer görsel unsurların hayata geçirilmesinde görev yapar.
Editor: Kurgucu-Kurgu operatörü
Çekim bittikten sonra filmin aslında ikinci kez yazıldığı yer kurgu masasıdır.
Editor, yani kurgucu, saatlerce süren görüntüleri seçer, keser ve bir araya getirir.
Bir sahnenin ne kadar süreceği, hangi görüntüyle başlayıp hangisiyle biteceği ve filmin ritmi büyük ölçüde kurgu sırasında ortaya çıkar.
Composer: Besteci
Filmin özgün müziklerini besteleyen kişi. Bazen jenerikte ayrıca “Music by” ifadesi de görülür. Bir filmin akılda kalan müziğinin arkasındaki isim genellikle bestecidir.
Kim kimdir?
Gaffer: Hollywood jeneriklerinin en gizemli kelimelerinden biri.
Türkçede tam karşılığı yerleşmiş değil. En yakın tanımla baş ışık teknisyeni denebilir. Görüntü yönetmeninin istediği ışık düzeninin teknik olarak kurulmasından sorumludur. Yani bir sahnedeki o dramatik gölgeyi ya da oyuncunun yüzüne düşen mükemmel ışığı teknik olarak gerçekleştiren ekibin başındaki kişidir.
Best Boy Electric: Bunu görünce insanın aklına ister istemez “En iyi çocuk” geliyor ama sinema sektöründe yerleşmiş geleneksel bir meslek ünvanı. Best Boy Electric, ışık ekibindeki ikinci sorumlu kişidir ve gaffer’ın yardımcısıdır. Buradaki “boy” kelimesinin, görevi yapan kişinin yaşıyla ya da cinsiyetiyle ilgisi yoktur.
Key Grip: Bir başka gizemli ünvan. Grip ekibi, kameranın ve çeşitli ekipmanların fiziksel hareketi için gereken sistemlerle ilgilenir. Kamera rayları, vinçler, taşıma sistemleri, bazı özel platformlar ve benzeri ekipmanlar bu ekibin çalışma alanına girer. Key Grip, bu ekibin başındaki kişidir. Türkçede set teknisyeni ya da set ekibi olarak kullanılıyor.
Best Boy Grip: Grip ekibinin ikinci sorumlusu. Set teknisyeni şef yardımcısı
Foley Artist: Ses efekt sanatçısı. Bir karakter kar üzerinde yürür. Bir kapı gıcırdar. Birisi yumruk yer. Bir bardak masaya bırakılır. Bu seslerin hepsi çekim sırasında kaydedilmiş olmayabilir.
Çoğu zaman bu sesler daha sonra bir stüdyoda yeniden üretilir. Bu işi yapan kişiye Foley Artist, yani ses efekt sanatçısı denir.
Örneğin bir oyuncunun yürüyüş sesleri, çekimden sonra farklı ayakkabılar ve farklı zeminler kullanılarak yeniden kaydedilebilir. Sinema tarihindeki ünlü örneklerden biri de at nalı sesleridir. Bazı yapımlarda gerçek atlar yerine, yarım hindistancevizi kabukları birbirine vurularak at yürüyüşü sesi elde edilmiştir.
Boom Operator: Sette oyuncuların başının üzerinde uzun bir sopanın ucunda mikrofon gördüyseniz, onun adı boom mikrofondur. Bu ekipmanı kullanan kişiye Boom Operator denir. Türkçede boom operatörü ya da ses asistanı olarak geçiyor. Görevi, mikrofonu kameraya görünmeden oyunculara mümkün olduğunca yakın tutmaktır. Kolay gibi görünse de, uzun süren çekimlerde oldukça yorucu bir iştir.
Script Supervisor: Devamlılık uzmanı
Bir sahnede oyuncunun sağ elinde kahve bardağı vardır. Sonraki planda bardak bir anda sol eline geçerse? İşte bu tür hataların önlenmesinden sorumlu kişilerden biri Script Supervisor. Türkçede devamlılık sorumlusu, senaryo devamlılık sorumlusu ya da senaryo denetmeni denebilir. Oyuncuların duruşundan kostümlere, kullanılan aksesuarlardan diyaloglara kadar sahneler arasındaki devamlılığı takip eder.
Props Master: Aksesuar sorumlusu
Filmde kullanılan her eşya dekor değildir. Bir karakterin elindeki tabanca, masadaki eski mektup, Sherlock Holmes’un piposu ya da bir bilim kurgu filmindeki uzay cihazı gibi nesneler props, yani aksesuar olarak adlandırılır. Props Master, bu aksesuarların hazırlanmasından ve yönetilmesinden sorumludur. Türkçede baş aksesuar sorumlusu denebilir.
Costume Designer: Kostüm tasarımcısı
Oyuncuların ne giyeceğini belirleyen kişi yalnızca “kostüm seçen” biri değildir. Costume Designer, karakterlerin kişiliğine, yaşadığı döneme, sosyal durumuna ve filmin görsel dünyasına uygun kostümleri tasarlar. Özellikle tarihi filmlerde bu görev devasa bir araştırma ve hazırlık gerektirebilir.
Casting Director: Oyuncu seçimi yönetmeni
Bir filmde hangi oyuncunun hangi rolü oynayacağını belirleme sürecinde önemli rol oynayan kişidir. Casting Director, yönetmen ve yapımcılarla birlikte oyuncu seçimi sürecini yürütür. Yani yüzlerce, hatta binlerce oyuncu arasından doğru kişinin bulunmasına yardımcı olur.
Location Manager: Mekân sorumlusu ya da yönetmeni
Filmde gördüğümüz sokaklar, evler, fabrikalar ya da özel binalar kendiliğinden bulunmuyor Location Manager, çekim yapılacak mekânların bulunması, sahipleriyle anlaşılması ve gerekli izinlerin alınması gibi işlerle ilgilenir. Türkçede mekân sorumlusu veya çekim mekânları yöneticisi denebilir.
Stunt Coordinator: Dublör ve aksiyon koordinatörü
Tehlikeli araba takipleri, yüksekten atlamalar, kavgalar ve patlamalar… Bunların güvenli biçimde hazırlanmasından Stunt Coordinator, yani aksiyon ve dublör koordinatörü sorumludur. Oyuncunun kendisinin yapmadığı tehlikeli sahnelerde devreye giren kişilere ise Stunt Performer veya Stunt Double yani kısaca dublör denir.
Bu arada, sıklıkla karıştırılan bazı terimler var.
SFX Special Effects: Genellikle çekim sırasında fiziksel olarak oluşturulan efektleri kapsar; patlamalar, yağmur, duman, mekanik yaratıklar, protez makyajlar, özel yapım mekanizmalar gibi.
VFX Visual Effects: Çekimden sonra bilgisayar ortamında oluşturulan ya da görüntüye eklenen efektler. Örneğin ekranda hiç var olmayan bir uzay gemisinin eklenmesi genellikle VFX alanına girer.
Bir başka ilginç jenerik ifadesi: Craft Services
Bunun Türkçede tam ve yerleşmiş bir karşılığı yok. En yakın ifadeyle set ikram hizmetleri denebilir.
Çay, kahve, su ve çeşitli atıştırmalıkların sağlanması gibi görevleri üstlenir. Ancak büyük yapımlarda Craft Services ile tüm ekibin ana yemeklerini sağlayan Catering bölümü farklı olabilir.
Kısacası film setinin görünmeyen ama en sevilen ekiplerinden biri.
Jenerik sözlüğü
| İngilizce | Türkçe karşılığı |
|---|---|
| Director | Yönetmen |
| Producer | Yapımcı |
| Executive Producer | Yürütücü / icra yapımcısı |
| Screenwriter | Senarist |
| Director of Photography | Görüntü yönetmeni |
| Production Designer | Yapım tasarımcısı |
| Art Director | Sanat yönetmeni |
| Editor | Kurgucu |
| Composer | Besteci |
| Gaffer | Baş ışık teknisyeni |
| Key Grip | Grip ekibi şefi |
| Best Boy Electric | Işık ekibi ikinci sorumlusu |
| Best Boy Grip | Grip ekibi ikinci sorumlusu |
| Foley Artist | Ses efekt sanatçısı |
| Boom Operator | Boom mikrofon operatörü |
| Script Supervisor | Devamlılık sorumlusu |
| Props Master | Baş aksesuar sorumlusu |
| Costume Designer | Kostüm tasarımcısı |
| Casting Director | Oyuncu seçimi yönetmeni |
| Location Manager | Çekim mekânları sorumlusu |
| Stunt Coordinator | Aksiyon ve dublör koordinatörü |
| Sound Designer | Ses tasarımcısı |
| Make-up Artist | Makyaj sanatçısı |
| Hair Stylist | Saç tasarımcısı |
| Set Decorator | Set dekoratörü |
| Visual Effects Supervisor | Görsel efekt süpervizörü |
İlgili yazılar:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
