Ermenistan’ın güneyinde, Sünik bölgesinin sarp yamaçlarında, uzaktan bakıldığında kayalıklardan kendiliğinden çıkmış izlenimi veren eski bir yerleşim bulunuyor.
Evler, mağaralar, taş yapılar ve yıkıntılar Vorotan Nehri’nin vadisine doğru uzanan dik yamaçlara öylesine karışmış durumda ki, ilk bakışta nerede doğanın bittiğini, insan eliyle yapılmış yapıların nerede başladığını anlamak zor.
Burası Hin Hot, yani Eski Hot.
Bugün Ermenistan’da sık sık “Ermeni Machu Picchu’su” olarak tanıtılan bu terk edilmiş köy, Peru’daki ünlü İnka kentinden çok farklı bir tarihe ve mimariye sahip. Ancak sarp kayalıkların içine yerleşmiş görünümü, teraslar halinde uzanan yapıları ve bugün hâkim olan sessizliği, bu benzetmenin neden yapıldığını anlatmaya yetiyor.
Hin Hot, Sünik bölgesinde, Vorotan Nehri’nin sol yakasında ve yaklaşık 1.500 metre yükseklikte bulunuyor. Yerleşimin en dikkat çekici özelliği, doğal kaya ve mağaraların yüzyıllar boyunca yaşam alanına dönüştürülmüş olması.
Bölgedeki volkanik tüf kayalıklarında oluşan doğal mağaralar önce insanların barınmasına uygun hale getirildi. Daha sonra bu mağara evlerine taş yapılar eklendi. Sonuçta ortaya, kayaların üzerinde değil, adeta kayaların içinden büyümüş gibi duran bir köy çıktı.
Bugün yıkılmış duvarlar, çökmüş çatılar ve boş pencereler arasında dolaşırken, burada bir zamanlar sıradan bir hayatın sürdüğünü hayal etmek zor değil. İnsanlar evlerine dönüyor, bahçelerinde çalışıyor, çocuklar dar patikalarda oynuyor ve nehrin vadisindeki bu sarp coğrafyada günlük hayatlarını sürdürüyorlardı.
Hin Hot’un etkileyici tarafı belki de tam olarak burada yatıyor: Burası yalnızca bir kale, manastır ya da anıtsal yapı değil. Yüzyıllar boyunca insanların gerçekten yaşadığı bir köy.
HinHhot çevresinde Milattan Önce (M.Ö.) 2. ve 1. binyıllara tarihlenen eski mezarlık alanlarının bulunması, bölgenin çok eski dönemlerden beri yerleşim alanı olduğunu gösteriyor.
Köyün kendisi de Ermenistan’ın en eski yerleşimlerinden biri olarak kabul ediliyor. Tarihî kayıtlarda Khot’un Tatev Manastırı’yla bağlantılı bir yerleşim olduğu belirtiliyor. Orta Çağ’da bölgedeki önemli dinî ve ekonomik merkezlerden biri olan Tatev Manastırı’nın vergi veren köyleri arasında yer aldığına dair kayıtlar bulunuyor.
Köy ve çevresinde farklı dönemlerden kalma dinî yapılar da var. Khot Manastırı’nın 5. yüzyıla kadar uzanan bir geçmişe sahip olduğu, bölgede ayrıca Mrgadzori Hach adlı tarihî bir kilisenin bulunduğu belirtiliyor. Mezar taşları ve haçkarlar da bu coğrafyanın yüzyıllar boyunca kesintisiz bir yaşam alanı olduğunu gösteren izler arasında.
Elbette Hin Hot’u Machu Picchu ile bire bir karşılaştırmak mümkün değil.
Machu Picchu, 15. yüzyılda İnka İmparatorluğu tarafından And Dağları’nda inşa edilmiş, dünyanın en ünlü arkeolojik alanlarından biri. Hin Khot ise farklı dönemlerde gelişmiş, mağara ve taş yapıların iç içe geçtiği eski bir köy.
Benzetmenin nedeni tarih değil, manzara.
Her iki yerde de insan yerleşimi, sarp ve etkileyici bir coğrafyayla neredeyse bütünleşmiş durumda. Hin Hot’ta evler ve yapılar kayalıkların arasında basamak basamak yükseliyor; terk edilmiş köy, çevresindeki vahşi doğayla birlikte adeta tek bir manzara oluşturuyor.
Bu nedenle Hin Hot, Ermenistan’ın turizm tanıtımlarında ve seyahat yazılarında “Armenian Machu Picchu” adıyla anılıyor.
Neden terk ettiler?
Hin Hot’un hikâyesindeki en hüzünlü bölüm ise terk edilmesi.
Kaynaklar, köyün 20. yüzyılın ikinci yarısına kadar yaşamaya devam ettiğini gösteriyor. Ancak ulaşım, su ve altyapı sorunları nedeniyle köyün sakinleri daha uygun ve ulaşılması kolay bir bölgeye taşındı.
Armenian Geographic’in aktardığı bilgilere göre, eski köyde yaşam 1970’lere kadar sürdü ve daha sonra sakinler kuzeydeki, bugünkü Hot köyünün bulunduğu daha uygun alana taşındı. Başka kaynaklar da 1960’lı ve 1970’li yıllarda yerleşimin daha düz, ana yola ve altyapıya yakın bir bölgeye kaydırıldığını belirtiyor.
Yani Hin Hot’un sonu ani bir felaketle değil, modern hayatın ihtiyaçlarıyla geldi.
Kayalıkların arasındaki eski köyde yaşamak, yüzyıllar boyunca mümkün olmuştu. Ancak yol, elektrik, su ve diğer altyapı hizmetlerinin önem kazandığı yeni dönemde bu yaşam biçimi giderek sürdürülemez hale geldi.
İnsanlar köylerini tamamen terk etmedi aslında. Sadece birkaç kilometre ötede, daha ulaşılabilir bir yerde yeni bir hayat kurdular. Eski köy ise olduğu yerde kaldı.
Sessizliğin içinde
Bugün Hin Hot’a gidenler, terk edilmiş taş evler ve kayalıkların arasındaki dar patikalarla karşılaşıyor.
Bir zamanlar insanların yaşadığı evlerin pencereleri artık boşluğa açılıyor. Bazı duvarlar ayakta, bazı yapılar ise doğayla birlikte yavaş yavaş kayboluyor. Bahçelerin yerinde yabani bitkiler, eski yolların üzerinde ise sessizlik var.
Belki de Hin Hot’u etkileyici yapan şey yalnızca eski olması değil.
Dünyada çok sayıda antik kent var. Ancak Hin Hot’ta insan, geçmişi bir müzenin içinde değil, yarım kalmış bir hayatın içinde görüyor.
Burada yaşayanların sonuncuları yalnızca birkaç kuşak önce bu evlerden ayrıldı. Bu nedenle köy, uzak ve soyut bir tarihten çok, modern zamanlara kadar uzanan bir hafıza taşıyor.
Hin Hot bugün Ermenistan’ın en bilinen turistik noktalarından biri değil. Ancak son yıllarda sosyal medyada yayılan fotoğraflar ve “Ermenistan’ın Machu Picchu’su” benzetmesiyle daha fazla dikkat çekmeye başladı.
Özellikle Goris ve Tatev çevresini gezenler için, Sünik’in kayalık coğrafyasında saklanan ilginç duraklardan biri haline geliyor.
Belki de Hin Hot’un en büyük özelliği hâlâ tam anlamıyla bir turistik gösteriye dönüşmemiş olması.
Kayalıkların arasında duran taş evler, restore edilmiş bir dekor gibi görünmüyor. Zamanın bıraktığı haliyle orada duruyorlar.
Bir zamanlar ocakların yandığı, çocukların koştuğu, insanların bahçelerinde çalıştığı bu köyde bugün rüzgâr esiyor.
Ve kayaların arasından yükselen taş evler, ziyaretçilere sessizce şunu hatırlatıyor:
Bazı yerler tarihin sayfalarında kaybolmuyor. İnsanlar gidiyor, hayat değişiyor; ama yaşanmışlık, taşların arasında kalmaya devam ediyor.
Fotoğraf: barevarmenia.ru
İlgili yazılar:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
