32.9 C
İstanbul
12 Haziran 24, Çarşamba
spot_img

Ermenilerin toprak talebi var mı?

Türkiye ile Ermenistan arasındaki ilişkilerin normalleştirilmesi hedefiyle birkaç yıl önce hayal bile edilemeyecek bir süreç başlatıldı.

2008 yılındaki benzer bir süreç, Azerbaycan’ın sert tepki göstermesi nedeniyle daha ilk adımlarda tıkanmış ve ardından da rafa kaldırılmıştı.

Ancak 2020 yılındaki Karabağ Savaşı, bölgede Sovyetler Birliği’nin son döneminden beri geçerli olan statükoyu değiştirdi ve yeni dengeler ortaya çıktı. Statükonun yıllarda değişmemesi, bölgedeki en önemli dış aktör sayılan Rusya’nın tutumundan kaynaklanıyordu. Ancak Ermenistan’da 2018 yılında Nikol Paşinyan’ın iktidara gelmesinin ardından Erivan-Moskova ilişkilerinde soğuma ve gerginlik dönemi başladı. Rusya’nın Karabağ Savaşı’nda Ermenistan’ın beklediği yardımı yapmaması ve Azerbaycan’a işgal altındaki topraklarını kurtarması için “yeşil ışık” yakması statükoyu parçaladı. Gelinen noktada Moskova’nın yörüngesinden çıkmaya çalışan Paşinyan, sadece Türkiye ile değil, Azerbaycan’la ilişkileri de normalleştirmeye gayret ediyor.

Ankara ile Erivan henüz çok somut adımlar atmadan ve acele etmeden uzun, zor ve karmaşık olmaya aday süreci ilerletmeye çalışıyor.

İlişkileri normalleştirme sürecinin ileriki aşamalarında Türkiye açısından sorun yaratabilecek iki konu bulunuyor: Ermenistan’ın toprak iddiaları ve soykırım suçlaması.

Kafaların en çok karışık olduğu konusu ise Ermenistan’ın Türkiye topraklarında hak iddia edip etmediği.

2008 yılının sonlarına doğru bir grup yabancı gazeteciyle Erivan’da dönemin Devlet Başkanı Serj Sarksisyan’la görüşmüştük.

Sarkisyan, toprak iddialarını sorduğumda şu yanıtı vermişti:

“Toprak iddiası konusuna çok şaşırıyorum. Nedense yaygın bir görüş. Ama siz hangi Ermeni yetkilinin ‘Türkiye’den toprak istiyoruz’ dediğini duydunuz? Kesinlikle böyle bir açıklama olmadı.” 

Sarkisyan o dönemde Türkiye tarafından gündeme getirilen “soykırım” iddiasıyla ilgili “ortak tarihçiler komisyonu kurulması” önerisinin ise iki ülke arasında ilişkilerin normalleşmesinden sonra gündeme gelmesi gerektiğini belirterek şunları söylemişti:

“Ben iki ülke arasında komisyonlar kurulmasına karşı olmadığımı söyledim. Herhangi bir komisyon oluşturulmasından önce iki ülke arasında diplomatik ilişki kurulmasının daha iyi olacağını belirttim. Önce ortak sınırımız açılsın ve diplomatik ilişki kurulsun; ondan sonra her türlü konuda komisyonlar, alt komisyonlar komisyonlar kurarız.”

“Toprak iddiası” söz konusu olduğunda Türkiye’de iki belgeye atıf yapılıyor: Ermenistan Anayasası ve Bağımsızlık Bildirisi.

Kestirmeden söylemek gerekirse, yaygın görüşün tersine, Ermenistan Anayasası’nda Türkiye’den toprak talebiyle ilgili “doğrudan” bir ifade yer almıyor.

Ancak toplam 33 sayfa ve 117 maddeden oluşan Ermenistan Anayasası’nın 13. maddesinde şöyle bir cümle var:

“Ermenistan Cumhuriyeti’nin arması, bir kalkan ortasında Ağrı Dağı’nda Nuh’un Gemisi ve tarihi Ermenistan’ın dört kralının armalarını içerir…” 

Yani Ermenistan’ın devlet armasında Ermenilerin hak iddia ettiği Ağrı Dağı da yer alıyor.

O dönemdeki Ermenistan Yüksek Sovyeti (parlamento) Başkanı Levon Ter-Petrosyan’la Sekreter Ara Saakyan’ın imzalarını taşıyan 23 Ağustos 1990 tarihli “Ermenistan’ın Bağımsızlığı Hakkında Deklarasyon”a yani kısaca Bağımsızlık Bildirisi’ne gelince…

12 maddelik bildirinin 11. maddesi şöyle:

“Ermenistan Cumhuriyeti 1915 yılında Ermenilerin Osmanlı Türkiye’si ve Batı Ermenistan’daki soykırımının uluslararası alanda tanınmasını destekler. 

Bu cümlede ilginç bir formülasyon var.

Türkiye için “Osmanlı Türkiye’si” ile “Batı Ermenistan” ayrımına gidilmiş. “Batı Ermenistan”la kastedilen, Osmanlı İmparatorluğu’nun Ağrı Dağı’nı da içeren doğu bölgesi. Böylece Türkiye’den toprak talebi dolaylı yoldan ifade edilmiş. Milliyetçi çevreler “Batı Ermenistan”ı “Büyük Ermenistan”ın bir parçası olarak görüyor, dolayısıyla hak iddia ediyor.

Ancak Bağımsızlık Bildirisi’nde yer alan “soykırım”la ilgili maddeye Ermenistan Anayasası’nda yer verilmemiş.

Top Erivan’da

İlişkileri normalleştirme sürecinin seyri esas itibarıyla Ermenistan yönetiminin tavrına bağlı olacak görünüyor. Erivan görüşmelerin sonuçsuz kalmasını arzu ediyorsa yukarıdaki tartışmalı konuları gündeme getirerek süreci kolayca tıkayabilir.

Ancak Erivan’dan gelen bütün sinyaller Paşinyan yönetiminin içeride yükselecek sert tepkileri göğüsleyerek süreci tıkamak bir yana hızlandırmaya çalışacağını gösteriyor.

Özetle, Ermenistan’ın yukarıda anlatılan sıkıntı çıkarması muhtemel konuları rafa kaldırarak Türkiye ile diplomatik ilişki kurması akla yakın görünüyor.

İlgili yazılar:

Ermenilerin gözüyle 24 Nisan

‘Türkiye neden BM’ye gitmiyor?’

Cenk Başlamış

40 yıllık meslek yaşamının 21 yılını Milliyet gazetesi, CNN Türk ve 32. Gün'ün muhabiri olarak Moskova'da geçirmiş bir gazeteciden medya eleştirileri ve Rusya ağırlıklı dış politika, kimi zaman da gezi ve amatör müzik yazıları. "Sovyetleri Yıkan Darbe: Kuğu Gölü Operasyonu", "Rusya'da Bir Çılgın: Son Çar Jirinovski" ve "Gorbaçov'dan Putin'e...Rusya'nın Sırları" ve "Vladimir Vladimiroviç Putin: Rusya'yı Ayağa Kaldıran Lider" (Okay Deprem'le) kitaplarının yazarı. Sürekli basın kartı sahibi, Türkiye Gazeteciler Cemiyeti üyesi. https://www.instagram.com/djenkbaslamis/

Cenk Başlamış
40 yıllık meslek yaşamının 21 yılını Milliyet gazetesi, CNN Türk ve 32. Gün'ün muhabiri olarak Moskova'da geçirmiş bir gazeteciden medya eleştirileri ve Rusya ağırlıklı dış politika, kimi zaman da gezi ve amatör müzik yazıları. "Sovyetleri Yıkan Darbe: Kuğu Gölü Operasyonu", "Rusya'da Bir Çılgın: Son Çar Jirinovski" ve "Gorbaçov'dan Putin'e...Rusya'nın Sırları" ve "Vladimir Vladimiroviç Putin: Rusya'yı Ayağa Kaldıran Lider" (Okay Deprem'le) kitaplarının yazarı. Sürekli basın kartı sahibi, Türkiye Gazeteciler Cemiyeti üyesi. https://www.instagram.com/djenkbaslamis/

İlginizi Çekebilir

4,757BeğenenlerBeğen
678TakipçilerTakip Et
11,500TakipçilerTakip Et

Popüler İçerikler