25.9 C
İstanbul
14 Haziran 24, Cuma
spot_img

Duyusal deneyimlerin yanıltıcılığı

Duyusal deneyim, çevreyle etkileşim halinde olan kişinin duyusal kanallar aracılığıyla çevresini algılarken yaşadığı deneyimidir. Bu deneyimler görme, işitme, koklama, tatma ve dokunma olarak beş duyumuzdan birinin veya birkaçının harekete geçmesiyle ortaya çıkar.

Göz her zaman güzeli görmek, kulak hoş ezgileri işitmek, burun hoş kokular koklamak, ağız daha iyi tatlar tatmak, beden ise çekici gelen bedene dokunmak ister. İşte, sorun da burada başlar, çünkü bu duyular her koşulda doyumsuzdur ama bireyi kısa sürede doyuma ulaşacakmış gibi yanıltır.

Bu bağlamda, duyusal deneyimlerimiz yaşam biçimi ve kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir fakat bizler bunun farkında olamayabiliriz.

İnsan beyni, çevreden gelen duyusal verileri anlamlandırmak ve kategorize etmek için son derece karmaşık bir yapıya sahiptir. Beyin bu deneyimleri sürekli olarak işler, onlara duygusal anlamlar yükler ve izlenim, duygu ya da anı formatında uzun süreli bellekte depolar.

Duyusal deneyimler, çok eskilerde yaşanmış güçlü anıları uyandırma kapasitesine sahiptir. Çevremizde algıladığımız bazı nesne ya da olgular, geçmişte benzer bir durumda yaşadığımız güçlü bir duyguyu çağrıştırabilir.

Örneğin, ne zaman domates bitkisinin yaprağını koklasam, çocukken kuzenim Gani abilerin İstanbul’daki bahçesinde aldığım yoğun kokular burnuma gelir. Bu, beynin duyusal bilgileri depoladığı ve bunları uyaranlarla ilişkilendirdiği bellek sürecinin bir çıktısıdır.

Duyusal deneyimler benliğin önemli bir parçasıdır ve bireyim yaşamla bağını birçok yönden zenginleştirir. Dış dünyaya ilişkin bilgi edinmemize, başkalarıyla bağlantı kurmamıza ve kendimizi dışa vurmamıza yardımcı olabilirler.

Ancak duyular aracılığıyla algılanan öznel veriler, bazen gerçekle tam olarak uyuşmayabilir ve bilinç üzerinde yanıltıcı etkiler yaratabilir. Kişisel inançlar, düşünce kalıpları, önyargılar ve kültürel etkiler duyusal deneyimlerin yorumlanmasını etkileyebilir ve yanılsamalara yol açabilir.

Duyusal deneyimlerin doğasını ve önemini vurgulayan birçok felsefi öğreti vardır. Bunlar arasında Vedanta öğretisinin, insani ve duyusal deneyimlerin gerçek doğasını anlamak için derin bir içgörü sunduğu için öne çıktığını söyleyebiliriz.

Felsefi bir öğreti olarak Vedanta, içsel keşif ve anlam arayış yolculuğumda her bana zaman ışık olmuştur. İnsanın gerçek doğasını ve evrenin derinliklerini anlama konusunda beni derin düşünmeye ve sorgulamaya yöneltmiştir.

Vedanta’ya göre dış dünyadan edinilen duyusal verilerin güvenilirliği tartışmalıdır çünkü duyuların doğası sübjektif ve yanıltıcıdır. Vedanta, gerçek doğanın duyusal dünyanın ötesinde olduğunu öne sürer ve insanın gerçek doğasının ardında yatan “evrensel bilinç” konseptine odaklanır

Vedanta Hint felsefe geleneğinin dallarından biridir ve Advaita Vedanta da onun bir formudur. Advaita Vedanta’ya göre “evrensel tekillik” nihai gerçekliğin temel ilkesidir ve bireysel benliğin de gerçek doğası arı bilinçtir.

Bireysel benlik ile evrensel benlik arasındaki özdeşliği kavramaya yönelik farkındalık, kişiyi doğum ile ölüm döngüsünden kurtuluşa götürür. Varlıkların görünüşteki ayrılığı, nihai gerçeklikle bağdaşmayan bir illüzyondur çünkü sonuçta tüm varlıklar teklik oluşturur.

Advaita Vedanta’ya göre, dünyevi deneyimlerin dört ortak özelliği vardır. Bunlar; değişkenlik, süreksizlik, yanılsama ve doyumsuzluktur. Bu nedenle, fiziksel dünyayla ilişkili duyusal deneyimler sürekli değişir, geçicidir, yanıltıcıdır ve açgözlüdür. Bu yüzden de insan daha zengin olmak ve daha çok eşyaya sahip olmak ister.

Bu deneyimlerin ardındaki duygu esasında mutluluk değil, hazdır. İnsanlar genellikle hazza odaklanarak gerçek doğalarını unuturlar.

Maddi zevkler, başarılar veya ilişkiler üzerinden doyumsuzca mutluluğu ve iç huzuru bulmaya çalışırlar.  Gerçek mutluluk ve iç huzur, meditasyon ve özdüşünüm yoluyla yanılgısız arı bilinci anlamakla olanaklıdır.

Arı bilinç zaman ve mekânla sınırlı değildir, dingindir, kalıcıdır, gerçektir, doyum aramaz, tüm kimlik ve niteliklerden yoksundur. Arı bilinç, varoluşsal işlevlerin ve deneyimlerin kendisi değil, tanığıdır. Arı bilinç duyusal deneyimlerin ya da düşüncelerin arka planındaki farkındalığın kendisidir

Metnin görselinde beş at tarafından çekilen hareketli bir savaş arabası görüyorsunuz. Vedik savaş arabası imgesinde anlatılan mücadele, dünyayı ve doyumsuz tutkuları duyular aracılığıyla nasıl deneyimlediğimizi ve bunun olası sonuçlarını göstermektedir.

Vedik metinlerde gerçeklik ve aydınlık arayışıyla ilişkilendirilen bu metaforda, araba imgesi insan bedenini ve onun bileşenleri simgeler. Tekerlekler yaşamın farklı aşamalarını, beş at beş duyuyu, dizginler zihnimizi, sürücü aklımızı, yolcu ise yolculuğa rehberlik eden arı bilinci sembolize etmektedir.

Yolculuk, yolcunun sürücüye nereye gitmek istediğini söylemesi ve hemen ardından uykuya dalmasıyla başlar. Sürücü, yani akıl, elinde sıkıca tuttuğu dizginlerin yardımıyla atları, yani duyuları kontrol etmeye çalışır. Sürücünün görevi, arabanın yolcunun gitmesi gereken yönde ilerlemesini sağlamaktır.

Ancak bir sorun vardır; atların her biri doğası gereği kendi yönünde ilerlemek ister. Atları bir arada tutmak kişinin ruhsal gelişimine yardımcı olurken, bir arada tutamamak ise zarar verir.

Dizginleri tutan akıl atları kontrol edemediğinde her bir duyu bedeni farklı bir yöne çekmeye başlar. Bir disiplin eksikliği ortaya çıkmasıyla kişi duyuları ve arzuları üzerindeki kontrolünü yitirir.

Kontrolsüzlük ruhsal gelişim ve aydınlanmaya giden yolda çeşitli zorluklara ve engellere yol açabilir. Eğer 5 duyudan biri, örneğin tat alma duyusu baskınsa, yaşam yemekten alınan hazlar üzerine kurulur ve kişi sürekli yemekten bahseder. Dokunma duyusu baskın hale gelirse, kişi cinsel zevklere odaklanır.

Bu tür bir kaostan kaçınmak ve atları tekrar dizginlemek için bireye aklın yaşamdaki rolüne ilişkin bir farkındalık geliştirmesi ve duyusal zevklerin tutkunu olmadan yaşama üzerine düşünmesi önerilir.

Beğenilmek, övülmek, takdir edilmek isteyen ve doyum ödülüne odaklanan kişi yanıldığını, havuç tuzağına düştüğünü göremez. Tutkular, öze yönelmenin önünde ciddi bir engel haline gelir.

Oysa biz ne yalnız bedeniz, ne yalnız akılız ne de sadece enerjiyiz. Biz bunlardan fazlasıyız. Evrenin ve içindeki her şeyin özü tektir. Dolayısıyla evrenin içindeki tüm varlıklar gibi bizim de içimizdeki yüksek ve özerk gerçeklik arı bilinçtir. Benlik değişir, yaşlanır, arı bilinç ise değişmez, yaşlanmaz.

At arabası sembolizmi, gelişim arayışındaki bireyin içsel arzular ile dışsal etkiler arasında denge kurma mücadelesini anlatan muazzam bir psikolojik örneklemedir.

Duyusal deneyimlerin karmaşıklığı ve çeşitliliği insan yaşamına renk katar, güçlü anılar ve duygusal deneyimler uyandırabilir. Bununla birlikte, bu deneyimlerin her zaman gerçeklikle uyuşmadığını ve aklımızı yanıltma potansiyeli bulunduğunu akılda tutmak önemlidir.

 

Halil Ocaklı

Bayburt'un Sisne köyünde doğdu (1964). Gurbetçi çocuğu olarak Almanya'da yaşadı. Orada Yunan-Roma tarihi okudu. California Üniversitesi Berkeley, Doğu Asya Araştırmaları Enstitüsü'nde Proto-Altayca ve Eski Japonca ilişkileri üzerine çalıştı. Japonya'da Kyushu Üniversitesi'nde bir sömestr geçirdi. Türkiye ve ABD’de profesyonel turist rehberliği ve çevirmenlik yaptı. Rusya'da Tver Devlet Üniversitesi'nde çalışırken evlendi. Vedanta Felsefesi'ne takmış durumda! Farklı ülkelerde geçen 35 aksiyon dolu yılın ardından Bergamo’nun (İtalya) ve Antalya'nın sade sakinlerinden biri oldu.

Halil Ocaklı
Bayburt'un Sisne köyünde doğdu (1964). Gurbetçi çocuğu olarak Almanya'da yaşadı. Orada Yunan-Roma tarihi okudu. California Üniversitesi Berkeley, Doğu Asya Araştırmaları Enstitüsü'nde Proto-Altayca ve Eski Japonca ilişkileri üzerine çalıştı. Japonya'da Kyushu Üniversitesi'nde bir sömestr geçirdi. Türkiye ve ABD’de profesyonel turist rehberliği ve çevirmenlik yaptı. Rusya'da Tver Devlet Üniversitesi'nde çalışırken evlendi. Vedanta Felsefesi'ne takmış durumda! Farklı ülkelerde geçen 35 aksiyon dolu yılın ardından Bergamo’nun (İtalya) ve Antalya'nın sade sakinlerinden biri oldu.

İlginizi Çekebilir

4,757BeğenenlerBeğen
678TakipçilerTakip Et
11,500TakipçilerTakip Et

Popüler İçerikler