Madem başlıktaki soruyu sorduk, biraz bilgi de verelim: Fotoğraf Hürriyet’ten, kaynak belirtilmemiş ama biraz araştırınca Moskova Haber Ajansı’ndan Aleksandr Avilov çekmiş. Ama asıl önemli ipucu, çekildiği yerin Rusya olması.
İster Türkiye’de yaşasın, ister Almanya’da ya da Afrika’da bu fotoğrafa bakan herhalde herkes hemen hemen aynı şeyleri görür. Yani, koronavirüs günleri, maske takan beş şık kadın, aralarındaki mesafenin az olması, hiçbirinin diğeriyle ilgilenmemesi gibi…
Ama eğer Rusya’da yaşıyorsanız, hele hele Sovyet dönemini görmüşseniz fotoğraftaki bambaşka bir ayrıntı hemen dikkatinizi çeker.
Ne mi o ayrıntı?
5 kadından en az üçünün elinde torba var. (Sağdan ikinci kadının bir şey taşıyıp taşımadığı tam anlaşılmıyor, belki onun bile koluna asılı bir torbası vardır.)
Peki, nedir bu “torba”nın esprisi?
Bizdeki kağıt ya da naylon poşete Ruslar kestirmeden “paket” diyor.
1989 yılında, yani Sovyet döneminde Moskova’ya ilk gittiğimde insanların elinde ya da çantasında mutlaka boş poşet taşıdığını gördüğümde çok şaşırmış, ilk anda anlam verememiştim.
Bunun çok önemli bir nedeni olduğunu kısa süre sonra anladım: Piyasada mal sıkıntısı vardı, insanlar neyin, ne zaman karşılarına çıkacağını bilmedikleri için yanlarında mutlaka “paket” taşıyordu. Örneğin, bir metro istasyonu önünde elma satışı mı başladı, hemen bir kuyruk oluşuyor, insanlar yanlarındaki naylon poşet sayesinde evlerine elma götürebiliyordu. (Bir seferinde Zubovskiy Bulvar’da önümde aniden bir kuyruk oluştuğunu görünce, ne satıldığına bile bakmadan ben de sıraya girmiştim; şansıma ithal muz çıkmıştı ama yanında poşet bulundurma alışkanlığım henüz gelişmediği için elimde taşımak zorunda kalmıştım.)
ABD’de 1914’te gündelik hayata giren naylon poşetle Sovyet halkı 1970’lerde tanışmış ve hemen coşkuyla benimsemiş. Hatta, o günleri görenlerin iddiasına göre, ortalama gelirin 100 ruble olduğu ülkede “paket” 3-15 rubleye alıcı buluyormuş. Döneminin yaşlılarının naylon poşetlere gözü gibi baktığı, yıkayıp kuruttuktan sonra-yer kaplamaması için-üçgen şeklinde katlayıp mutfak dolabına kaldırdığı anlatılıyor.
Tanık olduğum günlerde mal sıkıntısı nedeniyle “paket” taşımak gerçekten bir zorunluluktu, sonradan Sovyetler Birliği dağılınca piyasa ekonomisine geçildi ve mal sıkıntısı yok oldu fakat poşet alışkanlığı sürdü.
Ama bu kez, hepsi birbirine benzeyen poşetlerin yerini markalı, yani falanca mağazadan alışverişte ücretsiz verilen torbalar almaya başladı. Ucuz, ince ve kalitesiz olanların yerine, kalın, kaliteli ve özellikle yabancı bir markanın adını taşıyan poşet taşımak Moskova’da prestij göstergesi halini aldı. Özellikle şık kadınlar, kıyafetleriyle tezat oluşturmayacak markalı poşet taşımaya özen gösterir oldu.
Geçen yıl Rusya’da naylon poşetlerin yasaklanacağı haberi yayılsa da arkası gelmedi.
Ama fotoğrafa bakınca, öyle görünüyor ki, ister naylon olsun isterse kağıttan, Rusya’da “paket” taşıma alışkanlığı kolay kolay bitmeyecek.
Madem başlıktaki soruyu sorduk, biraz bilgi de verelim: Fotoğraf Hürriyet’ten, kaynak belirtilmemiş ama belli ki yabancı bir ajansa ait. Ama asıl önemli ipucu, çekildiği yerin Rusya olması.
İster Türkiye’de yaşasın, ister Almanya’da ya da Afrika’da bu fotoğrafa bakan herhalde herkes hemen hemen aynı şeyleri görür. Yani, koronavirüs günleri, maske takan beş şık kadın, aralarındaki mesafenin az olması, hiçbirinin diğeriyle ilgilenmemesi gibi…
Ama eğer Rusya’da yaşıyorsanız, hele hele Sovyet dönemini görmüşseniz fotoğraftaki bambaşka bir ayrıntı hemen dikkatinizi çeker.
Ne mi o ayrıntı?
5 kadından en az üçünün elinde torba var. (Sağdan ikinci kadının bir şey taşıyıp taşımadığı tam anlaşılmıyor, belki onun bile koluna asılı bir torbası vardır.)
Peki, nedir bu “torba”nın esprisi?
Bizdeki kağıt ya da naylon poşete Ruslar kestirmeden “paket” diyor.
1989 yılında, yani Sovyet döneminde Moskova’ya ilk gittiğimde insanların elinde ya da çantasında mutlaka boş poşet taşıdığını gördüğümde çok şaşırmış, ilk anda anlam verememiştim.
Bunun çok önemli bir nedeni olduğunu kısa süre sonra anladım: Piyasada mal sıkıntısı vardı, insanlar neyin, ne zaman karşılarına çıkacağını bilmedikleri için yanlarında mutlaka “paket” taşıyordu. Örneğin, bir metro istasyonu önünde elma satışı mı başladı, hemen bir kuyruk oluşuyor, insanlar yanlarındaki naylon poşet sayesinde evlerine elma götürebiliyordu. (Bir seferinde Zubovskiy Bulvar’da önümde aniden bir kuyruk oluştuğunu görünce, ne satıldığına bile bakmadan ben de sıraya girmiştim; şansıma ithal muz çıkmıştı ama yanında poşet bulundurma alışkanlığım henüz gelişmediği için elimde taşımak zorunda kalmıştım.)
ABD’de 1914’te gündelik hayata giren naylon poşetle Sovyet halkı 1970’lerde tanışmış ve hemen coşkuyla benimsemiş. Hatta, o günleri görenlerin iddiasına göre, ortalama gelirin 100 ruble olduğu ülkede “paket” 3-15 rubleye alıcı buluyormuş. Döneminin yaşlılarının naylon poşetlere gözü gibi baktığı, yıkayıp kuruttuktan sonra-yer kaplamaması için-üçgen şeklinde katlayıp mutfak dolabına kaldırdığı anlatılıyor.
Tanık olduğum günlerde mal sıkıntısı nedeniyle “paket” taşımak gerçekten bir zorunluluktu, sonradan Sovyetler Birliği dağılınca piyasa ekonomisine geçildi ve mal sıkıntısı yok oldu fakat poşet alışkanlığı sürdü.
Ama bu kez, hepsi birbirine benzeyen poşetlerin yerini markalı, yani falanca mağazadan alışverişte ücretsiz verilen torbalar almaya başladı. Ucuz, ince ve kalitesiz olanların yerine, kalın, kaliteli ve özellikle yabancı bir markanın adını taşıyan poşet taşımak Moskova’da prestij göstergesi halini aldı. Özellikle şık kadınlar, kıyafetleriyle tezat oluşturmayacak markalı poşet taşımaya özen gösterir oldu.
Geçen yıl Rusya’da naylon poşetlerin yasaklanacağı haberi yayılsa da arkası gelmedi.
Ama fotoğrafa bakınca, öyle görünüyor ki, ister naylon olsun isterse kağıttan, Rusya’da “paket” taşıma alışkanlığı kolay kolay bitmeyecek.
