Azerbaycan’da okullardaki kıyafet düzenlemesiyle başlayan başörtüsü tartışması, Türkiye ile Bakü arasında gerginlik yarattı.
Başörtülü kız öğrencilerin okullara alınmamasına ilişkin görüntüler, Türkiye’de tepkiye yol açtı. Sosyal medyada yayılan görüntüler üzerine iktidara yakın isimler ve bazı siyasi çevreler Bakü yönetimini eleştirdi. Tartışma kısa sürede iki ülke arasındaki siyasi ilişkilere yansıdı.
Ancak gelişmelerin arka planına bakıldığında, sorunun yalnızca başörtüsüyle ilgili olmadığı görülüyor. Başörtüsü tartışması, Türkiye ile Azerbaycan arasında bir süredir biriken görüş ayrılıklarını görünür hale getirmiş durumda.
Azerbaycan’da tartışmanın başlangıç noktası, devlet okullarındaki kıyafet kurallarına ilişkin düzenleme oldu. Eylül 2026’da yürürlüğe giren kurallar, okul üniformasının bütünlüğünü bozan ve laiklik ilkesiyle bağdaşmadığı değerlendirilen ek kıyafet unsurlarına sınırlama getiriyor.
DW Türkçe’nin haberine göre, düzenlemede doğrudan “başörtüsü” ya da “hicab” ifadesi kullanılmıyor. Ancak bazı okullarda kuralların başörtülü öğrencilerin derslere alınmaması biçiminde uygulanması, fiilî bir yasak tartışmasını başlattı. Başörtülü öğrencilerin okula girişlerinin engellendiğini gösteren görüntüler sosyal medyada yayıldı; bazı öğrenciler de uygulamayı protesto etti.
Tepki ve yanıt
Türkiye’den gelen tepkiler, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın başdanışmanı Oktay Saral’ın açıklamalarıyla daha görünür hale geldi. Saral, başörtülü öğrencilerin eğitim hakkının engellenmesini kabul edilemez bulduğunu belirtti. Bazı AKP milletvekilleri de uygulamanın sona erdirilmesini istedi.
AKP Sözcüsü Ömer Çelik, iki ülke arasında siyasi gerilim yaşanmasına izin vermeyeceklerini söylerken, Azerbaycan’ı hedef alan bazı grupların parti veya hükümetle bağlantılı olmadığını vurguladı.
Bakü’den yanıt ise doğrudan iktidar partisi Yeni Azerbaycan Partisi’nden (YAP) geldi. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in liderliğindeki parti, Türkiye’deki iktidar çevrelerini Azerbaycan’ın içişlerine müdahale etmekle eleştirdi ve AKP’yi “zararlı siyaset” izlememeye çağırdı.
DW Türkçe’nin 14 Ekim tarihli analizinde, bu açıklamaların iki ülke arasında başörtüsü üzerinden başlayan tartışmayı daha geniş bir siyasi gerilime dönüştürdüğü belirtiliyor.
MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli de konuya ilişkin açıklamasında Türk devletleri arasındaki ilişkilerde egemenliğe, bağımsızlığa ve iç hukuka saygının esas olduğunu vurguladı. Böylece Türkiye’deki tartışma, yalnızca başörtüsü ve eğitim hakkı değil, devletlerin birbirlerinin iç meselelerine hangi ölçüde müdahil olabileceği sorusu üzerinden de ilerlemeye başladı.
İsrail faktörü
Gerilimin arka planındaki önemli başlıklardan biri de Azerbaycan’ın İsrail’le ilişkileri.
Azerbaycan, İsrail’in önemli enerji tedarikçilerinden biri. İki ülke arasında enerji, savunma ve güvenlik alanlarında uzun süredir işbirliği bulunuyor. Bakü yönetiminin İsrail’le ilişkileri, özellikle İran’la ilgili bölgesel gelişmeler nedeniyle de stratejik önem taşıyor.
Türkiye ile Azerbaycan arasındaki yakın siyasi ve askerî ilişkilere rağmen Ankara’nın İsrail politikasıyla Bakü’nün tercihleri her zaman örtüşmüyor. Türkiye, İsrail’in Gazze’deki operasyonlarına sert tepki gösterirken Azerbaycan, İsrail’le ilişkilerini sürdürmeye devam ediyor.
DW Türkçe’nin “Türkiye-Azerbaycan geriliminin nedeni sadece başörtüsü mü?” başlıklı analizinde de başörtüsü tartışması ile Bakü’nün İsrail’le ilişkileri, iki ülke arasındaki görüş ayrılıklarını görünür kılan başlıca unsurlar arasında ele alınıyor.
Kime yarıyor?
Azerbaycan’daki okul kıyafetleri tartışması Türkiye’ye de taşındı. Azerbaycan’ın Ankara Büyükelçiliği ve İstanbul Başkonsolosluğu önünde protestolar düzenlendi. Gösterilerde başörtüsü kısıtlamalarının yanı sıra Bakü’nün İsrail’le ilişkileri de eleştirildi.
Bu gelişmeler, protestoların yalnızca eğitim hakkı ve din özgürlüğü ekseninde kalmadığına işaret ediyor. Başörtüsü meselesi, Azerbaycan yönetiminin dış politikasını eleştirmek ve Türkiye’nin Bakü üzerindeki etkisini tartışmaya açmak için de kullanılıyor.
Azerbaycan yönetiminin Türkiye’den gelen açıklamaları içişlerine müdahale olarak değerlendirmesi de bu hassasiyetin bir parçası. Bakü açısından mesele yalnızca okul kıyafetleri değil, ülkenin laiklik anlayışını ve iç hukukunu kimin tartışmaya açabileceği sorusu.
Kardeşlik söylemi
Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkiler, “Bir millet, iki devlet” söylemiyle ifade edilen tarihsel, kültürel ve stratejik yakınlığa dayanıyor. İki ülke savunma, enerji, ulaşım ve bölgesel güvenlik alanlarında yakın iş birliği yürütüyor.
Ancak bu yakınlık, her konuda aynı görüşe sahip oldukları anlamına gelmiyor. Devletlerin dış politika tercihleri, güvenlik kaygıları ve iç siyasi öncelikleri zaman zaman farklılaşabiliyor.
Başörtüsü tartışması, bu farklılıkların açık biçimde ortaya çıktığı bir döneme denk geldi. Ankara’daki bazı siyasi isimlerin Azerbaycan’daki uygulamaya yönelik eleştirileri, Bakü’de egemenlik meselesi üzerinden karşılık buldu. İsrail’le ilişkiler konusundaki görüş ayrılıkları da tartışmanın daha geniş bir çerçevede değerlendirilmesine yol açtı.
Azerbaycan’daki başörtüsü tartışmasının nasıl sonuçlanacağı, öncelikle okul kıyafetlerine ilişkin kuralların nasıl uygulanacağına ve öğrencilerin eğitim hakkının nasıl korunacağına bağlı. Türkiye ile Azerbaycan arasındaki gerilimin seyri ise iki hükümetin karşılıklı açıklamaların dozunu düşürüp düşürmeyeceğiyle yakından ilgili.
Fidan’ın açıklaması
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Bakü’deki CICA 7’nci Zirvesi’nin ardından yaptığı açıklamada, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkilerin stratejik niteliğinin iki ülke arasındaki görüş ayrılıklarının üzerinde olduğunu vurguladı. “Tek millet, iki devlet” anlayışının önemine dikkat çeken Fidan, zaman zaman farklı değerlendirmeler yapılmasının doğal olduğunu, bunların diyalog yoluyla çözülmesi gerektiğini belirtti.
Sosyal medyada yayılan yanlış bilgilerin ve yapay biçimde büyütülen anlaşmazlıkların iki ülke arasındaki ilişkilere zarar verebileceği uyarısında bulunan Fidan, Ankara ile Bakü’nün stratejik ortaklığı koruma kararlılığını yineledi.
Fotoğraf: Cumhurbaşkanlığı
İlgili yazılar:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
