BBC Güney Amerika muhabiri Ione Wells’in analizi:
ABD genellikle iktidarda görmek istemediği liderleri devirmek istese de, bunu çoğu zaman doğrudan asker göndererek ve fiziksel olarak lideri ortadan kaldırarak yapmaz.
Venezuela için garip “uyanış” iki şekilde gerçekleşti.
Başkent Caracas’ta yaşayanlar, ABD’nin askeri altyapıyı hedef alan hava saldırılarının yarattığı kulakları sağır eden patlama sesleriyle uyandı. Venezuela hükümeti ise ABD’nin askeri müdahale ya da rejim değişikliğinin uzak bir ihtimal olduğu yönündeki yanılsamasından uyandı.
ABD Başkanı Donald Trump saatler sonra Venezuela lideri Nicolás Maduro’nun yakalandığını ve ülke dışına çıkarıldığını açıkladı.
Oysa Maduro seçim sistemini, yargıyı ve orduyu kontrol ediyor; ayrıca güçlü milis gruplarının sadakatine sahipti.
Cumartesi günü sonunda ise, gri bir eşofman giymiş halde, elleri kelepçeli ve gözleri bağlı biçimde ABD’de bir gözaltı merkezine götürülürken görüntülendi. Bu, iktidardan olağanüstü bir düşüştü.
ABD, uzun süredir Maduro’yu uyuşturucu ve silah kaçakçılığıyla bağlantılı bir suç örgütünün lideri olmakla suçluyor. Maduro bu suçlamaları kesin bir dille reddediyor. Washington, “Cartel de los Soles” (Güneşler Karteli) adını verdiği ve Venezuela’daki bazı üst düzey elitlerin yasa dışı faaliyetleri yönettiğini iddia ettiği yapıyı yabancı terör örgütü ilan etmişti.
Maduro, ABD’de silah ve uyuşturucu suçlamalarıyla yargılanacak. Maduro hükümeti yıllardır ağır insan hakları ihlalleriyle suçlanıyordu.
Birleşmiş Milletler soruşturmacıları 2020 yılında, hükümetin insanlığa karşı suçlar kapsamında değerlendirilebilecek “vahim ihlaller” işlediğini; yargısız infazlar, işkence, kaybetmeler ve şiddet olaylarından Maduro ve üst düzey yetkililerin sorumlu olduğunu açıklamıştı. Ülkede yüzlerce siyasi tutuklu bulunduğu, bunların bir kısmının hükümet karşıtı protestoların ardından gözaltına alındığı insan hakları örgütleri tarafından belgelenmişti.
ABD, Latin Amerika’da bu ölçekte doğrudan bir askeri müdahaleyi en son 1989’da Panama’ya girerek Manuel Noriega’yı devirdiğinde gerçekleştirmişti. O dönem de, bugün olduğu gibi, müdahale uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele gerekçesiyle savunulmuştu.
Bu operasyon, egemen bir başkentin doğrudan hedef alınması açısından ABD’nin bölgedeki angajmanında dramatik bir tırmanış anlamına geliyor.
Washington, Maduro’yu 2024 seçimlerinden bu yana Venezuela’nın meşru lideri olarak tanımıyor.
Muhalefet, elektronik oy dökümlerinin seçimi kazandıklarını gösterdiğini açıklamış; uluslararası gözlemciler seçimin ne özgür ne de adil olduğunu belirtmişti. Muhalefet lideri Maria Corina Machado’nun aday olması da engellenmişti.
Venezuela hükümeti için bu müdahale, ABD’nin gerçek hedefinin rejim değişikliği olduğu yönündeki uzun süredir dile getirdiği iddiaların teyidi niteliğinde.
Caracas ayrıca Washington’u dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip olan Venezuela’nın kaynaklarını “çalmak” istemekle suçluyor. ABD’nin kıyı açıklarında en az iki petrol tankerine el koyması bu iddiaları güçlendirdi.
Trump, ABD’nin artık Venezuela’yı “yöneteceğini” söyledi ancak bunun ne anlama geldiğini netleştirmedi.
Yeni seçimler mi yapılacak?
Hükümet ve ordu içindeki diğer üst düzey isimler de ABD’ye götürülerek yargılanacak mı?
Trump, gerekirse “kara gücü kullanmaktan çekinmeyeceğini” ve daha büyük saldırıların gündeme gelebileceğini söyledi.
Daha da dikkat çekici olan, Trump’ın muhalefet lideri Maria Corina Machado’nun Venezuela’da iktidarı devralacak yeterli desteğe sahip olmadığını söylemesi oldu. Bunun yerine Maduro’nun yardımcısı Delcy Rodríguez ile çalışabileceğini ima etti.
Bu, iktidardan çekilme karşılığında yargılanmama garantisi mi, yoksa ABD ile iş birliği yapan bir geçiş yönetimi mi anlamına geliyor, belirsizliğini koruyor.
Muhalefetin bir kısmı gelişmeleri “özgürlük günü” olarak kutlarken, herkes aynı fikirde değil.
Bazıları Maduro’ya karşı olmasına rağmen ABD’nin geçmişte darbeleri ve otoriter rejimleri desteklemiş olmasından ötürü bu müdahaleye derin şüpheyle yaklaşıyor.
Diğerleri ise devletin yargıyı, orduyu ve silahlı paramiliter “colectivo” gruplarını kontrol ettiği bir ortamda geçişin kolay olmayacağını vurguluyor.
Sonuç olarak, Maduro’nun yakalanması yalnızca Venezuela için değil, ABD’nin Latin Amerika’daki rolü açısından da tarihi bir kırılma anı olarak görülüyor. Bunun Venezuela’yı özgürlüğe mi yoksa uzun ve şiddetli bir güç mücadelesine mi sürükleyeceği henüz bilinmiyor.
Fotoğraf: X/cristobalsoria
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
