Sovyet döneminde estetik açıdan sıkıntılı olsa da kendi olanaklarıyla “tank gibi” arabalar üreten Rusya, dışa bağımlığın sonucunda krize giren otomotiv sektörünü Çin’e kaptırdı.
Ülkenin en büyük üreticisi AvtoVAZ, zayıf talep nedeniyle dört günlük çalışma haftasına geçmek zorunda kaldı. Pahalı krediler ve satılmayan araç stokları sonucu, şirketi yıllık üretim hedefini 500 binden 300 bine düşürdü. Lada satışlarının yıl sonuna kadar yüzde 25 gerilemesi bekleniyor.
Sanayi Bakanlığı verilerine göre, 2025’in ilk sekiz ayında motorlu araç üretimi geçen yıla göre yüzde 19,9 azaldı. 2024’te yüzde 18,2’lik toparlanma yaşayan sektör, yeniden daralma sürecine girdi.
Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgalinden önce otomotiv stratejisi, yabancı yatırımcıları çekmeye ve yerli üretimi artırmaya dayanıyordu. Renault-Nissan, Hyundai ve Haval gibi markalarla ortaklıklar kurulmuş, 2012’de satışlar 3 milyona yaklaşmıştı. Ancak Batılı üreticilerin 2022 sonrası pazardan çekilmesiyle sistem çöktü.
Çinli markalar piyasaya hâkim oldu. 2021’de ithal araçların toplam satışlardaki payı yüzde 18 iken, 2024’te yüzde 60’a yükseldi. 2025 itibarıyla yeni araç satışlarının yüzde 84,5’i Çin menşeli modellerden oluşuyor.
Rusya’daki üretim 2021’de 1,5 milyon araçtan 2024’te 756 bine düştü. Haval gibi bazı Çinli firmalar yerel montaja başlamış olsa da, çoğu üretici yatırım yapmak yerine hazır araç ihracatını tercih ediyor. Moskviç-3 modelinde olduğu gibi, araçların büyük bölümü Çin’de üretilip Rusya’da monte ediliyor.
Uzmanlara göre, Çinli üreticiler yüksek maliyet ve yaptırım riskleri nedeniyle Rusya’da üretimden kaçınıyor.
Yüksek faiz oranları ve kredi kısıtlamaları talebi bastırıyor. Lada satışlarının yüzde 85’i krediyle gerçekleşse de, 2025’in ilk dokuz ayında verilen oto kredileri geçen yıla göre yüzde 45 azaldı.
Araç fiyatları 2021-2023 arasında yüzde 50 artarak ortalama 3 milyon rubleye (1.6 milyon lira) yaklaştı. Rusya’daki araçların ortalama yaşı 15,5’e yükseldi; trafikteki her 10 araçtan 7’si 10 yaşın üzerinde.
AvtoVAZ’ın ihracatı da düşüşte. 2021’de 35 bin 800 araç ihraç eden şirket, 2024’te bu sayıyı 21 bine zor ulaştırdı. Lada, Orta Asya pazarlarında da Çinli ve Batılı markalara karşı üstünlüğünü kaybetti.
İlginç bir tesadüf, Rus otomotiv pazarı krize sürüklenirken, geçen 10 Ekim Sovyetlerin kendi kendine yetme çabasının en somut ve en kült sembollerinden Volga arabalarının üretime başlamasının 69. yıl dönümüydü. bir zamanlar halk arasında “Sovyet Mercedes’i” olarak adlandırılan aracın çarpıcı bir öyküsü var.
Adını ünlü nehirden alan Volga, 1956 yılında “Pobeda” (Zafer) arabalarının yerine üretilmeye başlandı. Üreticisi, Nijniy Novgorod kentinde bulunan araç fabrikası “Gorkovskiy Avtomobilnıy Zavod” kelimelerinin kısaltması olan GAZ’dı. İlk arabalarda 2.5 litrelik motor ve 65 beygirlik güç kullanıldı. Sağlam ve güçlü hatta “tank” görünümlü arabaların en önemli özelliklerinden biri, içinin “yayla gibi’ yani son derece geniş olmasıydı. Volga bu haliyle önceleri Sovyet vatandaşlarının kolayca ulaşabileceği bir araç değildi, Komünist Parti yetkilileri ve üst düzey bürokratlar tarafınan makam aracı olarak kullanıldı.
Sovyet mühendisleri üretimin başlamasından önce Amerikan Ford Mainline ve Plymouth Savoy modellerini incelemişti ama uzmanlar Volga’nın bu araçların taklidi olduğu eleştirilerini kabul etmiyordu.
Orta üst segmentte yer alan ilk modellerde üç ileri vites kullanılıyordu ama sayıları çok az da olsa otomatik vitesli araçlar da üretildi. Otomatik vitesli olanları şimdi sadece araba meraklılarının koleksiyonunda bulunuyor.
Güvenlik kuvvetlerinin suçluları takip edebilmesi için özel olarak üretilen Volga ise tam bir canavardı: Sekiz litrelik motoru ve 195 beygiri vardı.
Batı’ya da ihraç edilen Volga, Finlandiya ve Norveç gibi ülkelere satıldı, Çin ise 1960 yılında birebir kopyası olan Dongfanghong (Kızıl Doğu) BJ760’ı üretti.
Önceleri üst düzey bürokratların kullanma ayrıcalığına sahip olduğu prestijli ve pahalı Volga, sonraları Moskova, Leningrad (St. Petersburg) ve Kiev gibi büyük kentlerin caddelerinde taksi olarak boy göstermeye başladı. 350 bin kilometreye ulaşan araçlar kapsamlı onarıma alınıyordu. Taksi Volgalar Sovyet Bloku ülkelerinde de görülüyordu.
Teknoloji ilerledikçe arka koltuklar yatar hale getirildi ve bagaj hacmi 400 litreye kadar çıktı ki bu, günümüz için bile etkileyici sayılabilecek bir hacim. Günümüzde C sınıfı bir Mercedes’in bagaj hacmi, yaklaşık 70 yıl önce üretilen Volga’dan sadece 55 litre daha büyük.
Sovyetlerin dağılmasının ardından bütün Rus şehirlerinde Batı’da üretilmiş ünlü markalar ortalığı kaplamaya başladı. Değişen koşullara ve teknolojiye ayak uydurmaya çalışan GAZ, Amerikan Chrysler Sebring’in lisansıyla 2007 yılında Volga Siber’i üretti ama yıllık 20 bin olarak planlanan satış rakamının yüzde 10’unu zor geçebildi.
Şirketin İsveçli yöneticisi Bo Andersson Batılı markalarla rekabet edememeleri üzerine 2010 yılında Volga’nın üretimine son verildiğini açıkladı. Böylece bir Sovyet efsanesi 54 yaşında tarihteki yerini aldı.
Fotoğraflar: TASS
İlgili yazılar:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
