1-Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1925): Cumhuriyet döneminin ilk muhalefet partilerinden biriydi. Kurucuları arasında Kazım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy ve Rauf Orbay gibi Kurtuluş Savaşı’nın önemli isimleri vardı. Şeyh Said İsyanı sonrası hükümet tarafından “irticaya destek verdiği” gerekçesiyle kapatıldı.
2-Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930): Mustafa Kemal Atatürk’ün isteğiyle kontrollü muhalefet amacıyla kuruldu. Ancak kısa sürede çok büyük halk desteği alınca rejim karşıtlarının odağı hâline geldiği düşünüldü. Parti birkaç ay sonra kendini feshetti.
3-Demokrat Parti (1960): 1950’de CHP’nin tek parti dönemini bitirerek iktidara geldi. 1960 askeri darbesinden sonra kapatıldı, yöneticileri yargılandı, Başbakan Adnan Menderes idam edildi. Türkiye tarihinin en travmatik siyasi olaylarından biri sayılır.
4-Türkiye İşçi Partisi (1971 ve 1980): Türkiye’de sosyalist siyasetin önemli temsilcilerindendi. İlk olarak 1971 muhtırası sonrası kapatıldı. Daha sonra yeniden kuruldu ancak 1980 darbesi sonrası tekrar kapatıldı.
5-Milli Nizam Partisi (1971): Necmettin Erbakan’ın ilk partisi. “Laiklik karşıtı faaliyetler” gerekçesiyle kapatıldı. Sonrasında Milli Selamet Partisi, Refah Partisi, Fazilet Partisi aynı siyasi çizginin devamı oldu.
6-Refah Partisi (1998): Türkiye’de kapatılan en büyük partilerden biri. 1995 seçimlerinde birinci parti oldu. Necmettin Erbakan başbakanlığa kadar yükseldi. Ancak Anayasa Mahkemesi laiklik karşıtı faaliyetler gerekçesiyle partiyi kapattı.
7-Fazilet Partisi (2001): Refah Partisi’nin devamı olarak görüldü. Anayasa Mahkemesi tarafından kapatıldı. Bu kapatma sonrası hareket ikiye bölündü: Saadet Partisi ve AK Parti ortaya çıktı.
8-DEP (Demokrasi Partisi)-1994: Kürt siyasi hareketinin önemli partilerindendi. “PKK ile bağlantılı” iddiaları nedeniyle kapatıldı. Milletvekillerinin Meclis’te gözaltına alınması büyük kriz yaratmıştı.
9-HADEP (2003): Halkın Demokrasi Partisi Kürt siyasi hareketinin devam partilerinden biriydi. Anayasa Mahkemesi “terör örgütüyle bağlantı” iddiasıyla kapattı.
10-DTP (2009): Demokratik Toplum Partisi Kürt siyasi hareketinin bir başka partisiydi. Anayasa Mahkemesi tarafından kapatıldı. Ardından BDP ve sonra HDP süreci başladı.
11-Türkiye Birleşik Komünist Partisi (1991): Komünizm yasağı nedeniyle kapatıldı. Bu dava daha sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne taşındı. AİHM Türkiye’yi ifade özgürlüğü açısından eleştirdi.
1980 askeri darbesinden sonra ise, bütün siyasi partiler kapatıldı. Aralarında CHP, AP, MSP ve MHP gibi partiler de vardı. Bu, Türkiye tarihindeki en büyük toplu siyasi tasfiye oldu.
Kapatılan diğer partiler arasında İşçi-Çiftçi Partisi (1968), Türkiye İleri Ülkü Partisi (1971), Büyük Anadolu Partisi (1972), Türkiye Emekçi Partisi (1980), Yeşiller Partisi (1994), Halkın Emek Partisi (1993) ve Sosyalist Birlik Partisi (1994) de bulunuyor.
Fotoğraf: commons.wikimedia.org
İlgili yazı:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
