Türkçede uzun süredir medya sayesinde toplumda yayılan çok sayıda yanlış kullanım var.
Beğenelim beğenmeyelim, medya hayatımızda önemli bir rol oynamakla kalmıyor, konuşma ve yazma dilini de etkiliyor.
Bir haber kanalında sunucunun yanlış kullandığı bir söz dalga dalga yayılıyor ve zihinlere “doğru” olarak kazınıyor. Sonradan bu yanlışı düzeltmek de neredeyse olanaksız hale geliyor.
Son yıllarda haber kanallarındaki sunucuların çok sevdiği ama çoğunlukla yanlış kullandığı kelimelerden biri “gerçekleşmek.”
Yanlış kullanım o kadar yaygın ki, sunucular gerçekleşme kelimesi çoğunlukla yapma, düzenlenme kelimelerinin yerine koyuyor.
Örneğin, haberlerde sık sık “basın toplantısı gerçekleştirildi” diye bir kalıp kullanılıyor.
Oysa basın toplantısı “gerçekleşmez”, yapılır ya da düzenlenir.
Sunucuların bu hatasının tek nedeni bilgisizlik.
Bu hatanın önüne geçmek için önce “gerçekleşme”nin ne anlama geldiğine bakmak gerekiyor.
Gerçekleşme kendiliğinden veya bir süreç sonucunda ortaya çıkan durumlar için kullanılıyor.
Yapmak ise doğrudan bir insan iradesi, emeği ve eylemi gerektiriyor.
İkisi arasındaki en temel fark, eylemin arkasında bilinçli bir “yapan özne” (insan) olup olmaması.
Bir cümlede “gerçekleştirme”nin doğru kullanılabilmesi için bir olayın, planın veya ihtimalin meydana gelmesi olayından söz edilmeli. Bu irade dışı durumları da kapsıyor, örneğin depremin gerçekleşmesi. Depremde bir insan iradesi ya da emeği yoktur, kendiliğinden, süreç sonucu meydana gelir.
Kısacası, doğa olayları, planlar, hayaller için gerçekleştirme kelimesinin kullanılması gerekiyor.
Bazı örnekler:
Yanlış: Okulumuzun mezuniyet töreni dün akşam gerçekleşti.
Doğru: Okulumuzun mezuniyet töreni dün akşam yapıldı.
Yanlış: Derbi maçı Kadıköy’de gerçekleşecek.
Doğru: Derbi maçı Kadıköy’de oynanacak (veya yapılacak).
Yanlış: Bakanın Ankara ziyareti bugün gerçekleşti.
Doğru: Bakan bugün Ankara’yı ziyaret etti.
Yanlış: Hastanın kalp ameliyatı başarıyla gerçekleşti.
Doğru: Hastanın kalp ameliyatı başarıyla yapıldı.
Yanlış: Hafta sonu yapılan KPSS sınavı başarıyla gerçekleşti.
Doğru: Hafta sonu KPSS sınavı yapıldı.
Doğru: Yıllardır kurduğu iş kurma hayali sonunda gerçekleşti. (Soyut bir durumun somutlaşması.)
Doğru: Bölgede korkulan deprem maalesef dün gece gerçekleşti.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
