Siyaset haberlerinde zaman zaman karşımıza çıkan “topal ördek” (lame duck) deyimi, görevde olmasına rağmen siyasi gücü ve hareket alanı azalmış liderleri anlatmak için kullanılıyor.
Peki, neden böyle bir benzetmeye başvuruluyor?
“Topal ördek” ifadesinin ilk kullanımı 18. yüzyıl İngiltere’sine dayanıyor. Londra Borsası’nda borçlarını ödeyemeyen, mali yükümlülüklerini yerine getiremediği için iflas eden simsarlar için “lame duck”, yani “topal ördek” deniyordu.
Deyimin 1761 yılında İngiliz siyasetçi ve yazar Horace Walpole’un bir mektubunda kullanıldığı biliniyor. Walpole, o dönemin borsa dilindeki “boğa”, “ayı” ve “topal ördek” ifadelerini bir arada anıyordu. Borçlarını ödeyemeyen simsarların borsadan ayrılırken ördek gibi sendeleyerek yürüdükleri düşüncesi, benzetmenin ortaya çıkışına ilişkin açıklamalardan biri. Ancak “ördek” sözcüğünün neden seçildiği kesin olarak bilinmiyor.
Zamanla deyim, mali açıdan güçsüz veya etkisiz hale gelen kişi ve kurumlar için de kullanılmaya başlandı.
İfade 1830’lu yıllarda ABD’de görev süresi sona ermekte olan veya seçimi kaybeden siyasetçiler için kullanılmaya başlandı. 1863 yılında ABD Kongresi tutanaklarında da bu anlamda yer aldı.
Bugün bir siyasetçinin “topal ördek” olarak nitelendirilmesi için mutlaka seçim kaybetmiş olması gerekmiyor. Yeniden aday olamayacak, görev süresinin sonuna gelmiş veya halefinin seçilmesiyle siyasi etkisini kaybetmeye başlamış bir lider de bu şekilde tanımlanabiliyor.
Anlatılmak istenen, kişinin hukuken görevde kalmasına rağmen siyasi gücünün ve karar alma kapasitesinin zayıflaması.
ABD’de kullanımı
Kavram özellikle ABD siyasetinde yaygın biçimde kullanılıyor. Başkanın halefinin seçilmesinden sonra görevi devretmesine kadar geçen süreç, “topal ördek dönemi” olarak adlandırılıyor. Bu süreçte başkan görev ve yetkilerini koruyor; ancak siyasi ağırlığı büyük ölçüde azalıyor.
ABD’de Kongre için de benzer bir kullanım var. Seçimden sonra yeni Kongre göreve başlayana kadar eski üyelerin çalışmalarını sürdürdüğü oturumlara “topal ördek oturumu” deniyor.
ABD Anayasası’nda 1933’te onaylanan değişiklik, seçim ile yeni yönetimin göreve başlaması arasındaki süreyi kısaltarak bu dönemi daralttı. Değişiklikle başkanın göreve başlama tarihi mart ayından 20 ocak tarihine, Kongre üyelerinin göreve başlama tarihi ise 3 ocak tarihine alındı.
Ya Trump?
ABD’de 3 Kasım 2026 ara seçimlerinde Demokratların hem Senato’da hem Temsilciler Meclisi’nde çoğunluğu kazanması, Donald Trump’ın siyasi hareket alanını önemli ölçüde daralttı.
Aslında Trump, başkanlık görev süresi sona ermediği ve yeniden seçilme ihtimali hukuken devam ettiği için klasik anlamda bir “topal ördek” değil. Buna karşılık Kongre’nin iki kanadında çoğunluğu kaybetmesi, onu siyasi açıdan daha zayıf bir başkan haline getirdi. Bu nedenle deyim, Trump’ın durumunu anlatmak için mecazi anlamda kullanılıyor.
Kısacası “topal ördek”, görevde olmakla iktidar gücüne sahip olmak arasındaki farkı anlatan bir siyasi deyim.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
