ABD-İsrail’in İran’a yönelik saldırısıyla tetiklenen savaş, küresel petrol piyasalarında sert dalgalanmalara yol açıyor ve Ukrayna’daki savaş nedeniyle Batı yaptırımları altında olan Rusya’ya beklenmedik bir gelir artışı potansiyeli sunuyor.
Rus ham petrolünün fiyatı bu hafta varil başına neredeyse 100 dolara yaklaştı. Bunun nedeni, Orta Doğu’daki çatışmanın küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin her gün geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki trafiği fiilen durdurması.
Moscow Times gazetesinin değerlendirmesine göre, fiyatların yüksek seviyelerde kalması, Kremlin’in kasasına milyarlarca dolarlık ek gelir sağlayabilir. Bu durum bütçe üzerindeki baskıyı hafifletebilir ve Ukrayna’daki dört yıldır süren savaşın askeri harcamalarını finanse etmeye yardımcı olabilir.
Ancak analistler, bu gelir artışının kısa ömürlü olabileceği ve Rusya’nın ekonomik sorunlarını tamamen tersine çeviremeyeceği konusunda uyarıyor.
Daha Şubat ayının sonlarında Rusya, zayıf küresel talep ve ülkenin büyük enerji şirketlerini hedef alan yaptırımlar nedeniyle petrolünü ciddi indirimlerle satmak zorundaydı. Rusya’nın “amiral gemisi” Ural petrolünün fiyatı varil başına yaklaşık 40 dolara kadar düşmüştü, bu da küresel Brent petrolüne göre yaklaşık 30 dolar daha düşük bir seviyeye işaret ediyordu.
Aynı dönemde bütçe de zor durumdaydı. 2025 yılında petrol ve gaz gelirleri 8,5 trilyon rubleye (4.4 trilyon lira) gerileyerek 2020’den bu yana en düşük seviyesine indi ve bir önceki yıla göre yüzde 24 düşüş gösterdi.
Ancak Orta Doğu’daki çatışma ve Hürmüz Boğazı’nın neredeyse kapanması, bu boğazdan geçmeyen petrolün fiyatlarını yükseltti. Bu durum, petrolünü alternatif rotalarla alıcılara ulaştırabilen Rusya gibi ihracatçıların işine yaradı.
Peki bu durum Rus ekonomisi için ne kadar büyük bir kazanç olabilir?
İlk bakışta oldukça önemli görünüyor.
Rusya’nın 2026 bütçesi, Ural petrolünün varil başına 59 dolar olacağı varsayımına dayanıyor. İran krizi öncesinde birçok analist bu tahminin aşırı iyimser olduğunu ve daha düşük petrol ve gaz gelirlerinin bütçe açığını hükümetin öngördüğü 3,8 trilyon rublenin (1.9 trilyon lira) çok üzerine çıkarabileceğini belirtiyordu.
Rusya’nın en büyük bankası Sberbank’ın araştırma kolu SberCIB, bu koşullarda bütçe açığının 7,3 trilyon rubleye (3.8 trilyon lira) kadar çıkabileceğini tahmin etmişti.
Ancak petrol fiyatlarının bir yıl boyunca 70-90 dolar aralığında kalması durumunda tablo tamamen değişebilir.
Rusya 2025 yılında günde ortalama yaklaşık 4,8 milyon varil ham petrol ihraç etti. Eğer 2026’da fiyatlar 59 dolar yerine ortalama 70 dolar olursa, bu hükümetin öngörüsüne kıyasla yaklaşık 20 milyar dolarlık ek gelir anlamına gelebilir. Ortalama fiyatın 90 dolar olması halinde bu ek gelir 55 milyar dolara kadar çıkabilir.
Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, Moskova’nın Hindistan ve Çin gibi büyük alıcılara arzı artırmaya hazır olduğunu zaten açıkladı.
ABD de Orta Doğu’daki arz belirsizliği nedeniyle Hindistan’a Rus petrolü alımını artırması için 30 günlük bir muafiyet tanıdı.
Enerji gelirlerindeki artış, petrol fiyatlarına kısmen bağlı olan uzun vadeli doğal gaz kontratları sayesinde Çin ve Avrupa’ya yapılan gaz ihracatından elde edilen gelirlerle daha da artabilir.
Tüm bu faktörler bir araya geldiğinde Moskova’ya Ukrayna’daki savaşını finanse etmek için ek kaynak da sağlayabilir. Resmi tahminlere göre savaş, Rusya’nın gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 5’ini, yani yılda yaklaşık 11 trilyon rubleyi (5.7 trilyon lira) tüketiyor.
Bu tür bir gelir artışı önemli olsa da benzeri daha önce yaşanmıştı. Rusya, 2022 yılında petrol fiyatlarının ortalama 70 dolar olduğu dönemde de, Ukrayna işgali sonrası uygulanan yaptırımlara rağmen piyasalardaki uyum sürecinden fayda sağlamıştı.
Öte yandan, mevcut fiyat artışının yıl boyunca sürmesi kesin değil.
Yüksek enerji fiyatları genellikle küresel ekonomiyi yavaşlatıyor, petrol talebini düşürüyor ve zamanla fiyatların yeniden gerilemesine neden oluyor.
Aynı zamanda ABD, İran’a kara birlikleri gönderme konusunda bir taahhütte bulunmuş değil. Başkan Donald Trump, çatışmanın “oldukça hızlı” sona erebileceğini ima ediyor.
Diğer büyük devletlerin de Hürmüz Boğazı’nın uzun süre kapalı kalmasını önlemek için güçlü teşvikleri var. Bu yoldan taşınan petrolün yüzde 80’inden fazlası Asya pazarlarına gidiyor; Çin, Hindistan, Japonya ile Güney Kore en büyük alıcılar arasında yer alıyor. Bu durum, diplomatik ya da güvenlik temelli çözümlerle boğazdaki trafiğin yeniden açılma olasılığını artırıyor.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
