Cemil Meriç, yaşadığı iç kavgalar ve çelişkilerle kitaplardan çıkıp gelmiş bir trajedi kahramanıdır.
Çocuklukta kendisiyle “kör” diye alay edilmesinden çocuk ve genç olamayışına, otuz altı yaşında karanlığa gömülmesinden entelektüel birikiminin anlaşılamamasına kadar yaşadığı bütün hayat sahneleri el birliğiyle bu trajedi kahramanını büyütmüştür.
Meriç, önce şairdir ve şairliğini düşünür kimliğinin arkasına saklamıştır. Felsefe, sosyoloji, edebiyat tarihi ve eleştiri gibi birbirinden farklı alanlarda kalem oynatırken şiirsel üsluba yaslanması, hassas mizacıyla ve şairliğiyle doğrudan ilişkilidir. Meriç’in Jurnal 2’de yer alan bir mektubu, poetikasını tespit amacıyla; elli altısı Lamia Hanım’a, on dördü Rebia Hanım’a gönderilmiş toplam yetmiş mektubu da şiiriyet açısından incelenebilir.
Özellikle dize, imge, anıştırma/telmih gibi şiiriyeti sağlayan unsurlar üzerinden yapılacak değerlendirme, Cemil Meriç’in düzyazı kaleme alırken de yer yer şiir söylediği izlenimini uyandırmaya yetecektir. Cemil Meriç’in Mektupları Jurnal 1’de “Mektuplar 1”, Jurnal 2’de “Lamia Hanım’a Mektuplar” başlığı altında yer alan metinler taşıdıkları samimiyet yanında cümle aralarına serpilmiş şiiriyetle de üzerinde durulmayı fazlasıyla hak eder. “Mektuplar 1” Cemil Meriç’in ilki 1.4.1964, sonuncusu 23.5.1964 tarihli olmak üzere yaklaşık iki aylık bir zaman içinde yazdığı mektuplardır. Jurnal 1’de yer alan bölüm, gençlik yıllarında kız arkadaşı olmayan, kırk sekiz yaşında hayatının ilk aşk mektuplarını yazmaya başlayan Meriç’in, Rebia Hanım’a hitaben yazdığı on dört mektuptan oluşur.
“Hiçbir kadın kırkından sonra sizin kadar sevilmemiştir.” (Meriç, 1992: 346) cümlesiyle Meriç mektup yazdığı günlerdeki yaşını vurgular. Meriç’in bütün beklentisi, genç bir kızın uçarılığına sahip Rebia Hanım tarafından anlaşılmak ve ondan gelecek cevabi mektuplarla mutlu olmaktır. “Oyun oynayacak kadar genç değilim. Oyun oynayacak kadar yaşlı da değilim. Mektup ya bir hıçkırıktır ya bir neşide. Mektup bir kementtir, bir davettir. Kime ve neye? Bu akşam yine yalnızım ve yine bedbahtım. Beni anlamanız için sizi terk etmem mi lâzım? Yoksa intihar etmem mi?” (Meriç, 1992: 335)
Sevilme ve anlaşılma ihtiyacı bir çığlık cümlesinde ifadesini bulur: “Benim, seven bir kadına, anlayan bir kadına ihtiyacım var.” (Meriç, 1992: 342) Meriç, Rebia Hanım’ı yazdıkları üzerine düşünmeye ve mektuplarıyla bu yalnız ve bahtsız adama mutluluk aşılamaya çağırır: “Ben çocuğum, ruhum on altı yaşında, on dört yaşında. Aşk oyunu oynayacak yaşta değilim. Ne olur bir parça düşün. Bir insanı bahtiyar etmek, bir insanı hayata bağlamak, bir insanı, belki bir asırda bir gelen bir insanı…” (Meriç, 1992: 335) Cemil Meriç bu mektuplarda, sevdiği kadına kalbini açar, kitaplardan aşina olduğu hayallerle ve kurmacayla dolu dünyasına gerçek hayattan bir varlık eklemek ister. Bir bakıma kitaba hayatı katmayı düşünür. Ancak somut gerçekliği olan sevgiliyi ideal sevgiliye dönüştürmekten de kendini alamaz. Zaman zaman bu sevgiliyi aşk konusunda eğitmeye, kitap ve hayat hakkında bilgilendirmeye çalışır. Yazar, düşünür, şair sıfatlarından sıyrılır, salt insan kimliğiyle Rebia Hanım’ın karşısına çıkar. Rebia Hanım, Meriç’in duygularının “sevgi” olduğundan kuşkuludur. Aşkın karşılıklı olmadığını düşündürecek bu yaklaşıma cevap olarak Meriç duygularını savunma ihtiyacı duyar:
“Sana yazarken sadece seven bir insanım. Mektuplarımda kelime cambazlığı yok. Yazar değil, insanım. Bunu hissetmiyor musun? Bunu hissettiğin zaman geç olmayacak mı? Aşkın dertleri, rüsvalıkları var ama benim çektiklerim fuzuli. Neden bir yangını, bir meşaleyi kuyu suyu ile söndürmeye çalışıyorsun?” (Meriç, 1992: 336)
Mektuplarda kırk yedi yaşındaki Auguste Comte’la otuz yaşındaki Clotilde’in iki terk edilmiş insan olarak aşka yelken açmasıyla kendisi ve Rebia Hanım’ın kalbî yakınlığı arasında bir benzerlik kurar. Dante ve Beatrice, Samson ve Dalila, Hugo ve Juliette’i de aşka emsal gösterir. Mektuplardan ikisine başlık konulmuş; bunlardan ilki Cehennemden Mektuplar, ikincisi Sevgiliye Masallar künyesiyle okuyucuya sunulmuştur.
(Tacettin Şimşek, tdk.gov.tr)
Yazının devamını okumak için tıklayın
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
