Çoğu kişi adını duymasa da, Rusya-Ukrayna savaşını takip eden bazı gözlemciler için Mala Tokmaçka son dönemde Rus askeri raporlarında ve iktidar yanlısı Telegram kanallarında o kadar sık konuşulmaya başlandı ki, sanki tüm savaşın kaderini belirleyecek yer burasıymış gibi bir hava oluştu.
Ukrayna’nın güneydoğusundaki Zaporijya bölgesinde bulunan bu küçük köy için uzun süredir devam eden savaş ve Moskova’nın burada sürekli ilerleme ve zafer ilan etmesi, beklenmedik şekilde bir internet mizahına dönüştü.
Ukraynacada “mala” kelimesi “küçük” anlamına geliyor, “tokmak”ın ise yüzyıllar boyunca Kıpçaklar, Peçenekler ve Kırım Tatarları gibi Türk halklarından miras kalan Türkçe bir sözcük olduğu düşünülüyor. Ukrayna dilindeki küçültme ekinin gelmesiyle kelime “küçük tokmak” ya da “tokmakçık” anlamını taşıyor. Bölgede bir de Velika Tokmaçka (Büyük Tokmak) adında yerleşim birimi bulunuyor.
Moscow Times’ta yer alan yazıya göre her şey, Kremlin yanlısı askeri yorumcu Boris Rojin’in son bir yıl boyunca tekrar tekrar “Rus güçleri artık köyün yakınlarına ulaştı” dediği videoların Rus internetinde viral olmasıyla başladı.
Fakat Kremlin yanlısı askeri blog yazarları bile videoyla dalga geçti. Savaş yanlısı Telegram kanalı Aleks Parker Returns, Rojhin’in videolarıyla, “İşte ‘Kiev üç günde düşecek söyleminin sonucu!” diyerek alay etti.
Savaş öncesinde yaklaşık 3 bin nüfusu bulunan Mala Tokmaçka, Zaporijya cephesindeki Ukrayna savunma merkezi Orihiv’e giden güzergâhta yer alıyor.
Ukrayna ordusu köy çevresinde tahkim edilmiş savunma hatları kurarak burasını Rus ilerleyişini engelleyen bir kaleye dönüştürdü. Rusya tarafından atanan yöneticiler 2025 yılı itibarıyla köyde yalnızca 10 kişinin kaldığını açıkladı.
Rusya Savunma Bakanlığı köyün kontrolünü ilk kez Mart 2022’de, işgalin ilk aşamasında ele geçirdiğini iddia etti. Ancak aynı yılın yaz aylarında Ukrayna birliklerinin bölgeye geri döndüğü bildirildi.
Bundan sonra Mala Tokmaçka, Rus askeri açıklamalarının değişmez unsurlarından biri haline geldi. Savunma Bakanlığı ve savaş muhabirleri düzenli olarak burada Ukrayna mevzilerinin vurulduğunu duyurdu.
Mayıs 2024’te Rusya Savunma Bakanlığı, burada ele geçirildiğini söylediği Ukrayna askeri ganimetlerini sergileyen bir basın toplantısı bile düzenledi.
2025 yılında Rus askeri raporlarında birliklerin köy içinde ve çevresinde doğrudan çatışmalara başladığı belirtildi.
Daha sonra Kasım ayında Savunma Bakanlığı, savaşın başlamasından bu yana ikinci kez köyün “kurtarıldığını” ilan etti.
Savunma Bakanı Andrey Belousov, Rusya’nın 42. Muhafız Motorize Tümeni’ni tebrik ederek bu başarıyı “zafere doğru atılmış büyük bir adım” olarak nitelendirdi.
Ama 2026’ya gelindiğinde Rus yetkililer ve askeri yorumcular köyün Rus kontrolünde olduğuna dair ifadeleri sessizce bırakmaya başladı.
Kremlin yanlısı medya nisan ayında bölgede “kanlı çatışmalar” yaşandığını yazdı, askeri yorumcular ise Orihiv’in kuzeybatısından kuşatılmaya ve yakındaki ikmal yollarının kesilmeye çalışıldığını aktardı.
Rus askeri takip projesi Lost Armor tarafından yayımlanan haritalara göre Rus birlikleri 21 Mayıs itibarıyla Mala Tokmaçka’da birkaç sokağı ele geçirmişti. Ukraynalı askeri analistler tarafından yönetilen çevrimiçi savaş haritası DeepState ise Rus güçlerini köyün dış mahallelerinde gösteriyordu.
Bu gidip gelmeler hem Ukrayna’da hem Rusya’da büyük bir meme dalgası yarattı. Meme, sosyal medya platformları aracılığıyla hızla yayılan ve kullanıcılar tarafından kopyalanıp küçük değişikliklerle tekrar paylaşılan mizahi bir görsel, video, kelime veya cümle kalıbına verilen ad.
Ukraynalı gazeteci Denis Kazanskiy, Rojin’in videolarına gönderme yaparak sosyal medyada, “Beklenti: Kiev üç günde düşecek. Gerçek: Bir yıl boyunca Mala Tokmaçka yakınlarında ‘baskıyı sürdürmek’” diye yazdı.
Ukraynalı Telegram kanalı Zabor Zaporjiyia ise alaycı bir üslupla, “Mala Tokmaçka olmasa şimdiye kadar Berlin’delerdi!” dedi.
Şakalar kısa sürede Rusya’daki milliyetçi ve savaş yanlısı çevrelere de yayıldı. Bazı kullanıcılar köyü, resmi makamların savaş alanındaki başarı anlatılarını abartmasının simgesi olarak kullanmaya başladı.
Rus yorumcu Lev Verşinin, “Makul derecede zeki ve az çok eğitimli biri olarak kısa sürede anladım ki Mala Tokmaçka, Troya gibi bir şey ya da modern Verdun” diye yazdı.
I. Dünya Savaşı’nın en yıpratıcı cephelerinden biri olan Verdun Muharebesi yaklaşık 10 ay sürmüştü. Mala Tokmaçka çevresindeki ilerleme, geri çekilme ve tekrar tekrar “kurtarma” açıklamaları çok daha uzun zamandır devam ediyor.
Rus askeri Telegram kanalı Filatov ise şöyle yazdı:
“Bu durum hem komik hem de depresif. Propagandaya ihtiyaç olduğunu anlıyorum. Sovyetler Birliği döneminde, o ‘vahşi ve acımasız sansür’ altında bile, ortada büyük bir kıyım olsa sadece ‘yerel çatışmalar’ denirdi. Ama rastgele bir nine köyünü bir buçuk yıl boyunca ele geçirmeye çalışmazlardı. Sovyet ordusu hem savaşı hem propagandayı yönetmeyi biliyordu.”
Kısa süre sonra “Mala Tokmaçka Ele Geçirildi mi?” adlı parodi bir Telegram kanalı bile açıldı.
Kanal günlük paylaşımlarında şöyle yazıyor:
“Mala Tokmaçka için çatışmalar sürüyor. Bugün Mala Tokmaçka ele geçirilmedi!”
Rojin’in videoları daha sonra muhalif Rus blog yazarları Mihail Naki ve Maksim Katz tarafından da paylaşıldı. Ardından içerikler Rusça Instagram ve TikTok’a yayıldı ve genç kullanıcılar köyle ilgili memeler üretmeye başladı.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
