İsrail’in Gazze’deki saldırıları yalnızca devletleri ve uluslararası kuruluşları değil, dünyanın en büyük şirketlerini de tartışmanın içine çekti.
Bazı teknoloji şirketlerinin İsrail hükümeti ve ordusuyla yaptığı anlaşmalar, bazı küresel markaların İsrail’deki franchise’larının faaliyetleri, bazı şirket yöneticilerinin açıklamaları ve İsrail’e yapılan yardımlar son yıllarda boykot çağrılarının hedefi oldu.
Bunların başında teknoloji dünyasının devleri geliyor.
Google ve Amazon, İsrail hükümetinin 2021’de başlattığı ve yaklaşık 1,22 milyar dolar değerindeki Project Nimbus kapsamında İsrail kamu kurumlarına bulut bilişim hizmetleri sağlıyor. Amazon’un AWS birimi ayrıca İsrail hükümetinin ana bulut sağlayıcısı olarak seçildi ve ülkede kendi veri merkezi altyapısını kurdu.
Microsoft da İsrail Savunma Bakanlığı ile uzun süredir ticari ilişki içinde. Şirket, bakanlığa yazılım, Azure bulut hizmetleri ve yapay zekâ hizmetleri sağladığını kendisi açıklıyor. 2025’te Microsoft, İsrail ordusunun Azure kullanımına ilişkin haberler üzerine inceleme başlattı ve eylül ayında, bir İsrail Savunma Bakanlığı birimine bazı Azure depolama ve yapay zekâ hizmetlerini kapattığını duyurdu. Şirket, kararın sivil nüfusun kitlesel gözetlenmesinde teknolojilerinin kullanılmasını önlemek amacıyla alındığını açıkladı.
Palantir ise daha doğrudan bir örnek. Veri analizi ve yapay zekâ alanında faaliyet gösteren ABD’li şirket, Ocak 2024’te İsrail Savunma Bakanlığı ile savaşla ilgili görevlerde teknoloji kullanımı için stratejik ortaklık yaptığını açıkladı. Şirket daha sonraki yıllık raporunda da bu ortaklığı açıkça belirtti.
Intel ise İsrail’de onlarca yıldır faaliyet gösteren şirketlerden biri. Intel, İsrail’deki faaliyetlerinin 1974’te başladığını, ülkede yaklaşık 9.300 çalışanı bulunduğunu ve 2021’e kadar yaklaşık 27 milyar dolarlık yatırım yaptığını açıklıyor. Şirketin Kiryat Gat’ta gelişmiş üretim tesisi, Hayfa, Kudüs ve Petah Tikva’da da Ar-Ge merkezleri bulunuyor.
Tüketicinin daha yakından tanıdığı markalar arasında ise McDonald’s öne çıkıyor. 2023’te McDonald’s’ın İsrail franchise’ı İsrail askerlerine ücretsiz yemek vermeye başlayınca şirket dünya çapında boykot çağrılarının hedefi oldu. McDonald’s merkezi ise bunun yerel franchise sahibinin kararı olduğunu ve şirketin bölgedeki insani yardım çalışmalarına 1 milyon dolar bağış yaptığını açıkladı. Daha sonra şirket İsrail operasyonlarını satın alarak doğrudan kontrolüne aldı.
Starbucks konusu ise biraz tartışmalı. Sosyal medyada yıllardır Starbucks’ın İsrail’e para verdiği iddiası bir hayli yaygın. Şirket ise İsrail hükümetine veya İsrail ordusuna mali destek vermediğini açıkça söylüyor. 2001’de girdiği pazardan iki yıl sonra ayrılan Starbucks’ın İsrail’de şu anda mağazası bulunmuyor.
Uluslararası Af Örgütü, İsrail’in hukuksuz işgaline, soykırımına ve diğer uluslararası hukuk suçlarına katkı sağladığını tespit ettiği şirketleri geçen ay şöyle açıklamıştı:
ABD şirketleri Boeing ve Lockheed Martin, İsrailli silah şirketleri Elbit Systems, Rafael Advanced Defense Systems ve Israel Aerospace Industries (IAI), Çin şirketi Hikvision, İspanya merkezli demiryolu üreticisi Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles (CAF), Güney Koreli şirketler grubu HD Hyundai, ABD’li yazılım şirketi Palantir Technologies, İsrailli teknoloji firması Corsight ve İsrail devletine ait su şirketi Mekorot.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
