Türkiye’de yıllardır kürsülerden “yerli ve millî teknoloji” ve “tam bağımsız Türkiye” sesleri yükseliyor.
Savunma sanayisinde atılan adımlar elbette önemlidir. Ancak bir ülkenin teknolojik bağımsızlığı yalnızca ürettiği İHA’larla ölçülmez. Asıl mesele, devletin en hassas güvenlik noktalarında hangi teknolojilerin kullanıldığı ve bu teknolojilerin kontrolünün kimde olduğudur.
Nitekim daha önce Medya Günlüğü’nde yayımlanan “Kürsüde yerli ve millî, havaalanında Çinli” başlıklı yazımda bu çelişkiye dikkat çekmiştim.
Cezaevlerinden ve havalimanlarından gelen veriler, bu söylemin pratikte ne kadar karşılık bulduğunu yeniden sorgulatıyor. Bir tarafta İsveç merkezli Securitas, diğer tarafta Çin merkezli Nuctech… İki farklı ülke, iki farklı risk profili ve aynı stratejik soru: Türkiye, kritik güvenlik altyapısını ne ölçüde denetleyebiliyor?
soL Haber’in 31 Ekim 2026 tarihli haberine göre, Securitas güvenlik şirketi 2015’ten bu yana en az 50 cezaevine kamera, gözetim ve yüz tanıma teknolojisi sağladı. 38 cezaevinde 160’tan fazla sözleşme imzalandı, toplam tutar 8 milyon avroyu aştı. Silivri’de 2024-2025 yıllarında alınan üç ihalenin bedeli yaklaşık 1,35 milyon avro. Ağustos 2025’teki bir ihale kapsamında 604 dome kamera alımı öngörülüyor; şartnamede kameraların bir kısmının hücre içine yerleştirilmesi de yer alıyor.
Cezaevleri sıradan kamu binaları değildir. Mahpusların kimlikleri, biyometrik verileri ve hareketleri son derece hassas bilgilerdir. Bu sistemlerin yazılımlarına kim erişebiliyor? Veriler nerede saklanıyor? Yurt dışından uzaktan erişim mümkün mü? İsveç’in müttefik ülke olması riski sıfırlamaz. Bağımlılık ve denetim sorunları her durumda geçerlidir.
Havalimanlarında tablo farklı değil. 2023’te Sabiha Gökçen, bagaj tarama süreçleri için Çin merkezli Nuctech’in CT EDS sistemleriyle anlaştı. İstanbul Havalimanı’nda da Nuctech Kylin ve XT serisi cihazların kullanıldığına dair bilgiler var. Bu sistemler bagajın içeriğini üç boyutlu görüntüleyebilen, şüpheli maddelerin tespitine yardımcı olan kritik güvenlik altyapılarıdır.
Soru basit: Bu cihazların yazılım ve donanım kontrolü kimde? Tarama görüntüleri nerede işleniyor? Uzaktan teknik erişim imkânı var mı? Yazılım güncellemeleri ve bakım hangi denetim mekanizmalarına tabi? Çin menşeli bir teknoloji ile İsveç menşeli bir teknoloji aynı jeopolitik risk seviyesinde değildir. Ancak her iki durumda da temel sorun aynıdır: Devlet, satın aldığı teknolojinin bütün güvenlik katmanlarını denetleyebiliyor mu, yoksa zaman içinde üreticisine bağımlı mı hâle geliyor?
Yabancı bir şirketten teknoloji almak tek başına güvenlik açığı anlamına gelmez. Bir ürünün yabancı menşeli olması da otomatik olarak veri sızıntısı demek değildir. Güvenlikte bağımlılık yalnızca cihazı satın almakla başlamaz. Yazılım güncellemeleri, teknik servis, yedek parça, lisans ve veri yönetimiyle derinleşir. Siyasi ilişkiler bozulduğunda veya teknik destek kesildiğinde devletin kendi imkânlarıyla müdahale edebilmesi gerekir. Teknolojik egemenlik tam da budur.
Türkiye’nin bu alanda kapasitesi yok değil. ASELSAN’ın ARIN X-ray bagaj kontrol sistemleri Gaziantep Havalimanı’nda 2021’den beri kullanılıyor. Asıl mesele, bu kapasitenin neden bütün kritik kamu altyapılarında yaygınlaştırılamadığıdır. Yerli üretim tek başına güvenlik garantisi değildir; yerli sistemlerin de bağımsız denetimden geçmesi gerekir. Ancak alternatif üretim kapasitesini korumak, stratejik bağımsızlığın önemli bir parçasıdır.
Adalet Bakanlığı, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile ilgili kurumlar şu sorulara cevap vermelidir: Bu sistemler bağımsız güvenlik denetiminden geçiyor mu? Yurt dışından uzaktan erişim var mı? Kişisel ve operasyonel veriler Türkiye dışına çıkıyor mu? Yazılım güncellemeleri ve yönetici erişimleri kimlerin kontrolünde? İhalelerde yerli üreticiler hangi kriterlerle değerlendiriliyor? Sözleşme bitince sistemin bütün kontrolü kamuya geçiyor mu? Yabancı teknolojiye bağımlılığı azaltmaya yönelik bir strateji var mı?
Bir ülkenin bağımsızlığı yalnızca kürsülerde söylenen sözlerle ölçülmez. Cezaevinde mahpusları izleyen kameranın, havalimanında bagajı tarayan cihazın arkasındaki teknolojiyi de sorgulamak gerekir. İsveçli Securitas’ın cezaevlerindeki, Çinli Nuctech’in havalimanlarındaki varlığı tek başına bir güvenlik açığının kanıtı değildir. Ancak bu tablo, Türkiye’nin kritik güvenlik teknolojilerinde ne ölçüde bağımsız olduğunu sorgulamayı zorunlu kılıyor.
Güvenlik operasyonla değil, akılla sağlanır. Teknoloji satın almak başka, o teknolojinin kontrolüne sahip olmak başkadır. Devlet, en hassas kurumlarının güvenliğini sağlarken yalnızca bugünkü maliyeti değil, yarının stratejik risklerini de hesaplamak zorundadır. Çünkü mesele İsveç ya da Çin değildir. Mesele, Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin kendi güvenlik altyapısı üzerindeki teknik ve operasyonel egemenliğidir. Bir ülkenin bağımsızlığı, pistin uzunluğuyla değil; o pistten geçen bagajı tarayan aklın kime ait olduğuyla ölçülür.
İlgili yazı:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
