Sovyetler Birliği, dünyanın en büyük kitap yayıncılık sistemlerinden birine sahipti.
Milyonlarca nüsha basılan romanlar, şiir kitapları ve edebiyat dergileri geniş bir okur kitlesine ulaşıyordu. Ancak Sovyet döneminde en çok okunan yazar ve şairleri kesin bir sıralamayla belirlemek kolay değil. Çünkü kitapların basım sayıları, kütüphanelerdeki ödünç alma verileri ve okur anketleri farklı sonuçlar ortaya koyuyor.
Yine de yayın istatistikleri ve dönemin okuma alışkanlıklarını inceleyen araştırmalar, Sovyet okurunun hangi isimlere ilgi gösterdiğine ilişkin kapsamlı bir tablo sunuyor.
Yazarlar
Aşağıdaki liste kesin bir satış sıralaması olmaktan çok, o dönemde geniş okur kitlesine ulaşan, yüksek baskı sayılarına sahip olan veya okur araştırmalarında öne çıkan yazarlardan oluşan bir seçki.
1-Lev Tolstoy
Sovyetler Birliği döneminde en çok basılan edebiyatçılardan biriydi. Savaş ve Barış ile Anna Karenina başta olmak üzere eserleri milyonlarca nüshaya ulaştı. Sovyetler Birliği Kitap Odası verilerine göre eserleri 114 dilde yayımlandı ve toplam baskı sayısı 436,3 milyona ulaştı.
2-Maksim Gorki
Sovyet edebiyatının en önemli isimlerinden biri olarak kabul edilen Gorki, özellikle Ana romanıyla geniş bir okur kitlesine ulaştı. Eserleri 103 dilde yayımlandı; toplam baskı sayısı 242,6 milyonu buldu.
3-Mihail Şolohov
Ve Durgun Akardı Don romanıyla tanınan Şolohov, Sovyet okurunun en çok ilgi gösterdiği yazarlardandı. Eserleri hem Sovyetler Birliği’nde hem de ülke dışında geniş bir okuyucu kitlesine ulaştı.
4-Aleksey Tolstoy
Lev Tolstoy ile aynı soyadını taşıyan yazar, özellikle tarihî romanlarıyla tanındı. I. Petro ve Golgotha’ya Giden Yol adlı eserleri çok sayıda baskı yaptı. Sovyet döneminde eserlerinin toplam baskısı 225,8 milyona ulaştı.
5-Fyodor Dostoyevski
Suç ve Ceza, Karamazov Kardeşler ve Budala gibi romanlarıyla dünya edebiyatının en önemli isimlerinden olan Dostoyevski, Sovyet döneminde de okunan klasikler arasındaydı.
6-Anton Çehov
Öyküleri ve tiyatro eserleriyle tanınan Çehov, Sovyet okurunun vazgeçilmez klasiklerinden biriydi. Eserleri farklı yaş gruplarından okurlara ulaştı.
7. Mihail Bulgakov
Usta ile Margarita başta olmak üzere eserleriyle tanınan Bulgakov, özellikle Sovyet döneminin sonlarına doğru ve sonrasında büyük ilgi gördü. Eserlerinin bir bölümü yaşadığı dönemde yayımlanamadı.
8-Cengiz Aytmatov
Kırgız yazar Aytmatov, Cemile, Elveda Gülsarı ve Gün Olur Asra Bedel gibi eserleriyle Sovyet edebiyatının en çok okunan isimleri arasına girdi. Eserleri çok sayıda dile çevrildi.
9-Vasili Şukşin
Öyküleri, romanları ve filmleriyle tanınan Şukşin, özellikle sıradan insanların yaşamını anlattığı eserleriyle geniş bir okur kitlesine ulaştı.
10-Yulian Semyonov
Casusluk ve polisiye romanlarıyla tanınan Semyonov, Sovyetler Birliği’nde popüler edebiyatın öne çıkan isimlerindendi. Özellikle Stirlitz karakterinin yer aldığı romanları ve bunlardan uyarlanan televizyon dizisi büyük ilgi gördü.
Şairler
Sovyetler Birliği’nde şiir, edebiyatın yanı sıra günlük hayatın da önemli bir parçasıydı. Şiir kitapları yayımlanıyor, edebiyat dergilerinde şiirlere geniş yer veriliyor, şairler büyük salonlarda düzenlenen okuma etkinliklerinde binlerce kişiye sesleniyordu.
2013 yılında Levada Merkezi tarafından yapılan bir araştırmada, katılımcılardan 20. yüzyılın en önemli Sovyet ve Rus şairlerini saymaları istendi. Araştırmada öne çıkan isimler, dönemin şiir dünyasına ilişkin dikkat çekici bir tablo ortaya koydu.
1-Sergey Yesenin
Sovyet ve Rus şiirinin en sevilen isimlerinden biri. Doğa, aşk, köy yaşamı ve insanın iç dünyasını anlattığı şiirleriyle geniş bir okur kitlesine ulaştı.
2-Vladimir Mayakovski
Rus fütürizminin en önemli temsilcilerinden olan Mayakovski, devrimci şiirleri ve kendine özgü üslubuyla Sovyet edebiyatında özel bir yer edindi.
3-Vladimir Vısotski
Şair, şarkıcı ve oyuncu Vısotski, özellikle şarkılarına dönüşen şiirleriyle milyonlarca kişiye ulaştı. Eserlerinin önemli bir bölümü resmî yayın kanallarında yer bulamasa da kasetler ve elden ele dolaşan kayıtlarla yayıldı.
4-Anna Ahmatova
20. yüzyıl Rus şiirinin en önemli kadın şairlerinden biri. Stalin döneminde baskı ve yasaklarla karşılaşmasına rağmen şiirleri kuşaklar boyunca okundu.
5-Marina Tsvetayeva
Aşk, yalnızlık, sürgün ve insanın iç dünyasını işlediği şiirleriyle tanındı. Eserlerinin bir bölümü Sovyet döneminde uzun süre yayımlanamadı.
6-Aleksandr Blok
Sembolizmin önemli temsilcilerinden olan Blok, özellikle devrim dönemi şiirleriyle Rus edebiyatında etkili oldu.
7-Bulat Okucava
Şair ve besteci Okucava, gitar eşliğinde seslendirdiği şiirleri ve şarkılarıyla Sovyet döneminin en tanınan sanatçılarından biri haline geldi.
8-Samuil Marşak
Özellikle çocuk şiirleri ve çevirileriyle tanındı. Sovyetler Birliği’nde kuşaklar boyunca çocukların okuduğu şairlerden biriydi.
9-Yevgeniy Yevtuşenko
1950’li ve 1960’lı yıllarda Sovyet şiirinin en popüler isimlerinden biri oldu. Büyük salonlarda verdiği şiir dinletileri binlerce kişiyi bir araya getiriyordu.
10-Robert Rojdestvenski
Aşk, savaş, insan ilişkileri ve toplumsal konuları işleyen şiirleriyle geniş bir okur kitlesine ulaştı. Şiirlerinin bir bölümü bestelenerek popüler şarkılara dönüştü.
Milyonlarca baskı
Sovyetler Birliği’nde kitapların yüksek baskı sayılarına ulaşması, ülkenin yayıncılık politikasının da bir sonucuydu. Sovyetler Birliği Kitap Odası’nın verilerine göre Lev Tolstoy’un eserleri 436,3 milyon, Aleksandr Puşkin’in eserleri ise 376,5 milyon nüsha basılmıştı. Maksim Gorki’nin eserlerinin toplam baskısı 242,6 milyona ulaşmıştı.
Bu rakamlar yalnızca Rusça baskıları değil, farklı Sovyet cumhuriyetlerinde ve başka ülkelerde yapılan çok dilli yayınları da kapsıyordu. Örneğin Tolstoy’un eserleri 114, Puşkin’inkiler 104, Gorki’ninkiler 103 dilde yayımlanmıştı.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
