Gazeteci Enver Aysever’in, televizyon programcısı İsmail Küçükkaya’ya siyasetçi Mustafa Sarıgül tarafından özel gömlek ve kravatlar gönderildiği yönündeki iddiası, gazetecilikte hediye kabul etme ve mesleki bağımsızlık tartışmasını yeniden gündeme getirdi.
Aysever, gazeteci Nagehan Alçı ile yaptığı YouTube yayınında, Sarıgül tarafından Küçükkaya’ya üzerinde “İK” harfleri bulunan özel gömlekler ve kravatlar düzenli olarak gönderildiğini ileri sürdü. Aysever, iddiasının doğru olduğunu savunarak Küçükkaya’dan açıklama istedi.
MedyaRadar’da 12 Kasım’da yayımlanan Varol Ersoy imzalı yazıda da konu gazetecilik meslek ilkeleri açısından ele alındı. Ersoy, iddianın doğru olup olmadığını bilmediğini, Küçükkaya’nın açıklaması olmadan bunun kesin olarak bilinemeyeceğini belirtti.
Ancak tartışmanın yalnızca söz konusu iddianın doğruluğuyla sınırlı olmadığını vurgulayan Ersoy, gazetecilerin haber kaynaklarından hediye kabul etmesinin mesleki bağımsızlık ve tarafsızlık açısından taşıdığı risklere dikkat çekti.
Meslek ilkeleri ne diyor
Türkiye Gazetecileri Cemiyeti’nin (TGC) Türkiye Gazetecilik Hak ve Sorumluluk Bildirgesi, gazetecilerin yayınlarla ilgili önyargı ve kuşku yaratabilecek her türlü kişisel hediyeyi ve maddi menfaati reddetmesi gerektiğini belirtiyor.
Basın Konseyi’nin Basın Meslek İlkeleri de gazetecinin haber kaynağıyla arasındaki mesafeyi korumasını öngörüyor. İlkelerin 11’inci maddesine göre gazeteci, tarafsızlığını etkileyebilecek biçimde seyahat ve ağırlama giderlerinin haber kaynağı tarafından karşılanmasını veya hediye kabul etmeyi reddetmeli. Zorunlu durumlarda ise bu hususu haberinde belirtmeli.
Uluslararası uygulama
Uluslararası haber kuruluşlarında da benzer kurallar uygulanıyor. Reuters’ın gazetecilik standartları, haber kaynaklarından ödeme, hediye, hizmet veya başka bir çıkar kabul edilmemesini temel ilke olarak tanımlıyor. Geleneksel ve sembolik değerdeki hediyeler için sınırlı bir esneklik tanınırken, daha değerli hediyelerin reddedilmesi veya yöneticilere teslim edilmesi isteniyor.
Reuters, haber amacıyla yapılan seyahatlerde de temel yaklaşımın gazetecinin kendi masraflarını karşılaması olduğunu belirtiyor. İstisnai durumlarda ücretsiz ulaşım veya konaklama kabul edilmesi için yöneticinin onayı gerekiyor.
ABD’deki Profesyonel Gazeteciler Derneği (SPJ) de gazetecilere hediye, ayrıcalık, ücretsiz seyahat ve özel muameleyi reddetme çağrısı yapıyor. Bu yaklaşımın temelinde yalnızca gazetecinin tarafsızlığını koruması değil, kamuoyunda tarafsızlığını yitirdiği izleniminin oluşmasını da önlemek bulunuyor.
Hediye ile bağımsızlık arasındaki çizgi
Sosyal medyada bu konudaki tartışmalar sırasında hediye bir gömleğin fiyatı nedeniyle iddiayı küçümseyenler oldu. Ancak gazetecilikte hediye meselesi, hediyenin maddi değerinden ibaret değil. Bir siyasetçi, iş insanı veya haber kaynağından alınan kişisel hediye, gazetecinin o kişiyle ilgili haber ve yorumlarında bağımsızlığı konusunda soru işaretleri doğurabiliyor.
Aynı durum yemek davetleri, ücretsiz konaklama ve basın gezileri için de geçerli. Haber değeri taşıyan bir etkinliğe katılmak ile haber kaynağının sağladığı ayrıcalıklardan yararlanmak arasındaki sınırın korunması, mesleki etik açısından önem taşıyor.
Tartışmanın merkezindeki iddianın doğruluğu konusunda ise kesin bir sonuca varılmış değil. Ancak gazetecilik meslek ilkeleri, haber kaynaklarıyla ilişkilerde hediye ve maddi menfaat kabul edilmemesi, olası çıkar çatışmalarının önlenmesi ve kamuoyunun güveninin korunması konusunda açık hükümler içeriyor.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
