“Yoldaydım, saat dokuzu beş geçiyordu… Tarif edilmesi mümkün olmayan, çok duygulu bir andı. Trafikte herkes durdu, saygı duruşuna geçti. Genç, yaşlı, kadın, erkek, herkes arabasından indi. Yeniden arabama bindiğimde gözyaşlarımı tutamadım. İş yerime varıncaya kadar ağladım. İçimde hep var olan umut yeniden yeşerdi. Her şey güzel olacak…”
Bir dostumun sosyal medyada paylaştığı bu satırları ben de arkadaşlarımla paylaştım. Çok sayıda beğeni ve yorum geldi. Kimi Cumhuriyet’in sonsuza kadar yaşayacağına olan inancını dile getirdi, kimi Atatürk’e duyduğu özlemi ve minneti anlattı. Bir dostumun sözleri özellikle dikkatimi çekti: “Atam, sen ölmedin. Seni hâlâ milyonlarca insan yüreğinde yaşatıyor. Senin sevginle ve cesaretinle bu zor günleri de aşacağız. Güzel günler göreceğiz.”
10 Kasım’da yalnızca Anıtkabir ve Dolmabahçe Sarayı dolup taşmadı. Sokaklar, meydanlar ve sosyal medya da aynı duygu seline sahne oldu. Saat dokuzu beş geçe hayatın durduğu o iki dakika, milyonlarca insanın ortak hafızasını, özlemini ve geleceğe ilişkin umudunu bir kez daha görünür kıldı.
Atatürk’e duyulan sevginin ve bağlılığın, aradan geçen 88 yıla rağmen azalmak bir yana, giderek güçlenmesi üzerinde düşünülmesi gereken toplumsal bir olgu. Bunun nedenlerini yalnızca tarihsel saygıda ya da duygusal bağlılıkta aramak yeterli değil.
12 Eylül askerî darbesinin ardından yaşananları hatırlıyorum. Darbe öncesindeki sağ-sol çatışmalarının yeniden yaşanmaması amacıyla askerî yönetim, Atatürkçü düşünceyi toplumsal bütünleşmenin temel unsuru olarak öne çıkarmıştı. Okullarda, yayın organlarında ve kamusal yaşamda Atatürkçülük yoğun biçimde işlenmişti. Ancak yukarıdan aşağıya benimsetilmeye çalışılan bu anlayış, beklenen toplumsal dönüşümü sağlayamadı. Sonraki yıllarda izlenen politikalarla birlikte, ideolojik ve düşünsel derinlikten uzaklaşan, bireysel çıkarı ve kısa yoldan zenginleşmeyi önceleyen bir anlayış yaygınlaştı.
AK Parti iktidarı döneminde ise bu kez “dindar nesil” yetiştirme hedefi öne çıkarıldı. Ne var ki dinî değerlerin eğitim ve toplumsal yaşamda daha fazla vurgulanması, tek başına ahlaklı, adil ve erdemli bir toplum yaratmaya yetmedi. Daha önemlisi, dinin bir siyasal araç olarak kullanılması, liyakatın geri plana itilmesi ve hukuka güvenin sarsılması toplumda ciddi bir değerler aşınmasına yol açtı.
Kuşkusuz bu eleştiri dindar yurttaşlara değil; dini değerlerin siyasal çıkar uğruna araçsallallaştırılmasına, yolsuzluk ve usulsüzlük iddialarına ve liyakatsızlığa yöneliktir. Böyle bir ortamda toplumun önemli bir kesiminin yeniden Atatürk’ün temsil ettiği ilkelere yönelmesi şaşırtıcı değildir.
AK Parti’nin yaklaşık çeyrek asırlık iktidarı boyunca Atatürk devrimleriyle ve laik Cumhuriyet anlayışıyla kurduğu mesafeli ilişki de özellikle çağdaş ve laik yaşam biçimini benimseyen kesimlerin Cumhuriyet değerlerine daha güçlü sarılmasında etkili oldu. Ancak bugün gözlenen Atatürk sevgisini yalnızca iktidara duyulan tepkiyle açıklamak da eksik kalır. Bu bağlılığın temelinde özgürlük, eşit yurttaşlık, bağımsızlık, çağdaşlaşma ve hukukun üstünlüğü özlemi yatıyor.
Nitekim 10 Kasımlar artık yalnızca büyük bir liderin kaybına duyulan hüznün yaşandığı anma günleri olmaktan çıkıyor. Aynı zamanda Cumhuriyet’in kazanımlarının, bugün gelinen noktanın ve geleceğe ilişkin sorumluluklarımızın sorgulandığı günlere dönüşüyor. Gözyaşlarına giderek daha güçlü bir bilinç ve kararlılık eşlik ediyor.
İnsanlar karşılaştıkları sorunlar karşısında Atatürk’ü özlüyor, onun dönemindeki kararlılığı, ileri görüşlülüğü ve değişim iradesini arıyor. Oysa Atatürk’ün asıl büyüklüğü, kendisinden sonra da yol gösterecek bir düşünce ve yönetim anlayışı bırakmış olmasında.
Atatürk’ü anmanın en anlamlı yolu, onu yalnızca özlemek değil, düşüncelerini ve devrimlerini yaşatmaktır. Bunun yolu da aklı ve bilimi rehber edinmekten, laikliği, demokrasiyi, hukukun üstünlüğünü, liyakati ve özgür düşünceyi kararlılıkla savunmaktan geçiyor.
10 Kasım’da sokaklara taşan sevgi seli, yalnızca geçmişe duyulan minnetin değil, daha aydınlık bir geleceğe duyulan inancın da ifadesidir.
Atatürk’e duyulan özlemi geleceğe dönük bir iradeye dönüştürmek, yalnızca bir kesimin değil; özgürlük, eşit yurttaşlık, laiklik, hukukun üstünlüğü ve liyakat ilkelerini savunan herkesin sorumluluğudur. Cumhuriyet’i çağdaş uygarlık hedefine ancak bu ilkeler etrafında birleşerek taşıyabiliriz.
Toplumlar, belirsizliklerin, adaletsizliklerin ve gelecek kaygısının arttığı dönemlerde kendilerine güven veren ortak değerlere ve tarihsel referanslara daha güçlü bir şekilde yönelir. Atatürk’e duyulan bağlılığın bugün yeniden görünürlük kazanmasında bu psikolojik ve toplumsal ihtiyacın da payı olduğu düşünülebilir. Çünkü Atatürk , pek çok insan için yalnızca geçmişte kazanılmış bir bağımsızlık mücadelesinin lider değil; aklın, öz güvenin, çağdaşlaşmanın ve yeniden ayağa kalkabilmenin simgesidir.
Atatürk’e duyulan özlemi geleceğe dönük bir iradeye dönüştürebildiğimiz ölçüde Cumhuriyet’i onun gösterdiği çağdaş uygarlık hedefine taşıyabiliriz.
Çünkü Atatürk’ü yaşatmak, yalnızca 10 Kasım’da gözyaşı dökmek, Anıtkabir’i ziyaret etmek ya da onun fotoğraflarını paylaşmak değildir. Onu yaşatmak; aklın dogmalara, bilimin cehalete, hukukun keyfiliğe, liyakatın ayrıcalığa üstün geldiği bir ülke için mücadele etmektir. Atatürk’ün bizlere bıraktığı en büyük miras, geçmişte kazanılmış zaferden çok, geleceğe karşı üstlenilmiş bir sorumluluktur.
Ve belki de bugün, saat dokuzu beş geçe durması gereken yalnızca saatler değil; Cumhuriyet’in temel değerlerinden uzaklaşan anlayışlardır.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
