Hiç mi anlamadın oğlum? İnsan bilir ne yaşadığını ya!-Barış Terkoğlu (Cumhuriyet)
Gazetemizin yazarı Barış Pehlivan ile ilk kitabımızı 14 yıl önce cezaevinde yazdık. ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan sızan Wikileaks belgelerini konu alıyordu. Sızıntı kitabı böylece ortaya çıktı. Derken… 17-25 Aralık 2013’te yılların ortakları AKP ile FETÖ arasında kavga başladı. Bu konuya odaklanıp 250 bini aşkın belgeden seçerek Mahrem’i kaleme aldık. 11 yıl önce, 2015’te çıktı.
Ancak dikkatimizi çeken bir detay, tam 54 tane Sarıgül belgesi vardı. ABD Dışişleri, İstanbul’un bir ilçesinin belediye başkanından çok, Erdoğan sonrasında iktidar ihtimali olan bir lider olabilir mi diye sorguluyordu. İşte o yıllarda bu 54 belgeyi okuduğumuzda, aslında “herkesin her şeyi bildiği” o tabloyla karşılaştık.
Aslında “herkes biliyordu” diyorum ya…
Düşünün geçmişte Sarıgül’ü eleştiren Baykal, 11 Aralık 2002’de ona yeniden CHP rozeti takarken şöyle söylüyordu: “Çok dinamik, alev topu gibi kabına sığmayan, pırıl pırıl, çok sevilen bir belediye başkanı.” İki yıl sonra aynı Baykal, Sarıgül’ü Şişli’ye ve CHP’ye rüşveti bulaştırmakla suçlayarak ihraç etmeye çalıştı, bunun için kurultaya gitti, disiplin kurulunu yeniden belirledi ve Sarıgül’ü yolsuzluk ile suçladığı bir kurultayın sonrasında tasfiye etti. Önce DSP sonra TDH derken… Sarıgül, 2013’te verdiği af dilekçesinin ardından, Kılıçdaroğlu döneminde, PM oylamasının oy çokluğu ile aldığı kararla CHP’ye döndü. Geçen hafta o dönem PM’de olan İlhan Cihaner ile konuştuk. O gün PM’de Sarıgül’ün yolsuzluk dosyalarının konuşulduğunu ancak kendisi dahil aleyhte sadece 11 oy çıktığını anlattı. Sadece bir yıl sonra CHP’nin İBB adayı oldu. Seçilemedi ama bu süreçte Beşiktaş başta olmak üzere CHP’nin bazı ilçe yönetimleri onun adamları tarafından yönetildi. Derken… Sarıgül bir kez daha TDP’yi kurarak şansını denedi ama olmadı. 2023’te yine yolu CHP’ye düştü. Kılıçdaroğlu yönetimi tarafından milletvekili yapıldı. Parti bölünürken de Özgür Özel ile yol arkadaşı oldu, YENİ Parti’nin kurucuları arasında yer aldı.
Kısacası…
Baykal döneminde de Kılıçdaroğlu döneminde de Özel döneminde de… Sarıgül bizzat kendi partisi tarafından yolsuzlukla suçlandı. Ancak buna rağmen her seferinde partiye davet edilip belediye başkan adayı, milletvekili, kurucu yapıldı. Yani sorun bilip bilmemekte değildi. Siyaset baronlarının muhalefete de yol çizdiği kirli dünyadaydı. Hatırlıyor musunuz? CHP’liler 2014 seçimlerinde acaba İBB adayımız kim olacak diye beklerken Samanyolu Yayın Grubu Başkanı Hidayet Karaca’nın Fethullah Gülen’e çoktan haber verdiği o telefon kaydını dinlemiştik.
Fon krizinin en “umulmadık” sonucu-Deniz Zeyrek (Nefes)
2018’de fiilen geçtiğimiz Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin en önemli sonuçlarından biri yürütmenin aşırı derecede güçlenmesi, yasama ve yargının yürütmeye göre zayıflamasıyla denetim görevini yeterince yerine getirmemesiydi.
Bildiğimiz anlamdaki başkanlık sistemlerinde yürütme güçlü olsa da denge ve denetleme görevini elinde bulunduran yasama ve yargı yürütmeyi dengeliyor. Kurumların varlığı, hukuk devleti ilkeleri bürokratik bir oligarşinin ortaya çıkmasını engelliyor.
ABD’deki son ara seçimlerde de gördük: Dört yıllığına seçilmiş Amerikan Başkanı Donald Trump, ilk iki yıl içinde seçmeninin desteğini kaybetti. Yasama organı olan Amerikan Kongresi’nin hem Temsilciler Meclisi hem Senato kanadı ilk ara seçimlerde muhalefetin kontrolüne geçti. Trump bundan sonra Kongre’nin desteğini ve onayını almadan hiçbir adım atamayacak.
Ne yazık ki bizim Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi evrensel anlamdaki başkanlık sistemi gibi olmadı. Seçimler sonucunda iktidara gelen ekibin denetimi yasama organındaki siyasi aritmetik nedeniyle gerçekleşmiyor. İktidardaki AK Parti’nin yönetim organları dahi bürokrasinin egemen olduğu karar mekanizmalarının dışında kalmış vaziyette. Partinin TBMM grubu da yürütmeden gelen her düzenlemeyi tartışmadan, itiraz etmeden kabul ediyor.
Yargı kurumlarının yönetimleri de iktidar tarafından belirlendiği için yargının denetim işlevini yeterince yerine getirdiğine de şahit olamıyoruz.
Fon krizi işte böyle bir ortamda karşımıza çıktı. Bizzat Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan tarafından atanan üst düzey bürokratların ve onlar tarafından göreve getirilen bürokratların denetleyip düzenlediği sermaye piyasasında son iki yılda büyük bir vurgun yapılmış ve şu ana kadar ortaya çıkan soruşturma bilgilerine göre o bürokratların bu işte önemli ihmal ve suiistimalleri olmuş.
Vurgun, iktidarda neleri değiştiriyor?-Yaşar Aydın (BirGün)
Fon vurgunu, Cumhuriyet tarihinin en büyük ekonomik krizlerinden birine yol açtı. Bugünün rakamlarıyla zararın 200 milyar dolar olduğu tahmin edilen krizin nerede duracağı ve ne kadar tahribata yol açacağı da kestirilemiyor.
Mesele sadece ekonomik kriz de değil. Adalet Bakanı Gürlek’in “şebeke var” açıklamasından sonra eski AKP Genel Başkan Yardımcısı Fatma Betül Kaya’nın tutuklanması, meseleyi getirip doğrudan Saray’ın bahçesine bıraktı. İktidar cenahından gelen açıklamalar “yolunu kaybedenlerle vedalaşırız” olsa da yandaş medyanın konuya yaklaşımına bakarak bile bir ismi feda ederek konunun kapatılamayacağı görülüyor. Kriz iktidar cenahında daha çok insanın canını yakacak. Sadece can yakmakla kalmayıp hem AKP içinde hem de Cumhur İttifakı bünyesinde ciddi siyasal sonuçlar üretecek gibi görünüyor.
Fon vurgununun siyasal boyutunun nereye varacağını kavramak için şu soruların yanıtlanması gerekiyor:
• Vurgun kişisel bir ikbal arayışı mı, yoksa Gürlek’in işaret ettiği gibi örgütsel bir faaliyet mi?
• Örgüt söz konusuysa, bu yapı yalnızca çıkar amaçlı mı kuruldu, yoksa siyasal bir hesabı da var mı?
• Örgütsel faaliyetten elde edilen kaynak siyasetin finansmanında kullanıldı mı?
• Siyasal bir hesaplaşmanın parçasıysa, vurgunu açığa çıkaran ilk işaret fişeği nereden atıldı?
• İlk hamle Türkiye dışından geldiyse bunun arkasındaki saik nedir?
• Uluslararası güçler iktidara olan desteğini mi çekti, yoksa iktidar içi bir operasyonun ortağı mı oldu?
• Dışarıdan gelen bu hamlenin içerideki müttefikleri ve destekçileri kimler?
Tüm bu sorulara bugünkü sınırlı bilgilerle kesin yanıtlar vermek kuşkusuz mümkün değil. Ancak bu sorular üzerinden AKP ve ittifak içinde yaşananlara dair güçlü öngörülerde bulunmak mümkün.
Fon vurgununa ve Borsa İstanbul’a ilişkin bugüne kadar ortaya çıkan bilgiler daha çok AKP’nin bir kanadını işaret ediyor. Bu tabloyu iktidara yakın yayın organlarının içine düştüğü kamplaşmadan da okumak mümkün. Ekipler arasındaki ilişki ve bazı kritik isimlerin şimdilik “dokunulmaz” olması net bir ayrım yapmayı zorlaştırsa da şiddetli bir iç hesaplaşmanın başladığı su götürmez bir gerçek. Fon vurgununa adı karışıncaya kadar partide ağırlığı bulunan Fatma Betül Kaya dahil bir iki ismin feda edilmesiyle bu konunun geçiştirilemeyeceği açık.
Vurgunun AKP içindeki ilk belirgin neticesi, ayrıcalıklı bazı figürlerin bu konumlarını kaybetmesi olacaktır. Buna bağlı olarak kabinede ve parti üst yönetiminde kısmi revizyonların yaşanması kimse için sürpriz sayılmamalıdır.
Ancak siyasi sonuçlar açısından asıl dikkatle izlenmesi gereken zemin, yalnızca AKP’nin içi değil, AKP-MHP ilişkilerindeki dengedir. MHP cephesinden fon vurgunu sürecinde “isimler açıklansın” çağrısı dışında sert ve açıktan bir eleştiri gelmedi. Ne var ki Devlet Bahçeli başta olmak üzere MHP’li kurmayların, AKP’nin örgütsel kapasitesini sorgulayan ifadeleri satır aralarına yerleştirmesi tesadüf değildir. Özellikle yasama ve bürokraside daha fazla inisiyatif talebinin bu döneme denk gelmesi son derece manidardır. Bahçeli’nin “Türkiye Yüzyılı vizyonunda MHP’li kadrolar ve teşkilatlar taşıyıcı olacaktır” vurgusu bu yönelimin en somut işaretidir.
Selman’ı kurtarma gayretkeşliği-Fatih Polat (Evrensel)
Ülkesi Suudi Arabistan’dan kaçan ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman hakkında eleştirel yazılar yazan Gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın 2 Ekim 2018’de Suudi Arabistan’ın İstanbul Başkonsolosluğunda öldürülmesinin ardından Cumhurbaşkanı Erdoğan şunları söylemişti: “Suudi Arabistan Başkonsolosluğunda öldürülmesi bir kenara atılacak konu değildir. Aslında konu her yönüyle açık. Ses kayıtlarından şunu da öğrenmiş olduk. Gelenlerin içinde Veliaht Prensin en yakınında olanlar aktif rol üstlenicisi.”
Olayın sıcaklığı gündemdeyken ve dünyanın gözü Türkiye’ye çevriliyken, cinayetin aydınlanmasının Türkiye için bir ‘haysiyet’ meselesi olduğu anlamına gelen açıklamalar yapıldı, manşetler atıldı.
Ancak, Uğur Mumcu’nun, 12 Eylül darbesinin ardından, 1980’li yılların başında Avrupa’da görevlendirilen bazı Türk din görevlilerinin maaşlarının, Suudi Arabistan merkezli İslami bir kuruluş olan Rabıtatül Alemül İslam (Dünya İslam Birliği) tarafından ödenmesini belgelediği Rabıta adlı kitabını okumuş olanlar için paranın gücünün yine galip geleceğini tahmin etmek zor değildi. Öyle de oldu. 2022 yılının nisan ayında Kaşıkçı davası dosyası Suudi Arabistan’a, yani faile devredildi. 29 Nisan 2022’de de Cumhurbaşkanı Erdoğan Suudi Arabistan’ı ziyaret etti ve Prens Muhammed bin Selman ile kucaklaşarak verdiği samimi pozlar manşetlere taşındı. Dört yıl sonra, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan tarafından 7 Ağustos 2026 tarihinde imzalanan Mekke Anlaşması’nın uygun bulunduğuna dair kanun teklifinin TBMM Genel Kurulunda kabul edilişini konuşuyoruz.
İran’daki rejimi yaralı bir aslan gibi bırakmaması için Trump yönetiminden taleplerde bulunmuş olan Selman, Yemen’deki Ensarullah güçlerinin direnci ve saldırıları karşısında, kendi ülkesinde saklanmak durumunda kalışıyla haber oluyor. Selman, Mekke İttifakındaki ortaklarının doğrudan pratik askeri müdahilliği olmasa da, ittifakın varlığının sağlayacağı caydırıcı imkanlarla destek bulmaya çalışırken, diğer yandan Suriye’nin cihatçı güçlerini paralı asker olarak devşirmeye çalışıyor.
Son günlerde Suudi Arabistan ile Suriye ilişkileri bağlamında iki önemli haber gündeme geldi. Bunlardan birisi, Suriye ile Suudi Arabistan arasında 403.6 milyon dolarlık kalkınma finansmanı anlaşmaları imzalandığı haberi. Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara’nın 4 Kasım 2026 günü Suudi Arabistan’a gerçekleştirdiği ziyaretin ardından somut projelere dönüştürülen ikili iş birliği, altyapıdan temel hizmetlere kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Suudi Arabistan Kalkınma Fonu ile Suriye hükümeti arasında doğrudan Suriye devletine yönlendirilen ilk kalkınma finansmanı olma özelliğini taşıyan, 20 yıl vadeli ve ilk 5 yılı geri ödemesiz 6 ayrı imtiyazlı kredi anlaşması imzalandı. Finansman kapsamında Halep Termik Santralinin rehabilitasyonu için 90 milyon dolar, hasarlı hastane ve sağlık binalarının onarımı için 100 milyon dolar, 25 sivil savunma ve afet yönetimi merkezinin kurulması için 105 milyon dolar ayrıldı. Ayrıca 10 bin konutun onarımı için 60 milyon dolar, Şam ve İdlib’de 300 bin akıllı su sayacının kurulumu için 30 milyon dolar, dijital dönüşüm ve finansal hizmetlerin geliştirilmesi için 18.6 milyon dolar tahsis edildi. İki ülke arasında sanayi, tarım ve çevrenin korunması alanlarında da mutabakat zabıtları imzalanırken, Suriye’nin Expo 2030 Riyad Fuarına katılımı için 10.6 milyon dolar değerinde destek sağlanması kararlaştırıldı.
Kamu borç sarmalı vites büyüttü-Naki Bakır (Dünya)
Ocak-ekim döneminde faiz ödemeleri 2,5 trilyon liraya ulaşan Hazine, 2,2 trilyon lira nakit açığı verdi. Hazine, rekor nakit açığının finansmanı ve vadesi gelen 3,4 trilyonluk geri ödemeyi karşılamak için on ayda brüt 5,2 trilyonluk yeni borçlanmaya gitti.
Küresel jeopolitik şoklar ve enflasyonda devam eden katılık nedeniyle Merkez Bankası’nın faiz indirimleri sınırlı kalırken, hem rekor faiz ödemelerinin yol açtığı yüksek nakit açığının finansmanı hem de eski borç itfaları, Hazine’yi bu yıl yüksek maliyetli iç borçlanma dalgasına mahkûm etti. Hazine’nin nakit açığı ve borç sarmalı kartopu etkisiyle büyüdü. İlk on ayda nakit açığı 2,2 trilyon liraya ulaşan Hazine’nin brüt borçlanması 5 trilyon lirayı aştı.
Hazine, sıkı para politikasının başarıya ulaşmasıyla birlikte yıl sonuna doğru faizlerin düşeceğini ve bu sayede eski borçları daha düşük maliyetle yenileyebileceğini öngörüyordu. Ancak hesapta olmayan dış ve iç nedenlerle faiz indirim sürecinin tıkanmasıyla birlikte bu hesaplar tamamen altüst oldu. Hazine, dezenflasyon sürecine kontra jeopolitik riskler ve iç siyasal olumsuzlukların etkisiyle enflasyonda katılık yüzünden faiz oranlarını aşağı çekemezken; küresel ve yerel genel finansal koşulların yol açtığı likidite daralması nedeniyle de finansman yükünü dışarıya dağıtamayıp tamamen iç piyasaya yıkmak zorunda kaldı. Faiz indirimlerinin planlandığı gibi devam etmemesi ve dış finans musluklarının açılmaması nedeniyle Hazine’yi yılın onuncu ayına gelinmesine rağmen yüzde 35-40 bandındaki tarihi yüksek cari faiz oranlarıyla iç borçlanmaya devam etmek zorunda bıraktı.
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın açıkladığı verilere göre ocak-ekim döneminde Hazine’nin nakit bazda gelirleri geçen yılın eş dönemine göre yüzde 33,2 artışla 13 trilyon 730,7 milyar, harcamaları ise yüzde 31 artışla 15 trilyon 937,7 milyar lira oldu. Özelleştirme ve fon geliri olarak 5,5 milyar liralık da giriş kaydedilen bu dönemde Hazine nakit dengesi 2 trilyon 201,5 milyar lira açık verdi. Nakit açığı geçen yılın aynı dönemindekinin yüzde 20 üstünde gerçekleşti.
Ocak-ekim döneminde Hazine’nin nakit bazda harcamalarının 13 trilyon 470 milyar liralık bölümünü oluşturan faiz dışı harcamalar önceki yıla göre artış yüzde 29 ile enflasyonun altında artarken, faiz ödemeleri yüzde 43,3’le yıllık enflasyonun çok üzerinde bir artışla 2 trilyon 467,7 milyar liraya ulaştı.
İlk on aylık dönemler itibarıyla tüm yılların en yüksek faiz ödemesi bu yıl gerçekleşti. Geçen yılın aynı dönemine göre 745,7 milyar lira daha fazla faiz ödendi. İlk on aylık dönemler itibarıyla faiz ödemelerinin geçen yıl nakit bazda toplam giderler içinde yüzde 14,2 olan payı, bu yıl yüzde 15,5’e yükseldi.
İlk on ayda Hazine’nin rekor düzeyde verilen nakit açığı tamamen, faiz ödemelerinden kaynaklandı. Hazine’nin geçen yılın ocak-ekim döneminde 137,8 milyar TL açık veren faiz dışı dengesi bu yılın aynı döneminde 260,7 milyar lira fazla verdi. Faiz dışı fazlanın aşağı çekmesine rağmen Hazine’nin nakit açığı geçen yılın aynı dönemine göre 367,3 milyar lira büyüdü.
Not: Başlıklara tıklayarak yazıların tamamına ulaşabilirsiniz.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
