İsrail’de 27 Ekim’de yapılacak genel seçimlerde Başbakan Binyamin Netanyahu iktidarını korumaya çalışırken, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot liderliğindeki muhalefet değişim vaadiyle seçmenin karşısına çıkıyor.
Son anketler Netanyahu’nun koalisyonunun çoğunluğun gerisinde kalabileceğine işaret ediyor. Ancak muhalefetin de hükümet kurabilecek bir çoğunluk oluşturması garanti değil.
İsrail, 7 Ekim 2023’te Hamas’ın düzenlediği saldırıdan bu yana ilk kez genel seçimler için sandık başına gidiyor. Seçim, yalnızca Netanyahu’nun siyasi geleceğini değil, İsrail’in güvenlik politikalarını, Filistin meselesine yaklaşımını ve Türkiye başta bölge ülkeleriyle ilişkilerini de etkileyebilir.
Netanyahu, Likud Partisi ve sağ, aşırı sağ ile ultra-Ortodoks partilerden oluşan koalisyonla iktidarını sürdürmeyi hedefliyor. Muhalefetin öne çıkan isimlerinden eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot ise merkez çizgideki Yaşar Partisi’yle seçime giriyor.
Reuters’ın 26 Ekim tarihli değerlendirmesine göre, seçim yaklaşırken yarış daraldı. Netanyahu’nun iktidarı kaybetme ihtimali bulunsa da rakiplerinin hükümeti kurmak için izleyebileceği yol henüz netleşmiş değil.
Son anketler
İsrail’de yayımlanan son kamuoyu araştırmaları, Netanyahu’nun mevcut koalisyonunun parlamentoda gerekli çoğunluğu elde etmekte zorlanabileceğini gösteriyor.
İsrail.com’un farklı araştırma kuruluşlarının son anketlerini bir araya getiren ortalamasına göre, Netanyahu’nun koalisyonunu oluşturan partilerin toplam sandalye sayısının yaklaşık 50’de kalması bekleniyor. Eisenkot’un Yaşar Partisi ise ortalama 22 sandalyeyle öne çıkıyor. Netanyahu’nun Likud Partisi için öngörülen sandalye sayısı yaklaşık 21.
Eski Başbakan Naftali Bennett ile yine eski Başbakan Yair Lapid’in birlikte hareket ettiği ittifakın yaklaşık 14 sandalye kazanması bekleniyor. Yair Golan’ın Demokratlar Partisi için dokuz, aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir’in Yahudi Gücü Partisi için sekiz sandalye tahmin ediliyor.
Ancak anketler, partilerin sandalye sayılarının yanı sıra koalisyon kurma ihtimalinin de değerlendirilmesini gerektiriyor. Netanyahu karşıtı partiler toplamda güçlü bir sonuç alsalar bile aralarındaki siyasi farklılıklar hükümet kurmayı zorlaştırabilir.
İsrail parlamentosu Knesset’te 120 sandalye bulunuyor. Hükümet kurmak için en az 61 milletvekilinin desteği gerekiyor.
Neden zorlanıyor?
İsrail siyasetinin en uzun süre görev yapan liderlerinden biri olan Netanyahu, 7 Ekim 2023 saldırısının ardından güvenlik ve istihbarat kurumlarının başarısızlığına ilişkin eleştirilerle karşı karşıya kaldı.
Muhalefet, Netanyahu’yu saldırı öncesindeki güvenlik açıklarının siyasi sorumluluğunu üstlenmemekle ve savaş sonrasına ilişkin net bir plan ortaya koyamamakla suçluyor.
Netanyahu ise güvenlik politikasını, Hamas ve İran’a karşı yürütülen askeri operasyonları ve ABD Başkanı Donald Trump yönetimiyle ilişkilerini öne çıkarıyor.
Başbakan, İsrail’de yolsuzluk suçlamalarıyla ilgili yargı süreciyle de karşı karşıya. Hakkındaki suçlamaları reddediyor. Uluslararası Ceza Mahkemesi de 2024’te Gazze’de işlendiği ileri sürülen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlarla bağlantılı iddialar kapsamında Netanyahu hakkında tutuklama emri çıkarmıştı.
Bunun yanında, ultra-Ortodoks Yahudilerin askerlikten muaf tutulması ve devlet kaynaklarından aldıkları destekler de tartışma konusu. Özellikle savaş döneminde askerlik yükümlülüğünün toplumun farklı kesimleri arasında eşit paylaşılması talebi, hükümet üzerindeki baskıyı artırıyor.
Aşırı sağ
Seçimin önemli başlıklarından biri de aşırı sağın parlamentodaki gücü.
Maliye Bakanı Bezalel Smotrich’in Dini Siyonizm Partisi ile Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir’in Yahudi Gücü Partisi, Netanyahu’nun başlıca sağcı ortakları arasında yer alıyor. Her iki siyasetçi de Batı Şeria’daki yerleşimlerin genişletilmesini ve Filistinlilere karşı sert güvenlik politikalarını savunuyor.
Reuters’ın seçim öncesi değerlendirmesine göre Ben-Gvir’in partisi, özellikle genç ve ilk kez oy kullanacak seçmenler arasındaki desteğini artırıyor. Anketler, partinin Knesset’te en az sekiz sandalye kazanabileceğine işaret ediyor.
Bu durum, Netanyahu’nun partisi oy kaybetse bile aşırı sağın hükümet üzerindeki etkisini koruyabileceği anlamına geliyor. Netanyahu’nun iktidarını sürdürmesi halinde Smotrich ve Ben-Gvir’in yeni hükümette nasıl bir konum elde edeceği, İsrail’in Filistin politikasının geleceği açısından önem taşıyacak.
Ultra-Ortodoks Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği partileri de Netanyahu’nun geleneksel ortakları arasında. Bu partilerin askerlik muafiyetleri, dini eğitim ve sosyal destekler konusundaki talepleri, koalisyon görüşmelerinde belirleyici olabilir.
Muhalefetin sorunu
Netanyahu’ya karşı yarışan siyasi isimler, başbakanın görevden ayrılması konusunda birleşseler de aynı siyasi çizgiyi temsil etmiyor.
Eisenkot, güvenlik ve yönetim reformlarını öne çıkaran merkezci bir siyaset izliyor. Eski başbakan Naftali Bennett ve Yair Lapid ise merkez ve sağ seçmene hitap eden ortak bir listeyle seçime giriyor. Eski Savunma Bakanı Avigdor Liberman daha sert bir güvenlik politikasını savunurken Yair Golan’ın Demokratlar Partisi sol çizgide yer alıyor.
Bu farklılıklar, seçim sonrasında Netanyahu karşıtı bir koalisyon oluşturulmasını güçleştirebilir. Özellikle Arap partileriyle işbirliği konusu, muhalefetin önündeki temel sorunlardan biri.
İsrail nüfusunun yaklaşık beşte birini oluşturan Arap vatandaşlar, Birleşik Arap Listesi ve Ortak Liste gibi partiler aracılığıyla parlamentoda temsil ediliyor. Bu partilerin sandalye sayıları, iki ana siyasi kamp arasındaki dengeyi değiştirebilir.
Ancak ana akım Siyonist muhalefet partilerinin Arap partileriyle resmî koalisyon kurmaya mesafeli yaklaşması, Netanyahu karşıtlarının çoğunluğa ulaşması halinde bile hükümet kurma sürecini karmaşıklaştırabilir.
Bölgeye etkisi
Seçim sonuçları, İsrail’in Gazze, Lübnan ve İran’a yönelik politikalarının yanı sıra ABD ve Türkiye ile ilişkileri açısından da önem taşıyor.
Netanyahu’nun iktidarını koruması, mevcut sağ ve aşırı sağ koalisyonun politikalarının devam etmesi anlamına gelebilir. Eisenkot liderliğinde kurulacak bir hükümet ise 7 Ekim saldırısına ilişkin soruşturma, askerlik yükümlülükleri ve yönetim reformları gibi konularda farklı adımlar atabilir.
Bununla birlikte Eisenkot da İran, Hamas ve İsrail’in güvenliği konusunda sert bir çizgiyi savunuyor. Dolayısıyla hükümet değişikliği, İsrail’in bütün güvenlik politikalarının köklü biçimde değişeceği anlamına gelmiyor.
Türkiye-İsrail ilişkilerinin geleceği de seçim sonrasındaki siyasi dengelerden etkilenecek başlıklar arasında. Ancak yeni hükümetin kimlerden oluşacağı ve bölgesel çatışmalara nasıl yaklaşacağı belli olmadan ikili ilişkilerde köklü bir değişiklik yaşanacağını söylemek mümkün değil.
İsrail’de seçmenler doğrudan başbakanı değil, parlamentodaki partileri seçiyor. Oylar, ülke genelinde uygulanan nispi temsil sistemiyle Knesset’teki 120 sandalyeye dağıtılıyor.
Seçimin ardından Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, parlamentoya giren partilerin temsilcileriyle görüşerek hükümeti kurma olasılığı en yüksek milletvekiline görev verecek. Bu kişinin parlamentoda en az 61 milletvekilinin desteğini alabilecek bir koalisyon oluşturması gerekiyor.
En fazla sandalyeyi kazanan parti bu çoğunluğu sağlayamazsa, daha az sandalye kazanan bir partinin lideri hükümeti kurabilir.
Bu nedenle 27 Ekim’deki seçimlerin sonucu, Netanyahu’nun siyasi geleceği açısından belirleyici olsa da yeni başbakanın kim olacağı aynı gece kesinleşmeyebilir. İsrail siyasetinde asıl mücadele, sandıktan çıkan sonuçların ardından başlayacak koalisyon görüşmelerinde yaşanabilir.
İlgili yazı:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
