ABD Başkanı Donald Trump, Rusya-Ukrayna savaşını sona erdirecek bir anlaşma için Kiev üzerindeki baskıyı artırıyor.
Şubat ayında kesilen ABD arabuluculuğundaki görüşmelerin kasımın ilk yarısında yeniden başlaması bekleniyor. Ancak Moskova ile Kiev arasındaki temel anlaşmazlıklar sürüyor. Rusya toprak kazanımlarını güvence altına almak, Ukrayna ise yeni bir saldırıyı önleyecek garantiler elde etmek istiyor. Peki taraflar ne istiyor ve hangi konularda geri adım atabilir?
Rusya ile Ukrayna arasında barış arayışında yeni bir diplomatik hareketlilik yaşanıyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın temsilcisi Steve Witkoff’un önce Norveç’te Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ve Avrupalı liderlerle, ardından Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le görüşmesi, müzakerelerin yeniden başlamasının önünü açtı.
Putin, 21 Ekim’de St. Petersburg’da Witkoff’la yaptığı görüşmenin ardından ABD arabuluculuğundaki üçlü temasların yeniden başlamasına prensipte hazır olduklarını bildirdi. Kremlin Dış Politika Danışmanı Yuriy Uşakov, yeni görüşmelerin 10 Kasım sonrasında yapılabileceğini açıkladı.
Zelenskiy de ABD, Rusya ve Ukrayna heyetlerinin kasım ayında yeniden bir araya gelmesini beklediklerini duyurdu. Ukrayna lideri, toprak meselesinin liderler düzeyinde ele alınması gerektiğini belirtti.
Böylece şubat ayında Cenevre’de yapılan son görüşmelerden sonra duran diplomatik süreç yeniden hareketlenmiş oldu. Ancak tarafların müzakere masasına dönmeye hazır olması, barış anlaşmasına yaklaştıkları anlamına gelmiyor. Toprak, güvenlik garantileri ve Ukrayna’nın gelecekteki uluslararası konumu konularında görüş ayrılıkları devam ediyor.
Trump’ın pozisyonu
Trump’ın önceliği, dört yılı aşan savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya ulaşmak. ABD Başkanı, diplomatik girişimlerin sonuç vermesi için özellikle Kiev üzerinde baskı kuruyor. Washington, Ukrayna’nın bazı taleplerini yumuşatmasının anlaşma ihtimalini artıracağını düşünüyor.
Ancak ABD’nin önünde iki sorun bulunuyor: Birincisi, Ukrayna’nın toprak kaybını kabul etmesini sağlamak. İkincisi, Putin’i savaşın devamından vazgeçirecek koşulları oluşturmak.
Trump yönetiminin Moskova’yla ekonomik ilişkiler konusunda attığı bazı adımlar ve Rusya’ya yönelik yaptırımlara ilişkin tutumu da Kiev’de kaygı yaratıyor. Ukrayna yönetimi, Rusya’nın ekonomik ve askeri baskıdan kurtulmasının Moskova’nın uzlaşma isteğini azaltabileceğini düşünüyor.
Washington’ın bir diğer hedefi, Ukrayna’daki savaşın ABD’nin askeri ve mali kaynakları üzerindeki yükünü azaltmak. Bununla birlikte, Rusya’nın gelecekte yeniden saldırmasını engelleyecek güvenlik düzenlemeleri oluşturulmadan yapılacak bir anlaşmanın kalıcı olup olmayacağı tartışmalı.
Trump’ın geri adım atabileceği alan: Washington, Ukrayna’nın NATO üyeliği konusunda kısa vadede somut bir ilerleme sağlanamayacağını kabul edebilir. Bunun yerine Kiev’e NATO’nun kolektif savunma mekanizmasını birebir tekrarlamayan, ancak yeni bir saldırı durumunda askeri destek ve caydırıcılık sağlayacak güvenceler verilmesini destekleyebilir.
Ancak Trump’ın Moskova’yı hangi tavizlerle uzlaşmaya ikna edebileceği henüz belli değil. Görüşmelerin yeniden başlaması, Kremlin’in temel taleplerinden vazgeçtiğini göstermiyor.
Putin’in pozisyonu
Moskova’nın taleplerinin merkezinde toprak meselesi bulunuyor. Rusya, 2014’te ilhak ettiği Kırım’ın yanı sıra 2022’de ilhak ettiğini ilan ettiği Donetsk, Luhansk, Zaporijya ve Herson bölgelerinin tamamı üzerinde kontrol istiyor.
Ancak Rusya, söz konusu dört bölgenin tamamını fiilen kontrol etmiyor. Kremlin, Ukrayna ordusunun bu bölgelerden çekilmesini talep ediyor. Kiev ise kontrolündeki toprakları Rusya’ya bırakmayı reddediyor.
Putin’in talepleri yalnızca toprakla sınırlı değil. Moskova, Ukrayna’nın NATO üyeliğinden vazgeçmesini, ordusunun kapasitesinin sınırlandırılmasını ve Rusça konuşanların haklarıyla Moskova’yla bağlantılı Ortodoks Kilisesi’nin statüsü gibi konularda değişiklik yapılmasını istiyor.
Putin, müzakerelerin geçici bir ateşkesten çok, savaş sonrasındaki güvenlik düzenini belirlemesi gerektiğini savunuyor. Kremlin’e göre anlaşma, yalnızca Ukrayna’nın değil, Rusya’nın da güvenlik kaygılarını dikkate almalı. Moskova ayrıca Avrupa’nın genel güvenlik mimarisinin de görüşmelerde ele alınmasını istiyor.
Bu yaklaşım, Rusya’nın savaşın başlangıcından bu yana dile getirdiği taleplerin büyük ölçüde korunduğunu gösteriyor.
Putin’in geri adım atabileceği alan: Moskova, bütün siyasi ve hukuki taleplerinin aynı anda karşılanmasını beklemek yerine, bazı konuların aşamalı olarak ele alınmasını kabul edebilir. Örneğin toprakların nihai statüsü üzerinde uzlaşma sağlanamasa bile mevcut cephe hattının dondurulması, yaptırımların geleceği ve güvenlik düzenlemeleri hakkında görüşmelere devam edilmesi bir seçenek olabilir.
Ancak Rusya’nın ilhak ettiğini ilan ettiği topraklardan vazgeçmeye hazır olduğuna ilişkin somut bir işaret bulunmuyor. Moskova’nın fiilî kontrolündeki bölgelerle hukuken kendi toprağı saydığı bölgeler arasında ayrım yapmaya razı olup olmayacağı, müzakerelerin en zor başlıklarından biri olacak.
Zelenski’nin pozisyonu
Ukrayna açısından temel mesele, toprak kayıplarını resmen kabul etmeden savaşı durdurmak ve gelecekte yeni bir Rus saldırısına karşı güvence elde etmek.
Kiev, Rusya’nın işgal ettiği bölgelerin hukuken Moskova’ya ait olduğunu kabul etmeye karşı çıkıyor. Zelenski, toprak meselesinin liderler düzeyinde görüşülmesi gerektiğini belirtiyor. Bu yaklaşım, Ukrayna’nın müzakere kapısını kapatmadığını ancak toprak konusunda önceden taviz vermek istemediğini gösteriyor.
Zelenski’nin ikinci temel talebi güvenlik garantileri. Ukrayna yönetimi, ateşkes sağlansa bile Rusya’nın yeniden saldırabileceğinden endişe ediyor. Bu nedenle Batılı ülkelerden uzun vadeli askeri ve mali destek, güçlü bir Ukrayna ordusu ve yeni bir saldırı durumunda devreye girecek mekanizmalar istiyor.
Kiev, NATO üyeliğini de güvenlik seçeneklerinden biri olarak görüyor. Ancak Washington’ın Ukrayna’nın kısa vadede NATO’ya katılması ihtimaline mesafeli yaklaşması, müzakerelerin bu başlığında uzlaşmayı zorlaştırıyor.
Zelenskiy, Ukrayna ordusunun sınırlandırılmasını veya ülkesinin tarafsızlığa zorlanmasını kabul etmeyeceğini de açıkladı. Kiev’e göre böyle bir düzenleme, Rusya’nın gelecekte yeniden saldırması halinde ülkenin kendisini savunma kapasitesini zayıflatabilir.
Zelenski’nin geri adım atabileceği alan: Kiev, toprakların nihai statüsünü çözmeden mevcut cephe hattında ateşkes sağlanmasını değerlendirebilir. Bu, işgal altındaki bölgelerin Rusya’ya ait olduğunu kabul etmek anlamına gelmez. Ukrayna, hukuki iddialarını korurken fiilî durumu geçici olarak dondurmayı kabul edebilir.
Ancak böyle bir formülün Kiev açısından kabul edilebilir olması için güvenlik garantilerinin somut olması gerekiyor. Ukrayna’nın yalnızca siyasi açıklamalarla yetinmesi beklenmiyor. Askeri yardımın sürmesi, savunma kapasitesinin korunması ve olası bir yeni saldırı karşısında hangi ülkelerin nasıl hareket edeceğinin açıklığa kavuşturulması önem taşıyor.
Zelenskiy ayrıca enerji altyapısına yönelik saldırıların durdurulmasını da müzakere edilebilir bir konu olarak gündeme getiriyor. Ukrayna, Rusya’nın enerji tesislerine saldırıları durdurması halinde Rus petrol rafinerilerine yönelik saldırılarını durdurmayı değerlendirebileceğini belirtiyor.
Avrupa’nın pozisyonu
Avrupa ülkeleri, savaşın sona ermesini desteklemekle birlikte, Rusya’nın elde ettiği toprak kazanımlarının askeri güç yoluyla kalıcı biçimde kabul edilmesinden kaygı duyuyor.
Avrupa’nın öncelikleri arasında Ukrayna’nın egemenliğinin korunması, Rusya’nın gelecekte yeni bir saldırı başlatmasını önleyecek güvenlik düzenlemeleri ve Avrupa’nın güvenlik kararlarında söz sahibi olması bulunuyor.
Avrupalı liderler, Ukrayna’nın geleceği hakkında yalnızca Washington ve Moskova’nın karar vermesine de karşı çıkıyor. Avrupa’nın askeri, mali ve siyasi desteği, herhangi bir anlaşmanın uygulanmasında belirleyici olabilir.
Bununla birlikte Avrupa ülkeleri arasında da görüş ayrılıkları var. Bazıları daha güçlü güvenlik garantileri ve Rusya’ya daha fazla baskı yapılmasını savunurken bazıları savaşın sona erdirilmesi için diplomatik uzlaşmaya öncelik verilmesini istiyor.
Avrupa’nın geri adım atabileceği alan: Avrupa ülkeleri, Ukrayna’nın NATO üyeliği konusunda kısa vadeli bir çözüm bulunamaması halinde alternatif güvenlik düzenlemelerini destekleyebilir. Ancak bunun karşılığında Ukrayna’nın savunma kapasitesinin korunmasını ve Rusya’nın yeni bir saldırı başlatması durumunda etkili bir karşılık verilmesini isteyeceklerdir.
Avrupa’nın bir başka sorunu da olası bir anlaşmanın uygulanması. Ateşkesin denetlenmesi, ihlallerin tespit edilmesi ve Ukrayna’ya verilecek güvenlik güvencelerinin nasıl işletileceği henüz netleşmiş değil.
En zor üç başlık
Tarafların talepleri karşılaştırıldığında, anlaşmanın önündeki engeller üç ana başlıkta toplanıyor.
1-Toprak meselesi
Rusya, ilhak ettiğini ilan ettiği bölgelerin tamamı üzerinde kontrol istiyor. Ukrayna ise topraklarını hukuken terk etmeyi reddediyor. Mevcut cephe hattının dondurulması, bu çelişkiyi çözmeden savaşı durdurmanın bir yolu olabilir. Ancak bunun hangi hukuki çerçevede yapılacağı belirsiz.
2-Ukrayna’nın gelecekteki güvenliği
Moskova, Ukrayna’nın NATO üyeliğinden vazgeçmesini ve askeri kapasitesinin sınırlandırılmasını istiyor. Kiev ise güçlü bir orduya ve Batılı ülkelerin desteğine ihtiyaç duyuyor. NATO üyeliği yerine ikili güvenlik anlaşmaları, uzun vadeli silah desteği ve Avrupa’nın katılacağı bir güvenlik mekanizması tartışılabilir. Ancak Rusya’nın böyle bir düzenlemeyi kabul edip etmeyeceği bilinmiyor.
3-Ateşkesin zamanlaması
Ukrayna, önce ateşkes sağlanmasını, ardından siyasi ve toprak meselelerinin görüşülmesini savunuyor. Rusya ise geçici bir ateşkes yerine kapsamlı bir anlaşmaya öncelik veriyor. Bu yaklaşım farkı, müzakerelerin başlamasını kolaylaştırsa bile sonuç alınmasını zorlaştırabilir.
Tarafların birbirine güvenmemesi de önemli bir engel. Kiev, ateşkesin Rusya’ya yeniden hazırlanmak için zaman kazandırmasından endişe ediyor. Moskova ise geçici bir ateşkesin Ukrayna’nın askeri kapasitesini güçlendirmek için kullanılabileceğini düşünüyor.
Umut var mı?
Kasımın ilk yarısında Abu Dabi’de yapılması beklenen üçlü görüşmeler, öncelikle müzakere sürecinin yeniden kurulması açısından önem taşıyor.
İlk aşamada toprakların nihai statüsü konusunda anlaşma sağlanması zor görünüyor. Daha gerçekçi hedefler arasında esir takaslarının sürdürülmesi, enerji altyapısına yönelik saldırıların durdurulması, insani düzenlemeler ve ateşkesin nasıl denetlenebileceğinin ele alınması bulunuyor.
Böyle bir ilerleme, kapsamlı bir barış anlaşması anlamına gelmeyecek. Ancak tarafların daha zor konuları görüşebileceği bir zemin oluşturabilir.
Asıl sınav, görüşmelerin liderler düzeyine taşınıp taşınamayacağı ve Putin ile Zelenskiy’nin siyasi karar gerektiren konularda uzlaşmaya hazır olup olmadığı konusunda.
Özetle, Rusya savaşın sonuçlarını kendi lehine güvence altına almak, Ukrayna yeni bir saldırıyı önleyecek garantiler elde etmek, Trump ise çatışmayı sona erdirecek bir anlaşmaya ulaşmak istiyor. Bu hedeflerin kesiştiği alan, mevcut cephe hattının geçici olarak dondurulması ve güvenlik düzenlemelerinin aşamalı biçimde ele alınması olabilir. Ancak toprakların nihai statüsü ve Ukrayna’nın gelecekteki güvenliği çözülmeden kalıcı barışa ulaşılması zor görünüyor.
Not: Görsel yapay zekâyla hazırlanmıştır.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
