Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, eylül ayının başında düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) liderler zirvesinin ardından gazetecilere yaptığı açıklamada, ülkesinin örgüte tam üyeliği değerlendireceğini söyledi.
Bununla birlikte, bunun “Batı’ya sırtını dönmek anlamına kesinlikle gelmediğini” belirtti ve “Türkiye, hem Batı hem de Doğu ile dengeli ilişkiler geliştirebilen ve bu doğrultuda bağlarını derinleştirebilen bir ülkedir” dedi.
ŞİÖ başlangıçta terörizm, ayrılıkçılık ve aşırıcılık gibi güvenlik tehditleriyle mücadeleye odaklanan bir örgüt olarak kurulmuştu. Zamanla görev alanını ekonomik konuları da kapsayacak şekilde genişletti. Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan örgütün kurucu üyeleriydi. Hindistan, Pakistan, İran ve Belarus ise daha sonra tam üye oldu. Türkiye, 2013’ten bu yana diyalog ortağı statüsünde bulunuyor. Tam üyelik, ŞİÖ kararlarının etkisi ne kadar sınırlı olursa olsun, Türkiye’ye ilgili konularda oy kullanma ve veto hakkı sağlayacak; böylece ülkenin sembolik siyasi etkisini artıracak.
Ancak Hindistan açısından çıkmaz da bu noktada ortaya çıkıyor çünkü Ankara ile ilişkileri sorunlu. Türkiye, yıllardır Pakistan’ın askerî ve teknik ortağı konumunda. Bu nedenle Hindistan bakış açısıyla Türkiye dolaylı bir ulusal güvenlik tehdidi oluşturuyor. Üstelik Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan’la bir ittifak kurdu. Bu ittifakı birçok kişi “İslam NATO’su” olarak adlandırıyor. 2025 baharında Hindistan ile Pakistan arasında yaşanan çatışmalarda Türkiye, Pakistan’a tam siyasi destek verdi. Ayrıca Pakistan’ın Keşmir anlaşmazlığına yaklaşımını da güçlü biçimde destekliyor.
Bu nedenle Hindistan’ın, Türkiye’nin ŞİÖ’ye tam üyeliğine karşı çıkmak için kendine göre gerekçeleri var. Hindistan’ın Pakistan’ın BRICS’e tam üyeliğine karşı çıkmak için de aynı ölçüde gerekçesi bulunuyor. Hindistan, Pakistan’ın BRICS’le ortaklık kurmasını veto edebilir. Ancak Türkiye’nin ŞİÖ’deki diyalog ortaklığı, Hindistan örgüte tam üye olmadan önce başladı. Dolayısıyla Yeni Delhi bu ortaklığı sona erdiremez. Dolayısıyla Türkiye’nin, toplantıların işleyişini etkileme, hele belirleme konusunda hiçbir yetkisi olmamasına rağmen, bu toplantılara katılmasını kabul etmek zorunda.
Türkiye’nin ŞİÖ’ye tam üyeliğinin Hindistan açısından kabul edilemez olması, Rusya’nın çıkarlarına da dolaylı biçimde hizmet edebilir. Bu durum, Putin’in Erdoğan’la dostane ilişkilerini sürdürmesine rağmen geçerli olabilir. İki liderin son zirvede bir araya gelmesi bu dostane ilişkilerin göstergesiydi. Ama Türkiye’nin Rusya için giderek büyüyen, henüz tam olarak açığa çıkmamış bir tehdit olabileceği yorumlarına daha önce değinmiştim. Bu tehdit, Ağustos 2025’te gündeme gelen “Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası” (TRIPP) ile bağlantılı. Söz konusu güzergâhın açıklanmayan ikili amaçlarından biri, Rusya’nın güney çevresi boyunca Türkiye’nin öncülüğünde, NATO’yla bağlantılı bir askerî lojistik koridoru oluşturmak.
TRIPP, Türkiye’nin öncülüğündeki Türk Devletleri Teşkilatı’nın (TDT) da dönüşümünü hızlandırabilir. Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan’ın yer aldığı bu teşkilat, sosyoekonomik bir gruptan NATO’yla uyumlu, askerîleştirilmiş bir yapıya dönüşebilir. Bu ülkelerden Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan ŞİÖ’nün tam üyeleri. Söz konusu süreçler, Türkiye’nin ŞİÖ’deki diyalog ortaklığından bağımsız olarak ilerliyor. Ancak bu gelişmeler sürerse Türkiye, ŞİÖ’ye tam üye olması durumunda TDT’yi örgüt içinde bir alt blok oluşturmak için kullanabilir.
Böyle bir senaryo, Hindistan’ın ve Rusya’nın ŞİÖ’deki etkisini zayıflatır. Türkiye’nin yeni müttefiki Pakistan’ın da bu alt blokla ortaklık kurması halinde söz konusu etki daha da azalabilir. Türkiye’nin tam üye olması durumunda ŞİÖ’nün 11 üyesinden beşini kapsayan bir siyasi grup ortaya çıkabilir. Hindistan, iki ülke arasındaki kamuoyuna yansıyan anlaşmazlıklar nedeniyle Türkiye’nin tam üyeliğine açıkça karşı çıkmaktan çekinmiyor. Bu durum Rusya’ya ise ŞİÖ konusunda Türkiye’ye karşı temkinli ve sakin bir tutum sürdürme olanağı veriyor. Çünkü Türkiye’nin tam üyelik hayalini sona erdirmek için tek bir üyenin veto hakkını kullanması yeterli.
Not: Yazımın İngilizce orijinalini okumak için tıklayabilirsiniz
Görsel yapay zekâyla üretilmiştir.
İlgili yazı:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
