1-ABD “cehennem yaptırımları” denilen yaptırım yasasını çıkardı mı?
1-Evet. ABD Başkanı Donald Trump, Rusya ve İran’a yönelik yeni yaptırımları içeren “Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act”ı 18 Eylül’de imzalayarak yasalaştırdı. Yasa, Senato’dan 86-11, Temsilciler Meclisi’nden ise 262-159 oyla geçti. Böylece daha önce Kongre’de bekleyen düzenleme artık Trump yönetiminin uygulayabileceği yasal bir çerçeveye dönüştü.
2-Yaptırımlar hemen bugün Rusya’yı vurmaya başlayacak mı?
2-Hayır, bütün hükümler aynı anda uygulanmıyor. Yasanın yürürlüğe girmesi yaptırım mekanizmasını başlatıyor ancak bazı kritik maddeler için 30 günlük süre bulunuyor. Örneğin Rusya’dan ABD’ye yapılan ithalata yönelik yeni gümrük vergilerinin en geç 30 gün içinde yürürlüğe konulması gerekiyor. Rusya’nın ABD’ye enerji ihracatının önemli bölümü zaten 2022’den beri yasak olduğu için bu bölümün doğrudan ekonomik etkisi sınırlı olabilir.
3-En çok konuşulan yüzde 100’lük tarife hemen uygulanacak mı?
3-Otomatik olarak değil. Yasanın en dikkat çekici bölümlerinden biri, Rus petrolü veya doğal gazının en büyük beş ithalatçısı ile Rusya’nın enerji yaptırımlarını aşmasına yardımcı olduğu belirlenen beş ülkenin ABD’ye yaptığı mallara yüzde 100’e kadar ek gümrük vergisi uygulanmasına imkan tanıyor. Ancak bunun için ülkenin yasada belirlenen şartları karşılaması ve yönetimin tarifeyi uygulamaya koyması gerekiyor.
4-Çin ve Hindistan gerçekten yüzde 100 vergiyle karşılaşabilir mi?
5-Evet, yasa böyle bir ihtimali “teorik olarak” yaratıyor. Çin ve Hindistan Rus petrolünün en büyük alıcıları arasında bulunuyor ve bu nedenle ABD’nin ikincil tarifelerinin hedefi olabilecek ülkeler arasında değerlendiriliyor. Ancak bu, Washington’ın yarından itibaren Çin ve Hindistan’dan gelen bütün ürünlere otomatik olarak yüzde 100 vergi koyacağı anlamına gelmiyor. Trump yönetiminin yasadaki mekanizmayı işletmesi ve hangi ülkeye hangi oranda tarife uygulanacağını belirlemesi gerekiyor. Bu arada Rusya’dan en büyük alıcılar listesinde Türkiye de var.
5-O zaman Rusya açısından asıl tehlike nerede?
5-Asıl baskı, Rusya’nın petrol ve gaz gelirlerini dolaylı olarak azaltma hedefinde. Washington, Rusya’nın en büyük enerji müşterilerini ABD pazarıyla Rus enerjisi arasında tercih yapmaya zorlayabilecek bir mekanizma oluşturuyor. Bir ülkenin Rus petrolünü almaya devam etmesi halinde ABD pazarındaki mallarına yüzde 100’e kadar tarife uygulanabilmesi, Rusya’nın enerji ticaretindeki büyük müşterileri açısından maliyeti artırabilir.
6-Rus şirketlerine yönelik yaptırımlar da hemen başlayacak mı?
6-Bazı yaptırım hükümleri için de 30 günlük uygulama süreci öngörülüyor. Yasa Rus hükümeti yetkilileri, bazı Rus bankaları ve finans kuruluşları, savunma ve enerji sektörleriyle bağlantılı kişi ve kuruluşlar ile Rusya’nın “gölge filosu” olarak adlandırılan petrol tankerlerine yönelik yaptırım mekanizmasını genişletiyor. Bu nedenle Rusya üzerindeki finansal ve lojistik baskının önümüzdeki haftalarda artması mümkün.
7-Rusya’nın petrol satışları bir anda duracak mı?
7-Hayır. Yasa Rus petrolünün dünya piyasalarına satışını küresel ölçekte doğrudan yasaklamıyor. Daha çok Rusya’dan enerji alan veya yaptırımların aşılmasına yardımcı olan ülkelerin ABD pazarına erişimini pahalılaştırmayı hedefliyor. Rus petrolünün Çin, Hindistan ve diğer ülkelere satılması devam edebilir. Ancak bu ticaretin ABD ile ekonomik ilişkiler üzerindeki maliyeti yükselirse, alıcı ülkelerin Rus petrolü almaya devam edip etmeyeceği önem kazanacak.
8-Bu yaptırımlar Rus ekonomisine hemen büyük bir darbe vurur mu?
8-Bunu şimdiden söylemek mümkün değil. Etkinin büyüklüğü, Trump yönetiminin hangi yaptırımları ve hangi oranlarda uygulayacağına, Çin ve Hindistan gibi büyük alıcıların nasıl tepki vereceğine ve Rusya’nın petrolünü başka pazarlara ne ölçüde yönlendirebileceğine bağlı. Küresel petrol fiyatları da önemli bir faktör. Petrol fiyatlarının yükselmesi, Rusya’nın ihracat gelirlerindeki kaybın bir bölümünü telafi edebilir.
9-Trump bu yaptırımları uygulamaktan vazgeçebilir mi?
9-Yasanın önemli özelliklerinden biri başkana geniş takdir yetkisi vermesi. Trump bazı yaptırım ve tarife hükümlerini ulusal çıkar veya güvenlik gerekçeleriyle uygulamama ya da belirli ülkelere istisna tanıma imkanına sahip. Bu nedenle yasa, “yarın Rusya’ya otomatik olarak yüzde 100 vergi geliyor” şeklinde okunmamalı. Ancak Kongre, Rusya’ya yönelik yaptırımların önemli bir bölümünü artık yasal zemine oturtmuş durumda.
10-Öyleyse “cehennem yaptırımları” bugün için gerçek bir ekonomik darbe mi, yoksa tehdit mi?
10-Yasa artık teorik bir tasarı değil. Trump’ın imzasıyla yürürlüğe girdi. Ancak özellikle Rus petrolünün büyük alıcılarına yönelik yüzde 100’e kadar tarifeler henüz otomatik olarak uygulanmıyor. Kritik dönem önümüzdeki 30 gün olacak. Bu süreçte Washington’ın hangi ülkelere yönelik tarifeleri devreye sokacağı, oranların ne olacağı ve Çin ile Hindistan gibi büyük alıcıların nasıl karşılık vereceği netleşecek. Dolayısıyla Rusya açısından asıl ekonomik sonuç, yasanın kendisinden çok Trump yönetiminin bu yetkileri ne ölçüde kullanacağına bağlı olacak.
“10 soruda” dizisindeki diğer yazılar için tıklayın
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
