Özbekistan’da yaklaşık otuz yıl önce başlatılan Latin alfabesine geçiş süreci yeni bir döneme girdi.
Parlamento (Yasama Meclisi), Latin alfabesini yeniden düzenleyen yasa tasarısını kabul ederek Senato’ya gönderdi. Tasarının yasalaşması halinde Özbekistan, bağımsızlığından bu yana sürdürdüğü en kapsamlı alfabe reformlarından birini hayata geçirmiş olacak.
Özbekistan, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından 1993 yılında Latin alfabesine geçme kararı aldı. Amaç, Kiril alfabesinden uzaklaşmak ve ülkenin yeni kimliğini bağımsızlık ekseninde yeniden inşa etmekti. Ancak geçiş hiçbir zaman tam anlamıyla tamamlanamadı.
Bugün ülkede hem Latin hem de Kiril alfabesi birlikte kullanılmaya devam ediyor. Özellikle yaşlı kuşak Kiril yazısını tercih ederken, gençler büyük ölçüde Latin harfleriyle eğitim görüyor. Gazetelerden tabelalara, resmi belgelerden sosyal medyaya kadar iki alfabenin bir arada kullanıldığı karmaşık bir görünüm ortaya çıkmış durumda.
Neler değişecek?
Yeni düzenleme, mevcut sistemdeki bazı iki harfli birleşimleri tek harfe dönüştürüyor.
Buna göre;
- sh → ş
- ch → ç
- o’ → ö
- g’ → ğ
olarak yazılacak.
Görsel: BBC Türkçe
Böylece mevcut 26 harf ve üç harf birleşiminden oluşan sistem yerine 28 harf ve tek bir kesme işaretinden oluşan daha sade bir alfabe hedefleniyor.
Bu değişiklik Türkçe bilenlerin dikkatini hemen çekiyor. Çünkü önerilen harflerin tamamı Türkiye Türkçesinde uzun yıllardır kullanılan karakterler.
Özbek bilim insanları ve yasa hazırlayıcıları, reformun temel gerekçesinin dijital dünyada yaşanan teknik sorunları azaltmak olduğunu belirtiyor.
Mevcut sistemde kullanılan o’, g’, sh ve ch gibi birleşik yazımlar bilgisayar sistemlerinde, arama motorlarında, elektronik ödeme altyapılarında, otomatik çeviri programlarında ve uluslararası veri tabanlarında çeşitli uyumsuzluklara neden olabiliyor.
Tek ses–tek harf prensibine yaklaşılmasıyla bu sorunların önemli ölçüde azalacağı düşünülüyor.
Hükümet ani bir dönüşüm yerine kademeli geçiş planlıyor.
Yasa yürürlüğe girse bile eski resmi belgeler, banknotlar, devlet evrakları, tabelalar, kurum logoları geçerliliğini koruyacak. Yeni alfabe zaman içinde uygulanacak. Böylece devlet bütçesine büyük bir mali yük bindirilmemesi amaçlanıyor.
Türk dünyası için anlamı
Alfabe meselesi yalnızca dil bilimsel bir konu değil.
Türkiye, Azerbaycan ve Türkmenistan uzun süredir Latin alfabesi kullanıyor. Kazakistan da benzer bir dönüşüm süreci yürütüyor.
Özbekistan’ın da harf sistemini Türkiye Türkçesine daha yakın hale getirmesi, Türk dilleri arasındaki yazılı iletişimi kolaylaştırabilecek önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
