Görünen o ki Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), ABD ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşın ardından tarafını seçmiş durumda. Ancak bu tercih, ülkenin Arap dünyasının büyük bölümü tarafından dışlanmasına sebep olabilir.
Hafta başında İngiltere merkezli çevrimiçi dergi Middle East Eye’da çıkan habere göre, İsrail ile BAE ortak bir savunma fonu kurma hazırlığında. Buna göre iki ülke birlikte silah satın alacak. Haber, adı açıklanmayan iki ABD’li yetkiliye dayandırılıyor. Ancak iki hükümet de iddiayı doğrulamadı.
Fonun İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu’nun BAE’ye yaptığı gizli bir ziyaret sırasında kararlaştırıldığı öne sürüldü. Netanyahu, gerçekleştiğini öne sürdüğü bu ziyareti 13 Mayıs akşamı kamuoyuna açıkladı, ancak birkaç saat sonra BAE yönetimi ziyaretin hiç gerçekleşmediğini savundu.
Bir gün önce ise İsrail’deki ABD Büyükelçisi Mike Huckabee, Tel Aviv’deki bir etkinlikte İsrail’in İran’dan gelebilecek hava saldırılarına karşı savunmaya yardımcı olmak amacıyla BAE’ye hava savunma sistemleri verdiğini doğrulamıştı.
Tüm bunlar, BAE’nin Nisan ayı sonunda 59 yıldır üyesi olduğu petrol üreticileri örgütü OPEC’ten ayrılacağını açıklamasıyla birleşince de Orta Doğu’nun köklü biçimde değiştiğine dair yorumlar arttı.
Avrupa Dış İlişkiler Konseyi araştırmacılarından Cinzia Bianco, Mayıs ortasında yayımladığı analizinde “Körfez’de onlarca yıldır süren düzen çözülüyor, yerine yenisi şekilleniyor” ifadelerini kullandı. İsrail’de görev yapan eski Güney Kore Büyükelçisi Ma Young-sam da The Korea Times gazetesine verdiği demeçte, “BAE’nin tetiklediği jeopolitik deprem geçici bir bölgesel çatışmadan fazlası. Yeni bir Ortadoğu düzeninin ortaya çıktığını gösteriyor” dedi.
Lübnan’da Almanya merkezli Friedrich Ebert Vakfı’nın Orta Doğu barış ve güvenlik projesini yöneten Marcus Schneider ise bölgede oluşan iki bloğu şöyle tanımlıyor:
“Bir tarafta BAE ve İsrail’den oluşan altıgen bir yapı, diğer tarafta ise Suudi Arabistan, Pakistan, Türkiye ve Mısır’dan oluşan elmas biçiminde bir yapı bulunuyor. Nüfuslarının çoğunluğu Sünni olan bu ülkelere zaman zaman ‘Dörtlü’ ya da ‘Sünni elmas’ da deniliyor.”
Bu ülkeler BAE’nin aksine Washington’dan gelen baskıya rağmen olarak İbrahim Anlaşmaları olarak bilinen çerçevede İsrail ile ilişkilerini normalleştirmeye yanaşmıyor. Suudi Arabistan, bu tür bir ilişki için bağımsız bir Filistin devletinin kurulmasını ön koşul olarak belirlemişti.
Schneider’e göre, İsrail ve BAE şu anda Orta Doğu’yu yeniden şekillendirmek için mevcut siyasi yapıları yıkmaya çalışırken “Dörtlü” ise daha geniş bir yaklaşım izliyor. Schneider, Suudi Arabistan’ın ekonomik hedeflerine ulaşmak için istikrara ihtiyaç duyduğuna işaret ederek bu grubun bakış açısını şu şekilde özetliyor: “Bu ülkelerde ‘İsrail şu anda her şeyi, her yerde, her zaman askeri olarak mümkün görüyor. Ama İran’la yaşanan çatışmada ortak bir çıkarımız var çünkü bundan biz de zarar görüyoruz’ anlayışı hakim”
Suudi Arabistan’ın İsrail’e yönelik artan kaygıları, eski Suudi istihbarat şefi Prens Türki el Faysal’ın Mayıs ayında Londra merkezli Asharq Al-Awsat gazetesinde yayımlanan yazısında da ortaya kondu. Yazı, Suudi yönetiminin görüşlerini yansıttığı şeklinde yorumlandı. El Faysal yazısında, “İsrail’in bizi İran’la savaşa sürükleme planı başarılı olsaydı bölge yıkım ve felakete sürüklenirdi” dedi.
Yazıda şu ifadeler de hayli dikkat çekiciydi:
“Bu savaşta hiçbir çıkarımız olmadığı halde binlerce evladımızı kaybedebilirdik. İsrail de bölgeye kendi iradesini dayatmış ve çevremizde tek belirleyici güç haline gelmiş olurdu.”
Netanyahu ise sık sık İsrail’in “Orta Doğu’nun çehresini değiştirdiğini” söylüyor. Bunu, ABD ile birlikte İran’a düzenlenen saldırının ardından Mart başında da yineledi. Bianco’ya göre BAE de Ortadoğu haritasını yeniden çizmek ve Abu Dabi merkezli yeni jeopolitik ve jeoekonomik etki ağları kurmak istiyor.
BAE-İsrail ittifakının da zayıf yönleri bulunuyor.
Chicago Council on Global Affairs araştırmacılarından Rachel Bronson, Mayıs ayında yayımladığı analizde bu ittifakın “finans, istihbarat ve teknoloji açısından güçlü” olduğunu ancak “iki küçük devletin daha büyük güçlerle karşı karşıya bulunduğunu” belirtiyor.
Bronson’a göre, Türkiye NATO üyesi ve büyük bir askeri güce sahip. Pakistan nükleer güç. Suudi Arabistan ise dünyanın en büyük petrol rezervlerinden birini kontrol ediyor ve Mekke ile Medine’nin bulunduğu ülke olarak özel bir ağırlık taşıyor. BAE’nin 1 trilyon doları aşan devlet fonları önemli bir güç çarpanı olsa da Bronson’a göre “zenginlik stratejik derinlik anlamına gelmiyor.”
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
