Macaristan’da 16 yıllık Viktor Orban dönemi, sağ popülist liderin 12 Nisan’da yapılan seçimlerdeki ağır yenilgisiyle sona erdi. Seçimlerde mecliste üçte ikilik çoğunluğu elde eden Tisza partisi lideri Peter Magyar, geçen hafta mecliste yemin ederek Başbakanlık görevini devraldı.
Budapeşte’deki görev değişimi, medyadaki etkisini anında gösterdi. Orban’ın oluşturduğu medya imparatorluğu hızla çözülmeye başladı, Orban yanlısı medya kuruluşlarının önde gelen isimlerinin bazılarının işlerine son verilirken “yandaş” sosyal medya fenomenleri birdenbire ortadan kaybolup sessizliğe büründü.
Seçimler sonrasında daha Magyar resmen görevi devralmadan kamu yayıncılığında da söylem bir gecede değişti, muhalefetten seslere daha fazla yer verilmeye başlandı.
Magyar, Orban’ın iktidarda kalmasında büyük rolü olan “yandaş” medyayı “yalan fabrikası” diye nitelendirerek basın özgürlüğünü yeniden tesis etme, yeni bir medya yasası ve yeni bir basın kurumu oluşturma vaadinde bulunmuştu.
Orban ile pürüzlü ilişkiler yaşayan Brüksel’de ve Avrupa başkentlerinde de gözler Budapeşte’deki gelişmelerde. Seçimlerin ardından demokratik güçler dengesinin ve hukukun üstünlüğü ilkesinin yeniden tesis edilmesi bağlamında medya özgürlüğü de dikkatle izlenen alanlar arasında.
Orban döneminde özellikle devlet medyası hükümetin giderek artan baskısına maruz kalmış, yeni medya yasalarıyla bağımsız gazetecilik zorlaşmış, bazı özel medya kuruluşları ya kapanmak zorunda kalmış ya da hükümet yanlısı şirketlerin kontrolüne geçmişti.
Orban’ın medya politikaları sonucunda, Sınır Tanımayan Gazeteciler örgütünün basın özgürlüğü endeksinde 2010’da 23’üncü sırada yer alan Macaristan, 2026’da 74’üncü sıraya geriledi. Orban hükümeti ise medyaya baskı yaptığını kabul etmeyerek medya özgürlüğü konusunda AB standartlarını karşıladığını savundu.
Macaristan’ın en popüler televizyon kanalı TV2, seçimler sonrasında Haber Müdürünü kovdu ve ona bağlı haber programını yayından kaldırdı. Kanalın sahibi iş adamı Miklos Vaszily, Macar “444.hu” haber portalına verdiği demeçte haber programının “marka erozyonu” nedeniyle yayından kaldırıldığını belirtti.
TV2 haber moderatörleri, seçimler öncesinde Orban yanlısı bir tutum sergilemişti.
Geçen hafta yine Orban yanlısı Index haber sitesinde de Genel yayın Yönetmeni işten çıkarıldı. Site, Magyar’ın gizli vergi artışı planını ortaya çıkardığını iddia eden bir belge yayımlamış, bu sahte belge, Orban’ın seçim kampanyalarında kullandığı temel ögelerden birini oluşturmuştu. Site, sonradan bu belgenin “Tisza’nın ekonomik planını yansıtmadığını” kabul etmek zorunda kalmıştı. Index, belgeyi kimin oluşturduğu konusunda ise bilgi vermedi.
Macaristan’da iktidar değişimi sosyal medyaya da hızla yansıdı. Orban yanlısı genç fenomenlerden oluşan ve Megafon diye adlandırılan grubun Facebook’ta paylaştığı kısa videoların sayısı, seçimlerin ardından hızla azaldı.
Seçimlerin ardından devlet televizyonu M1’in akşam haberlerinde de hızlı bir değişim göze çarptı. Seçimler öncesinde Orban yanlısı ve muhalefeti olumsuz yansıtan yayınlarıyla bilinen kanalda seçimler sonrasındaki hafta farklı seslere yer verilmesi ve daha dengeli bir habercilik yapılması dikkat çekti.
Başbakan seçilen Magyar’ın birden devlet radyosuna ve devlet televizyonuna davet edilmesi de dikkatlerden kaçmadı. Magyar, yayında gazetecilerle tartışmaya girdi, niye daha önce davet edilmediğini sorarak sitem etti.
Peter Magyar, Çarşamba günü kabinesinin ilk toplantısında, medyada değişikliklerin sinyalini verdi.
“Gerçek anlamda dengeli ve nesnel bir haber hizmeti istiyoruz. Liderlerinin eşitlik esasına dayalı, müzakere edilmiş bir şekilde seçilmesini istiyoruz” diyen Magyar, Perşembe günü de ilk kararnamelerinden birini medyaya yönelik imzaladı, kamu yayıncılığının ve finansmanının derhal ve kapsamlı bir şekilde gözden geçirilmesi talimatını verdi.
Ancak uzmanlar, ülkede gerçek anlamda dengeli bir kamu yayıncılığı oluşturmanın kolay olmayacağı görüşünde.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
