Rusya’da her yıl 9 Mayıs’ta kutlanan “Zafer Günü”, yalnızca bir askerî zaferin yıl dönümü değil, aynı zamanda ulusal kimliğin, tarihsel hafızanın ve kolektif fedakârlığın en güçlü sembollerinden biri.
Sovyetler Birliği’nin Nazi Almanyası karşısında elde ettiği zaferi anmak için kutlanan 9 Mayıs’ın Rus halkı için önemi, Türkiye’de 30 Ağustos’un taşıdığı önemle karşılaştırılabilir.
“Zafer Günü”nün anlamı, savaşın Sovyet toplumunda bıraktığı derin izlerden kaynaklanıyor. Sovyetler Birliği, savaş boyunca yaklaşık 27 milyon insanını kaybetti. Bu kayıpların büyük bölümü sivillerden oluşuyordu. Bu nedenle savaş, Rus halkının hafızasında yalnızca askerî bir mücadele değil; hayatta kalma mücadelesi olarak görülüyor. Buna karşılık, örneğin saldırgan Almanya’nın savaş kayıpları siviller dahil yaklaşık sekiz milyon.
Almanya’nın teslim olmasıyla ilgili belge 8 Mayıs 1945 gecesi imzalandı. Ancak Moskova saatiyle tarih artık 9 Mayıs olduğu için Sovyetler Birliği zaferi 9 Mayıs olarak kabul etti. Batı Avrupa’da savaşın sona erişi genellikle 8 Mayıs’ta kutlanırken, Rusya ve eski Sovyet coğrafyasında 9 Mayıs resmî anma günü hâline geldi.
Sovyet lideri Josef Stalin, Nazi Almanyası’nın yenilgisini Sovyet tarihinin en büyük başarılarından biri olarak ilan etti. Savaş sonrası dönemde Zafer Günü, Sovyet ideolojisinin temel unsurlarından biri hâline geldi.
Savaş sonrası yıllarda milyonlarca insan yıkılmış şehirlerde yaşamaya devam etti. Pek çok aile savaşta yakınlarını kaybetmişti. Bu nedenle “Zafer Günü” yalnızca devlet törenlerinden ibaret değildi; aynı zamanda kişisel acıların ve fedakârlıkların da anıldığı bir gündü.
1965 yılında, Sovyet lideri Leonid Brejnev döneminde 9 Mayıs yeniden resmî tatil ilan edildi ve büyük askerî geçit törenleri düzenlenmeye başlandı. Özellikle Kızıl Meydan’daki geçit törenleri Sovyet gücünün simgesi hâline geldi.
Bu törenlerde tanklar, füze sistemleri, savaş uçakları ve askerî birlikler sergilenirken aynı zamanda savaş gazilerine de büyük saygı gösteriliyordu.
Sovyetlerin dağılmasının ardından Rusya yeni bir ulusal kimlik arayışına girdi. Bu süreçte “Zafer Günü”, Sovyet geçmişinden kalan en güçlü ortak değerlerden biri olarak öne çıktı.
Özellikle Vladimir Putin döneminde 9 Mayıs kutlamaları daha büyük ve daha görkemli hâle geldi. Kremlin, “Zafer Günü”nü Rusya’nın tarihsel gücünün, fedakârlığının ve dünya siyasetindeki rolünün sembolü olarak sunmaya başladı.
Moskova’daki askerî geçit törenleri yalnızca Rus halkına değil, dünyaya da verilen politik bir mesaj olarak görülüyor. Modern silah sistemleri, askerî disiplin ve tarihsel semboller birlikte sergileniyor. Ancak, Ukrayna İHA’ların saldırı olasılığı nedeniyle bu yılki törende tanklar ve füzeler yer almayacak.
“Ölümsüz Alay” geleneği
Son yıllarda “Zafer Günü”nün en dikkat çekici geleneklerinden biri “Ölümsüz Alay” yürüyüşleri oldu. İnsanlar savaşta hayatını kaybeden veya savaşmış olan aile üyelerinin fotoğraflarını taşıyarak sokaklarda yürüyor.
Bu yürüyüşler devlet törenlerinden daha duygusal ve kişisel bir anlam taşıyor. Çünkü neredeyse her Rus ailesinin savaşla bağlantılı bir hikâyesi bulunuyor.
Diğer yandan, “Zafer Günü” yalnızca tarihî bir anma değil; aynı zamanda güçlü bir siyasi araç olarak da değerlendiriliyor. Rus yönetimi, II. Dünya Savaşı’ndaki zaferi ulusal birlik ve vatanseverlik duygusunu güçlendirmek için kullanıyor.
Özellikle Batı ile yaşanan gerilim dönemlerinde, Rus medyasında ve resmî söylemlerde “faşizme karşı mücadele” vurgusu sıkça öne çıkarılıyor. Bu nedenle Zafer Günü, günümüz jeopolitiğiyle de bağlantılı bir sembol hâline gelmiş durumda.
Toplumsal hafızadaki yeri
Rusya’da 9 Mayıs birçok insan için yılın en duygusal günlerinden biri. Sokaklarda askerî marşlar çalınıyor, savaş gazileri onurlandırılıyor, anıtlara çiçek bırakılıyor ve akşam saatlerinde büyük havai fişek gösterileri düzenleniyor.
Ancak bugünün merkezinde yalnızca zafer değil; kayıplar, fedakârlıklar ve savaşın bıraktığı büyük insanî yıkım da var. Zaten bu nedenle, anketlere göre halkın yüzde 25’i 9 Mayıs’ın kutlamadan çok yas günü olması gerektiğini düşünüyor.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
