Moskova’da yayınlanan The Moscow Times gazetesinde adını gizli tutan bir Rus gazetecinin yazısı:
“Rusya’dayım ve son birkaç haftadır birilerinin absürtlük ayarını sonuna kadar açtığı hissine kapılıyorum. Ukrayna’nın işgalinin ilk günlerinde de benzer bir his yaşamıştım; ardından seferberlik ilan edildiğinde ve muhalefet lideri Aleksey Navalnı öldürüldüğünde de. Birçok arkadaşım ve meslektaşım da aynı hissi paylaşıyor.
Instagram’da ise Rusların ülkede olup bitenlere artık tahammül edemediklerini dile getirdikleri onlarca videoya rastladım.
Son birkaç haftada kamuoyundaki memnuniyetsizlik pek çok nedenden ötürü birikti. İşletmelere getirilen vergi artışları fiyatların hızla yükselmesine yol açtı. Moskova, mobil internet olmadan yaşamanın ne demek olduğunu bizzat deneyimledi; oysa daha merkezi olmayan bölgelerde yaşayanlar bunu aylardır yaşıyordu. Sibirya’da ise yetkililer, şap hastalığı salgını bahanesiyle çiftçilerin ineklerine topluca el koyup kesime gönderiyor.
Ama asıl tetikleyici Telegram’ın beklenmedik şekilde engellenmesi oldu.
Nisan ayının başından bu yana mesajlaşma uygulaması VPN olmadan çalışmıyor; üstelik yetkililer VPN erişimini de kısıtlıyor ve belki toptan yasaklamayı düşünüyor. Bu arada Federal Rekabet Kurumu, Telegram’da reklamın yakında yasaklanacağı uyarısında bulunuyor.
Bu yasakla Kremlin, uzun süredir kendisini destekleyenleri bile öfkelendirdi. Telegram’ın ortalama bir Rus’un günlük hayatına ne kadar derinden işlemiş olduğunu anlatmak zor.
MTS AdTech’in bir araştırmasına göre, Kasım 2025 itibarıyla Rusya’daki Telegram kullanıcı sayısı 105 milyona ulaştı. Bu, ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 72’sine denk geliyor.
Telegram’da mahalle sohbet grupları vardı. İnsanlar burada ev kiralıyor, eşya satıyor, hizmetlerini tanıtıyor, işlerini koordine ediyor ve bloglar yürütüyordu. Göçmenler ise aileleriyle iletişim kurmak ve daha pek çok şey için kullanıyordu.
Ukrayna’da savaşan bir Rus subayı olan tanıdığım bana, askeri bilgi güvenliği uzmanlarının kendilerine Rus mesajlaşma uygulaması MAX’i kullanmamalarını tavsiye ettiğini söyledi. İronik bir şekilde yetkililer bu uygulamayı Telegram’ın yerine koymaya çalışıyor. Bu yüzden Rus ordusu cephede hâlâ birbirleriyle iletişim kurmak için Telegram’ı kullanıyor.
Federalden yerel düzeye kadar birçok önemli yetkili, halkla iletişimini Telegram kanalları üzerinden yürütüyor. Sınır bölgelerindeki valiler, Ukrayna’nın drone saldırıları ve füze tehditleri konusunda halkı bu kanallar üzerinden uyarıyor.
Yetkililer YouTube, Facebook, Instagram, X, Discord, WhatsApp ve tüm bağımsız medyayı engelledikten sonra Telegram tek sansürsüz platform olarak kalmıştı. Sürgündeki Rus medyasından savaş yanlısı blog yazarlarına kadar tüm görüş ve fikir yelpazesi burada yer alıyordu.
Üstelik savaş yanlısı bloggerlerin Rusya’da bu kadar popüler hale gelmesinin nedeni de tam olarak Telegram’dı. Tüm izleyici kitleleri ve reklam gelirleri bu uygulamaya bağlıydı. Telegram üzerinden Rus ordusuna destek için para topluyorlardı.
Telegram engellenince her şeylerini kaybetme riskiyle karşı karşıya kaldılar. Bu yüzden bu aşırı milliyetçi kesimin bile öfkeye kapılması şaşırtıcı değil.
Örneğin propagandacı Anastasiya Kaşevarova, Telegram’ın engellenmesi hakkında, “Bazı yetkililerin zihinlerindeki sinir bağlantıları ölüyor, iktidara olan güven ölüyor, Telegram’daki yatay bağlantılar üzerinden kurulan yardım mekanizmaları ölüyor ve cephede iletişim ölüyor” diye yazdı.
Ukrayna işgalini destekleyen muhafazakâr yazar Dmitriy Olşanski de yetkililere duyduğu hayal kırıklığını, “Sosyal medyayı ve mesajlaşma uygulamalarını, kitapları ve filmleri, gazetecileri ve müzisyenleri yutuyorlar; ellerine ne geçerse yutuyorlar” sözleriyle dile getirdi.
Telegram’ın engellenmesi savaş yanlısı Rybar ve Astra Militarum kanalları ile Russia Today savaş muhabiri Aleksandr Harçenko ve daha pek çok kişi tarafından da eleştirildi.
Yetkililer de bu durumdan memnun değil. Hükümeti destekleyen ve kendini sosyal demokrat olarak tanımlayan Adil Rusya Partisi’nin lideri Sergey Mironov bile Telegram’ı engelleyenleri “alçaklar” olarak nitelendirdi ve cepheye gitmelerini önererek, “Cephede olanlar için Telegram, aileleriyle iletişim kurmanın tek yolu” dedi.
Aşırı sağcı LDPR Partisi ise, Milletvekili Andrey Svintsov’u partiden ihraç etti. Svintsov medyada yaptığı açıklamalarda Telegram’ın engellenmesini açıkça desteklemişti.
Ama asıl absürtlük şu ki, Telegram’ı engelleyen kurum olan Roskomnadzor bile Telegram kullanmaya devam ediyor. Daha geçenlerde Roskomnadzor, Rusça internetin kuruluş yıl dönümü dolayısıyla Telegram üzerinden Rusları tebrik etti.
Parlamento Başkanı Vyaçeslav Volodin ve eski Devlet Başkanı Dmitriy Medvedev de Telegram kanallarını kullanmayı sürdürüyor. Hepsinin VPN kullandığı açık.
İnsanlar, kendilerini özgür internet ve sosyal medyadan mahrum bırakan yetkililerin bizzat VPN kullandığını görüyor. Yani kendi iki yüzlülüklerini ortaya koyuyorlar.
Putin’i her zaman desteklemiş olan büyükannem bile Telegram’ın engellenmesinden memnun değil. Bunun neden gerekli olduğunu anlamıyor. Neden torunlarına eskisi gibi yazamasın ya da onları arayamasın? Siyasetle hiç ilgisi olmayan annem ise benden kendisine VPN kurmamı istedi.
Bu ortamda, hükümet kontrolündeki kamuoyu araştırma kurumu VTsIOM bile Putin’in işgalin başlangıcından bu yana en düşük onay oranını kaydediyor. İktidar partisi Birleşik Rusya’nın oy oranı da düşmüş durumda.
Telegram’ın engellenmesine karşı çıkan Yeni İnsanlar Partisi ise anketlerde beklenmedik şekilde ikinci sıraya yükseldi.
Ama bu kitlesel memnuniyetsizliğin protestolara yol açmasını ummak saflık olur. Mevcut riskler ve baskı ortamı göz önüne alındığında bu mümkün değil.
Ancak başka önemli bir süreç yaşanıyor. Telegram’ın engellenmesi, Kremlin’in kendi meşruiyetine indirdiği bir darbe. Yasak öylesine absürt ki, rejimin kendi görevlileri bile buna uymuyor; sadık destekçiler bile gülünç buluyor.
Siyaset bilimci Yekaterina Şulman’ın sözleriyle, yetkililerin özgür internete karşı yürüttüğü kampanya, Perestroyka dönemindeki alkol karşıtı kampanyayı andırıyor. O dönemde yetkililer toplumun dokusuna işlemiş bir “kutsal ineğe” yani alkol tüketimine müdahale etmişti. Bunun sonucu ise kaçak alkol üretiminde büyük bir artış olmuştu.
Bugün de benzer bir durum söz konusu. Telegram’ın engellenmesi Kremlin’in söylemlerine yönelik sinizmin artmasına ve daha fazla insanın VPN indirmesine yol açacak. Buna yetkililer ve daha önce yasaklı içeriklerle ilgilenmeyen kişiler de dahil. Tüm bunlar Rus siyasi sisteminin aşınmasına neden olacak.
Yine de en kötüsünü bekliyorum. Muhtemelen gelecekte VPN kullanımının suç sayıldığını ve İran modeline benzer kapalı bir internet oluşturulmaya çalışıldığını göreceğiz.
Ama yine de şuna inanmak istiyorum: Absürtlük arttıkça, bu kâbusun sona ermesine o kadar yaklaşıyoruz.”
İlgili yazı:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
